
بازبینی و تأیید علمی: دکتر رویا میرنظامی، داروساز
آخرین بروزرسانی: ۱۱ مهر ۱۴۰۵
این مطلب جنبه آموزشی و اطلاعرسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان پزشکی نیست. برای تشخیص دقیق و انتخاب درمان مناسب، حتماً با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
ترک کف پا معمولاً بیسروصدا شروع میشود. اول پاشنه کمی زبر و سفید میشود، بعد خطوط ریزی روی لبه آن پیدا میشود و اگر رسیدگی نشود، این خطوط عمیقتر میشوند و موقع راه رفتن درد میگیرند یا حتی خون میآیند. خیلیها در این مرحله اولین چیزی که میپرسند این است که کمبود چه ویتامینی باعث ترک کف پا میشود و آیا با یک قرص مشکل حل میشود یا نه.
جواب کوتاه این است که کمبود چند ویتامین و ماده معدنی واقعاً پوست را خشک و شکننده میکند، اما در بیشتر افراد علت اصلی ترک پاشنه چیز دیگری است. در این مقاله از مجله مهتاطب توضیح میدهیم کدام کمبودها با شواهد علمی به ترک پوست ربط دارند، کدام ادعاها اغراقآمیزند، چه علتهای شایعتری را باید بررسی کنید و درمان درست از کجا شروع میشود.
پوست کف پا ضخیمترین پوست بدن است و برخلاف بیشتر نقاط، غده چربی ندارد. برای همین سلامتش به سه چیز وابسته است: ساخته شدن درست لایه سطحی پوست، چربیهایی که مثل ملات بین سلولها را پر میکنند و ترمیم سریع آسیبهای کوچک. ویتامینها و مواد معدنی در هر سه کار نقش دارند و کمبود شدید آنها اغلب اول روی پوست دیده میشود.
در جدول زیر، مواد مغذیای را که بیشتر از همه به ترک و خشکی پوست ربط داده میشوند، کنار هم گذاشتهایم. ستون آخر نشان میدهد شواهد علمی برای ارتباط هر کدام با ترک کف پا چقدر قوی است.
| ماده مغذی | نشانه پوستی در کمبود شدید | چه کسانی بیشتر در معرضاند | ارتباط با ترک کف پا |
|---|---|---|---|
| ویتامین B3 (نیاسین) | پوست تیره و زبر، شبیه آفتابسوختگی در نواحی آفتابخورده | سوءتغذیه، مصرف زیاد الکل، بیماری التهابی روده، سیروز کبد | غیرمستقیم؛ زبری و خشکی عمومی پوست |
| ویتامین C | ضخیم و زبر شدن لایه سطحی پوست، دیر خوب شدن زخم، کبودی | رژیم بسیار محدود، افراد سیگاری، سوءجذب | متوسط؛ ترکها دیرتر ترمیم میشوند |
| ویتامین A | خشکی گسترده پوست و برجستگیهای زبر دور فولیکول مو | بعد از جراحی چاقی، مشکلات جذب چربی | متوسط؛ خشکی همهجای پوست |
| روی (زینک) | التهاب و پوستهریزی پوست دست و پا و دور دهان، دیر خوب شدن زخم | بیماریهای گوارشی، گیاهخواری، مصرف الکل، بارداری | نسبتاً مستقیم؛ پوست دست و پا را درگیر میکند |
| بیوتین (B7) | بثورات قرمز و پوستهدار دور چشم و دهان، ریزش مو | بسیار نادر | ضعیف |
| اسیدهای چرب ضروری | پوست خشک و پوستهپوسته که آب زیادی از دست میدهد | بسیار نادر؛ بیشتر در نوزادان با رژیم بدون چربی کافی | متوسط؛ سد پوستی ضعیف میشود |
| ویتامین E و ویتامین D | ترک پاشنه جزو نشانههای شناختهشده کمبودشان نیست | کمبود ویتامین E بیشتر در سوءجذب چربی | ضعیف یا اثباتنشده |
کمبود شدید نیاسین بیماریای به اسم پلاگر ایجاد میکند. طبق اطلاعات دفتر مکملهای غذایی مؤسسه ملی سلامت آمریکا (NIH) درباره نیاسین، در پلاگر پوستی که در معرض آفتاب است تیره و زبر میشود و ظاهری شبیه آفتابسوختگی پیدا میکند. معمولاً قرمزی زبان، اسهال یا یبوست و علائمی مثل خستگی، سردرد و افسردگی هم همراه آن است.
نکته مهم این است که پلاگر در جوامعی که غذای متنوع در دسترس دارند نادر است. بیشتر در کسانی دیده میشود که سوءتغذیه دارند، الکل زیاد مصرف میکنند، به بیاشتهایی عصبی، بیماری التهابی روده یا سیروز کبد مبتلا هستند یا داروی ایزونیازید (برای درمان سل) میخورند. کمبود ویتامین B2، ویتامین B6 و آهن هم ساخت نیاسین در بدن را کم میکند. سینه مرغ، ماهی تن، بادام زمینی و برنج قهوهای از منابع خوب نیاسین هستند.
ویتامین C برای ساخت کلاژن لازم است؛ همان پروتئینی که به پوست استحکام میدهد و در ترمیم زخم نقش اصلی دارد. NIH در صفحه ویتامین C توضیح میدهد اگر کسی حدود یک ماه یا بیشتر روزانه کمتر از ۱۰ میلیگرم ویتامین C بگیرد، نشانههای بیماری اسکوروی ظاهر میشود. ضخیم و زبر شدن لایه سطحی پوست، دیر خوب شدن زخمها، کبودی راحت، خونریزی لثه و موهای پیچخورده از این نشانهها هستند.
پس کمبود ویتامین C بیشتر از اینکه ترک را بهوجود بیاورد، باعث میشود ترکها دیرتر جوش بخورند. افراد سیگاری روزانه ۳۵ میلیگرم ویتامین C بیشتر از دیگران لازم دارند و کسانی که میوه و سبزی تازه خیلی کم میخورند هم در معرض کمبودند. فلفل دلمهای قرمز، پرتقال، کیوی و کلم بروکلی منابع عالی این ویتامین هستند. اگر میخواهید بدانید چه مقدار کافی است و زیادهروی چه عوارضی دارد، مطلب فواید ویتامین C را در مجله مهتاطب ببینید.
ویتامین A در نوسازی سلولهای پوست نقش دارد. مروری بر نشانههای پوستی اختلالات تغذیهای خشکی گسترده پوست و برجستگیهای زبر دور فولیکولهای مو را از نشانههای پوستی کمبود ویتامین A میداند. به این برجستگیها فرینودرما یا «پوست وزغی» میگویند. شبکوری و خشکی چشم هم از نشانههای شناختهشده همین کمبود هستند.
امروز کمبود ویتامین A بیشتر در افرادی دیده میشود که در جذب چربی مشکل دارند. در مقالهای در مجله پزشکی کلیولند کلینیک درباره نشانههای پوستی کمبودهای تغذیهای آمده که در یک گروه از بیماران، ۶۹ درصد آنها چهار سال بعد از جراحی چاقی دچار کمبود ویتامین A و سایر ویتامینهای محلول در چربی بودند. اگر سابقه جراحی معده یا بیماری سوءجذب دارید، ترکهای مقاوم کف پا را جدیتر بگیرید. جگر، هویج، کدو حلوایی و سبزیهای برگ تیره منابع غذایی ویتامین A هستند.
سؤال «کمبود چه ویتامینی باعث ترک کف پا میشود» معمولاً فقط روی ویتامینها تمرکز دارد، اما روی (زینک) که یک ماده معدنی است، شاید مستقیمترین ارتباط را با پوست دست و پا داشته باشد. مروری درباره نشانههای پوستی کمبودهای تغذیهای توضیح میدهد کمبود اکتسابی روی با التهاب و پوستهریزی پوست دست و پا و دور دهان، اسهال و ریزش مو همراه است. NIH در صفحه روی (زینک) هم دیر خوب شدن زخم و تغییر حس چشایی را از نشانههای کمبود روی میداند.
کمبود روی در گروههای مشخصی شایعتر است. حدود ۱۵ تا ۴۰ درصد مبتلایان به بیماری التهابی روده کمبود روی دارند و نزدیک به نیمی از کسانی که سلیاکشان تازه تشخیص داده شده، در معرض آن هستند. این کمبود در ۳۰ تا ۵۰ درصد افرادی که اختلال مصرف الکل دارند هم دیده میشود. گیاهخواران هم بیشتر در خطرند، چون فیتات موجود در حبوبات و غلات کامل جذب روی را کم میکند. علائم کاملتر را در مقاله علائم و عوارض کمبود زینک توضیح دادهایم.
بیوتین یا ویتامین B7 در سوختوساز چربیها نقش دارد و به همین دلیل کمبودش روی پوست هم دیده میشود. طبق همان مروری که درباره روی گفتیم، نشانههای اصلی کمبود بیوتین ریزش مو، بثورات قرمز و پوستهدار دور چشم و بینی و دهان و عفونتهای پوستی است. این کمبود بسیار نادر است و معمولاً با یک ترک ساده پاشنه شروع نمیشود.
از بین بقیه ویتامینهای گروه B، در همان گزارش مجله کلیولند کلینیک بیماری توصیف شده که کمبود ویتامین B6 داشت و پوست تمام بدنش خشک شده بود. این ویتامینها در بدن به هم وابستهاند؛ مثلاً کمبود B2 و B6 ساخت نیاسین را هم کم میکند. برای آشنایی با منابع غذایی هر کدام، مقاله ویتامینهای گروه B را بخوانید.
چربیهای بین سلولهای لایه سطحی پوست مثل ملاتی هستند که آجرهای دیوار را کنار هم نگه میدارند. راهنمای پزشکی مرک درباره کمبود اسیدهای چرب ضروری میگوید این کمبود پوست را خشک و پوستهپوسته میکند و آب بیشتری از پوست تبخیر میشود. اما همین منبع تأکید میکند که این کمبود نادر است و بیشتر در نوزادانی دیده میشود که شیر یا رژیمشان چربی کافی ندارد. حتی مقدار کمی از روغنهای گیاهی معمولی برای پیشگیری از آن کافی است.
جالب است بدانید مطالعات منتشرشده در مجله آمریکایی تغذیه بالینی نشان دادهاند مشکلات پوستی این کمبود بیشتر به نبود اسید لینولئیک (از خانواده امگا ۶) برمیگردد، نه امگا ۳. پس اگر جایی خواندید که کمبود امگا ۳ علت اصلی ترک پا است، این ادعا پشتوانه محکمی ندارد. امگا ۳ جزو چربیهای مفید رژیم غذایی است، اما شواهدی نداریم که مصرف آن بهتنهایی ترک پاشنه را خوب کند. اگر ماهی چرب کم میخورید و پزشک برای سلامت عمومی مکمل توصیه کرده، میتوانید از میان انواع قرص امگا 3 انتخاب کنید، ولی درمان ترک را همچنان با مراقبت موضعی جلو ببرید.
در بسیاری از مطالب فارسی، کمبود ویتامین E جزو علتهای اصلی ترک پا معرفی میشود. اما NIH در صفحه ویتامین E توضیح میدهد کمبود آشکار این ویتامین نادر است و حتی در افراد سالمی که ویتامین E کمی از غذا میگیرند دیده نشده است. نشانههای آن هم بیشتر عصبی و عضلانی است: آسیب اعصاب محیطی، اختلال تعادل، ضعف عضلات و مشکلات شبکیه. ترک پاشنه جزو این نشانهها نیست. ویتامین E در بعضی کرمهای پا بهعنوان نرمکننده به کار میرود، اما خوردن کپسول آن برای ترک پا پشتوانه علمی ندارد.
درباره ویتامین D هم وضع مشابهی داریم. کمبود این ویتامین با بیماریهایی مثل پسوریازیس و اگزما ارتباط داده شده است (جزئیات را در مقاله عوارض کمبود ویتامین D بر پوست ببینید)، اما شواهد برای ارتباط مستقیم آن با ترک پاشنه ضعیف است. اگر پسوریازیس یا اگزما دارید، احتمالاً خود این بیماریها علت اصلی ترک کف پای شما هستند.
کمبودهای تغذیهای که روی پوست اثر میگذارند، معمولاً در گروههای مشخصی دیده میشوند. اگر در یکی از این گروهها هستید و ترک پاشنهتان با مراقبت معمول بهتر نمیشود، احتمال کمبود را جدیتر بگیرید:

ترکی که فقط از خشکی پوست است، معمولاً به لبه پاشنه محدود میماند، در هوای سرد یا با کفش پشتباز بدتر میشود و با چند هفته استفاده منظم از کرم ترک پا مناسب بهتر میشود. ترک ناشی از کمبود ویتامین یا ماده معدنی تقریباً هیچوقت تنها نشانه نیست. پس قبل از اینکه دنبال جواب این باشید که کمبود چه ویتامینی باعث ترک کف پا میشود، ببینید ترک پاشنهتان با کدامیک از این علائم همراه است:
در این شرایط، بهجای خرید چند مکمل با هم، با پزشک صحبت کنید. پزشک بسته به علائم ممکن است آزمایش قند خون، عملکرد تیروئید، شمارش کامل سلولهای خون و سطح برخی ویتامینها یا روی را درخواست کند. البته همه این آزمایشها دقیق نیستند. برای نمونه، NIH توضیح میدهد سطح روی خون به سن، جنس و حتی ساعت نمونهگیری بستگی دارد و سطح نیاسین خون هم شاخص قابل اعتمادی نیست. برای همین نتیجه آزمایش باید کنار علائم و سابقه شما تفسیر شود.
طبق توضیح متخصص پوست کلیولند کلینیک درباره ترک پاشنه، در بیشتر موارد ترک پاشنه نتیجه خشکی پوست است. پاشنه هر روز فشار زیادی تحمل میکند. این فشار پوست را ضخیم و سفت میکند و پوستی که انعطاف ندارد، زیر وزن بدن ترک میخورد. جدول زیر کمک میکند علت احتمالی ترک پای خودتان را حدس بزنید:
| علت | سرنخی که آن را نشان میدهد | قدم اول |
|---|---|---|
| خشکی پوست | بدتر شدن در پاییز و زمستان و بعد از دوش داغ و طولانی | کرم اوره و کوتاه کردن زمان دوش |
| کفش پشتباز، اضافه وزن و اصطکاک | ترک دور لبه پاشنه همراه با پوست زرد یا قهوهای و سفت | کفش پشتبسته و اندازه |
| دیابت | خشکی شدید کف پا، کم شدن حس یا تعریق پا | بررسی قند خون و معاینه منظم پا |
| کمکاری تیروئید | پوست خشک و زبر در کل بدن، خستگی و حساسیت به سرما | آزمایش تیروئید |
| قارچ پا (نوع موکاسینی) | پوستهریزی و خارش در کل کف پا، پاشنه و کنارههای پا | تشخیص و کرم ضدقارچ |
| اگزما و پسوریازیس | قرمزی، خارش یا پلاکهای ضخیم در نقاط دیگر بدن | درمان بیماری با نظر پزشک |
کالج جراحان پا و مچ آمریکا در صفحه ترک پاشنه توضیح میدهد که خشکی پوست شایعترین زمینه ترک است و کفش پشتباز، اضافه وزن و اصطکاک پشت کفش آن را بدتر میکنند. وقتی کفش پشت ندارد، بالشتک چربی زیر پاشنه با هر قدم به طرفین پهن میشود و پوست سفت لبه پاشنه را میکشد. هرچه پوست این ناحیه ضخیمتر باشد، زودتر ترک میخورد؛ برای همین اگر لایه زرد و سفتی روی پاشنه دارید، راهنمای درمان پینه پا هم به کارتان میآید. برای شناخت بقیه عوامل محیطی، مقاله علت خشکی پوست را ببینید.
همان منبع یادآوری میکند که پوست خشک و ترکخورده پا گاهی نشانه دیابت یا آسیب اعصاب خودکاری است که تعریق پا را کنترل میکنند. آکادمی پوست آمریکا در راهنمای مراقبت از پوست افراد دیابتی توضیح میدهد دیابت اغلب پوست را خیلی خشک میکند و ترکها ممکن است عمیق شوند، خونریزی کنند و خطر عفونت جدی را بالا ببرند. اگر دیابت دارید، مطلب خشکی پوست در بیماران دیابتی را هم بخوانید و ترک پا را بدون نظر پزشک درمان نکنید.
هورمون تیروئید روی نوسازی پوست و ترشح غدد عرق اثر دارد. گزارشی درباره نشانههای پوستی کمکاری تیروئید پوست خشک، زبر و پوستهدار و کم شدن ترشح غدد عرق را از تغییرات شایع این بیماری میداند. اگر ترک پاشنه با خستگی، افزایش وزن، یبوست یا ریزش مو همراه است، آزمایش تیروئید ارزش بررسی دارد.
قارچ پا هم همیشه بین انگشتان نیست. کلیولند کلینیک در صفحه پای ورزشکار توضیح میدهد که در نوع موکاسینی، کف پا، پاشنه و کنارههای پا خشک، خارشدار و پوستهدار میشوند و بعد ضخیم میشوند و ترک میخورند. این حالت را خیلیها با خشکی ساده اشتباه میگیرند و ماهها فقط کرم مرطوبکننده میزنند. اگر چنین علائمی دارید، مقاله درمان قارچ پا را بخوانید. اگزما و پسوریازیس هم میتوانند پوست کف پا را خشک و ترکدار کنند و درمان آنها با یک کرم معمولی کامل نمیشود.
حتی اگر جواب سؤال «کمبود چه ویتامینی باعث ترک کف پا میشود» در مورد شما یکی از همین کمبودها باشد، پوست ترکخورده پاشنه باز هم به مراقبت موضعی نیاز دارد. اصلاح تغذیه فقط جلوی تکرار مشکل را میگیرد و ترکهای موجود را بهتنهایی نمیبندد.
این مراحل بر اساس توصیههای آکادمی پوست آمریکا برای ترک پاشنه و پاسخ متخصصان مایو کلینیک درباره درمان ترک پاشنه تنظیم شدهاند:
اوره هم آب را در لایه سطحی پوست نگه میدارد و هم پوست سفت را نرم میکند؛ برای همین برای پاشنه ضخیم از کرمهای معمولی بدن مؤثرتر است. طبق مطلب هلتلاین درباره درمان خانگی ترک پاشنه، حتی وقتی پوست زود بهتر میشود، بسته شدن کامل ترکها ممکن است چند روز تا چند هفته طول بکشد. پس اگر بعد از سه شب نتیجه کامل نگرفتید، روتین را رها نکنید.
اگر میخواهید گزینههای بیشتری را از نظر ترکیب و حجم کنار هم ببینید، مقایسه بهترین کرمهای درمان ترک پا در مجله مهتاطب کمکتان میکند.

بیشتر افراد با یک رژیم غذایی متنوع، نیاز پوست به این مواد مغذی را تأمین میکنند. جدول زیر منابع در دسترس هر کدام را نشان میدهد. اگر گیاهخوار هستید، خیس کردن حبوبات و غلات چند ساعت قبل از پخت، فیتات آنها را کم میکند و جذب روی را بیشتر.
| ماده مغذی | منابع غذایی در دسترس |
|---|---|
| ویتامین B3 (نیاسین) | سینه مرغ، بوقلمون، ماهی تن و سالمون، بادام زمینی، برنج قهوهای |
| ویتامین C | فلفل دلمهای قرمز، پرتقال، کیوی، کلم بروکلی، توتفرنگی، گوجهفرنگی |
| ویتامین A | جگر، هویج، کدو حلوایی، اسفناج و سبزیهای برگ تیره |
| روی (زینک) | گوشت قرمز، مرغ، تخمه کدو، عدس، پنیر و ماست، تخممرغ |
| اسیدهای چرب ضروری | روغنهای گیاهی مایع، گردو، ماهیهای چرب |
اگر آزمایش یا پزشک کمبود را تأیید کرد، مکمل واقعاً کمک میکند. اما مصرف سرخود، بهخصوص با دوز بالا، بیخطر نیست. مروری تازه درباره اثر رژیمها و مکملهای پرطرفدار بر پوست نشان میدهد مصرف بیش از حد مکملهایی مثل نیاسین، روی و سلنیوم بیشتر و بیشتر با مشکلات پوستی مثل گرگرفتگی، التهاب پوست، ریزش مو و آسیب ناخن ارتباط داده میشود. یعنی مکملی که برای ترک پا خوردهاید، ممکن است خودش مشکل پوستی تازهای بسازد.
جدول زیر نیاز روزانه بزرگسالان بالای ۱۹ سال و حد بالای مجاز را بر اساس صفحات NIH نشان میدهد. عدد مربوط به ویتامین A از صفحه ویتامین A مؤسسه ملی سلامت آمریکا آمده است.
| ماده | نیاز روزانه | حد بالای مجاز روزانه | مشکل مصرف زیاد |
|---|---|---|---|
| نیاسین | ۱۴ میلیگرم زنان، ۱۶ میلیگرم مردان | ۳۵ میلیگرم از مکمل | گرگرفتگی، سوزش و خارش پوست؛ در دوزهای خیلی بالا آسیب کبد |
| ویتامین C | ۷۵ میلیگرم زنان، ۹۰ میلیگرم مردان (سیگاریها ۳۵ میلیگرم بیشتر) | ۲۰۰۰ میلیگرم | اسهال، تهوع و دلپیچه |
| روی (زینک) | ۸ میلیگرم زنان، ۱۱ میلیگرم مردان | ۴۰ میلیگرم | تهوع و سردرد؛ ۵۰ میلیگرم یا بیشتر برای چند هفته جذب مس را کم میکند |
| ویتامین A (فرم آماده) | ۷۰۰ میکروگرم زنان، ۹۰۰ میکروگرم مردان | ۳۰۰۰ میکروگرم | در بارداری خطر ناهنجاری مادرزادی |
اگر پزشک یا داروساز تأیید کرد که تغذیهتان کمبود دارد، معمولاً یک مولتی ویتامین مینرال با دوز نزدیک به نیاز روزانه منطقیتر از خوردن چند مکمل تکمادهای با دوز بالا است. برای افراد سیگاری یا کسانی که میوه و سبزی تازه کم میخورند، ممکن است پزشک قرص ویتامین C را پیشنهاد کند. مکمل روی را هم فقط وقتی مصرف کنید که کمبود آن تأیید شده باشد.
آکادمی پوست آمریکا تأکید میکند اگر ترک پاشنه شدید است یا با مراقبت خانگی بهتر نمیشود، باید به متخصص پوست مراجعه کرد. در این موارد دیر نکنید:
اگر بخواهیم دقیق بگوییم کمبود چه ویتامینی باعث ترک کف پا میشود، جواب علمی ویتامین B3، ویتامین C، ویتامین A و ماده معدنی روی است و بیوتین و اسیدهای چرب ضروری در رده بعد قرار میگیرند. ویتامین E و ویتامین D، برخلاف آنچه زیاد شنیده میشود، علت شناختهشده ترک پاشنه نیستند. با این حال، بیشتر ترکهای پاشنه از خشکی پوست، فشار و کفش نامناسب است و با کرم اوره، وازلین، جوراب نخی و کفش پشتبسته بهتر میشود. اگر ترکها مقاوماند یا علائم دیگری دارید، بهجای مکمل سرخود، علت را با پزشک پیدا کنید.
شواهد کافی برای ارتباط مستقیم وجود ندارد. کمبود ویتامین D با بیماریهایی مثل پسوریازیس و اگزما ارتباط داده شده و این بیماریها میتوانند پوست کف پا را ترک بدهند، اما خود کمبود ویتامین D علت شناختهشده ترک پاشنه نیست.
بدون آزمایش بهتر است مکمل خاصی نخورید. تغذیه متنوع با میوه و سبزی تازه، گوشت یا حبوبات و روغن گیاهی بیشتر نیاز پوست را تأمین میکند. اگر پزشک کمبود ویتامین C، روی یا ویتامینهای گروه B را تأیید کرد، مکمل همان ماده با دوز مناسب کمک میکند.
ممکن است باشد. دیابت با آسیب به اعصاب، تعریق پا را کم میکند و پوست را خیلی خشک و ترکدار میکند. بیشتر ترکها علت سادهتری دارند، اما اگر ترک پا با تشنگی، ادرار زیاد، خستگی یا کم شدن حس پا همراه است، قند خون را بررسی کنید.
کرمهایی که ۱۰ تا ۲۵ درصد اوره دارند، گزینه اول متخصصان پوست هستند. سالیسیلیک اسید و آلفاهیدروکسی اسیدها هم پوست ضخیم را نرم میکنند. اگر شبها یک لایه وازلین روی کرم بکشید و جوراب نخی بپوشید، اثر آن بیشتر میشود.
ترکهای سطحی با مراقبت منظم معمولاً در چند روز تا چند هفته بهتر میشوند. ترکهای عمیق یا ترکهایی که علت زمینهای مثل دیابت، قارچ پا یا کمکاری تیروئید دارند، تا وقتی آن علت درمان نشود ممکن است دوباره برگردند.
شواهد علمی از این کار پشتیبانی نمیکند. کمبود ویتامین E نادر است و نشانههایش بیشتر عصبی است. ویتامین E در بعضی کرمهای پا بهعنوان نرمکننده وجود دارد، اما خوردن کپسول آن ترک پاشنه را درمان نمیکند.
بیشتر بخوانید:


