بازبینی و تأیید علمی: دکتر رویا میرنظامی، داروساز
آخرین بروزرسانی: 13 مهر ۱۴۰۵
این مطلب جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان پزشکی نیست. برای تشخیص دقیق و انتخاب درمان مناسب، حتماً با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
ترک پاشنه پا معمولاً از یک خشکی ساده شروع میشود. پوست لبه پاشنه کم‌کم ضخیم و سفت میشود و با فشار وزن بدن شکاف برمی‌دارد. اگر این شکاف‌ها عمیق شوند، موقع راه رفتن درد می‌گیرند، گاهی خون می‌آیند و راه ورود میکروب را باز میکنند. برای همین خیلی‌ها دنبال درمان سریع ترک پا هستند تا کار به زخم و عفونت نکشد.
خبر خوب این است که بیشتر ترکهای پا با چند کار ساده در خانه بهتر میشوند. فقط باید بدانید «سریع» یعنی چه: پوست ترک‌خورده یک‌شبه ترمیم نمی‌شود، اما با روتین درست، زبری و درد آن در همان چند شب اول کم میشود. در این مقاله قدم‌به‌قدم می‌گوییم چه بزنید، چه نزنید و چه زمانی باید به پزشک سر بزنید.
درمان سریع ترک پا سه هدف دارد: پوست سفت پاشنه نرم شود، رطوبت در پوست بماند و ترک تا زمان جوش خوردن از فشار و آلودگی در امان باشد. پنج قدم زیر همین سه کار را انجام می‌دهند. بهترین زمان انجامشان شب و قبل از خواب است، چون پا چند ساعت استراحت می‌کند و کرم فرصت جذب پیدا می‌کند.
طبق توصیه متخصصان کلینیک مایو برای ترمیم ترک پاشنه، پاها را حدود ۱۰ دقیقه در آب ولرم ساده یا کمی صابونی بگذارید و بعد با حوله به‌آرامی خشک کنید. بیشتر از این لازم نیست. یک متخصص پوست در کلیولند کلینیک هشدار می‌دهد که خیس کردن طولانی سد محافظ پوست را ضعیف می‌کند و پوست بعداً رطوبت بیشتری از دست می‌دهد. آب داغ هم همین اثر را دارد.
اگر دیابت دارید، این قدم را انجام ندهید و مستقیم بخش مخصوص دیابت را بخوانید.
وقتی پوست هنوز نرم است، پاشنه را با لیف، سنگ پا یا سوهان نرم مخصوص پا چند بار آرام بکشید. هدف فقط برداشتن لایه شل و مرده است، نه رسیدن به پوست صورتی زیرین. اگر سوزش یا قرمزی دیدید، یعنی زیاده‌روی کرده‌اید.
هرگز پوست سفت را با تیغ، قیچی یا ناخن‌گیر نبرید و با دست نکنید؛ این کار زخم تازه می‌سازد و راه عفونت را باز می‌کند. اگر پاشنه شما پینه‌های ضخیم و زرد دارد، راهنمای درمان پینه پا را هم ببینید.
آکادمی پوست آمریکا در راهنمای مراقبت از پاشنه خشک و ترک‌خورده می‌گوید حداکثر ۵ دقیقه بعد از شستن، کرمی با اوره ۱۰ تا ۲۵ درصد، آلفا هیدروکسی اسید یا سالیسیلیک اسید روی پاشنه بزنید. این مواد هم آب را در پوست نگه می‌دارند و هم پوست مرده را شل میکنند تا راحت‌تر جدا شود.
این نوع کرم‌ها ممکن است کمی سوزش بدهند. به همین دلیل متخصصان مایو توصیه میکنند بیشتر از دو بار در روز از آن‌ها استفاده نکنید. اگر سوزش شدید یا قرمزی ماندگار داشتید، مصرف را قطع کنید.
بعد از کرم ترک پا، یک لایه نازک وازلین روی پاشنه بکشید و جوراب نخی بپوشید. وازلین مثل یک روکش، جلوی تبخیر آب پوست را در طول شب می‌گیرد. جوراب هم کرم را روی پوست نگه میدارد و ملحفه را چرب نمی‌کند. درباره فواید وازلین برای پوست خشک بیشتر بخوانید.
اگر بافت وازلین ساده را دوست ندارید، یک مرطوب‌کننده بدن غلیظ با پایه وازلین، شی‌باتر، لانولین یا موم زنبور عسل هم همین کار را انجام می‌دهد. لوسیون‌های رقیق برای این مرحله مناسب نیستند.
ترکی که مدام با راه رفتن باز و بسته میشود، دیرتر جوش می‌خورد. آکادمی پوست آمریکا پیشنهاد می‌کند روزها روی ترکها چسب مایع زخم (Liquid Bandage) بزنید. این چسب لایه محافظی می‌سازد، درد را کم می‌کند و جلوی ورود میکروب را می‌گیرد. دمپایی لا انگشتی، صندل پشت‌باز و کفش کهنه یا تنگ را هم تا خوب شدن ترک کنار بگذارید، چون فشار را مستقیم به لبه پاشنه می‌دهند.
سرعت بهبود به عمق ترک بستگی دارد. در ترکهای سطحی که بیشتر به شکل زبری و خطوط سفید روی پاشنه دیده میشوند، پوست پاشنه معمولاً بعد از چند روز تکرار روتین شبانه نرم‌تر میشود. اگر بعد از حدود یک هفته تغییری ندیدید، وقت مراجعه به پزشک است.
ترک عمیق داستان دیگری دارد. در یک کارآزمایی بالینی روی ۱۶۷ فرد دیابتی با ترک عمیق و باز در پاشنه، بعد از ۴ هفته استفاده از کرمی با اوره، گلیسرین و وازلین، ترک حدود ۴۶ درصد افراد کامل بسته شد. این عدد در گروه کرم بی‌اثر (دارونما) حدود ۳۳ درصد بود. کرم در بهبود کلی ترکها و خشکی پوست بهتر عمل کرد، اما همین عددها نشان می‌دهد که حتی با کرم مناسب، ترک عمیق به چند هفته وقت نیاز دارد. پس انتظار درمان سریع ترک پا را با عمق ترک خودتان تنظیم کنید.
| شدت ترک | چه شکلی است؟ | قدم بعدی |
|---|---|---|
| سطحی | پوست زبر، خطوط سفید یا زرد، بدون درد | روتین شبانه با کرم اوره و وازلین |
| متوسط | شکاف‌های قابل دیدن، درد هنگام ایستادن | روتین شبانه، چسب مایع زخم در روز و کفش پشت‌بسته |
| عمیق | شکاف عمیق، دیده شدن بافت قرمز یا خون | مراجعه به پزشک؛ پوست را خودتان نتراشید |
| ترک با نشانه عفونت یا در دیابت | قرمزی رو به گسترش، گرمی، تورم یا چرک | مراجعه هرچه زودتر به پزشک |
کرم معمولی بدن برای پوست ضخیم پاشنه معمولاً کافی نیست. کرم ترک پا وقتی بهتر جواب می‌دهد که دو کار را با هم انجام دهد: پوست مرده را نرم کند (خاصیت لایه‌برداری) و جلوی خروج آب از پوست را بگیرد (خاصیت نرم‌کنندگی). در برچسب کرم دنبال این مواد باشید:
| ماده مؤثر | چه کاری می‌کند؟ | نکته مصرف |
|---|---|---|
| اوره تا ۱۰ درصد | بیشتر آبرسانی و نرم کردن پوست | برای نگهداری بعد از خوب شدن ترک |
| اوره ۱۰ تا ۲۵ درصد | آبرسانی و نرم کردن پوست ضخیم | انتخاب اول برای بیشتر ترکهای پاشنه |
| اوره ۳۰ تا ۴۰ درصد | لایه‌برداری قوی پوست خیلی ضخیم و پینه | فقط روی پوست سفت، نه داخل ترک باز |
| لاکتیک اسید و دیگر آلفا هیدروکسی اسیدها | شل کردن پوست مرده | ممکن است روی ترک باز بسوزاند |
| سالیسیلیک اسید | نازک کردن پوست ضخیم | افراد دیابتی بدون نظر پزشک استفاده نکنند |
| وازلین، شی‌باتر، لانولین، موم زنبور عسل | ساختن پوشش محافظ و جلوگیری از تبخیر آب | لایه آخر روتین شبانه |
بر اساس مرور علمی کاربرد اوره در پوست، اوره در غلظت کم بیشتر آبرسانی می‌کند و در غلظت‌های بالاتر پوست ضخیم و پینه را لایه‌برداری می‌کند. عوارض آن معمولاً خفیف است، ولی در غلظت‌های بالا بیشتر دیده میشود. ترکیب اوره با لاکتیک اسید هم امتحانش را پس داده است: در مطالعه‌ای روی ۴۰ فرد دیابتی با خشکی پا، کرمی با ۱۰ درصد اوره و ۴ درصد لاکتیک اسید در ۴ هفته خشکی پا را سریع‌تر و بهتر از پایه بی‌اثر همان کرم کم کرد.
این چند محصول در داروخانه آنلاین مهتاطب موجودند و ترکیبشان با معیارهای بالا جور است. یادتان باشد اثر یک ماده در مطالعات، به معنی نتیجه یکسان همه محصولاتی که آن ماده را دارند نیست؛ غلظت و فرمول هم مهم است.
برای مقایسه کامل‌تر، مقاله بهترین کرم‌های درمان ترک پا را بخوانید یا همه محصولات دسته ترمیم‌کننده را ببینید. اگر باردار هستید، بیماری کلیه یا پوست حساس دارید یا کرم برای کودک است، پیش از خرید با داروساز مشورت کنید.
در اینترنت پر از نسخه‌های خانگی است: لیمو، جوش شیرین، نوشابه، عسل، موز و حتی خمیر دندان. واقعیت این است که برای بیشتر این‌ها شواهد علمی قابل اعتنایی وجود ندارد و بعضی روی ترک باز ضرر هم دارند. اگر دنبال درمان سریع ترک پا با وسایل خانه هستید، این فهرست کمکتان می‌کند:
گاهی کرم خوب می‌زنیم، ولی یک عادت اشتباه همه زحمت درمان سریع ترک پا را خراب می‌کند. این موارد را کنار بگذارید:
به گفته متخصصان کلیولند کلینیک، شایع‌ترین علت ترک پاشنه خشکی پوست است. پوست کف پا غده چربی کمی دارد و وقتی خشک میشود، انعطافش را از دست می‌دهد. حالا اگر فشار هم زیاد باشد، مثل ایستادن طولانی روی زمین سفت، اضافه وزن یا کفش پشت‌باز، بالشتک چربی زیر پاشنه به طرفین پهن میشود و پوست خشک لبه پاشنه می‌ترکد.
گاهی هم ترک پا فقط یک مشکل ظاهری نیست. کلینیک پا و مچ پای دانشگاه کنت استیت این عوامل را در ایجاد ترک پاشنه مؤثر می‌داند: دیابت، پسوریازیس، تغییرات تیروئید، قارچ پا، اضافه وزن و مشکل در الگوی راه رفتن. چند نشانه که باید جدی بگیرید:
درباره ویتامین‌ها هم بدانید که کمبود ویتامین علت شایع ترک پا نیست. مکمل خوردن خودسرانه، ترکی را که از خشکی و فشار ایجاد شده درمان نمی‌کند. اگر به کمبود شک دارید، آزمایش و مکمل را پزشک تعیین کند.
دیابت می‌تواند حس پا را کم کند و ترمیم زخم را کند کند. برای همین یک ترک کوچک در پاشنه فرد دیابتی ممکن است بدون اینکه حس شود، عمیق و عفونی شود. آکادمی پوست آمریکا برای مراقبت از پوست افراد دیابتی این روتین را پیشنهاد می‌کند: هر شب کرم اوره ۱۰ تا ۲۵ درصد روی پاشنه، یک لایه وازلین روی آن و جوراب نخی سفید در رختخواب، تا وقتی پوست خوب شود. چند نکته دیگر را هم حتماً رعایت کنید:
برای مراقبت روزانه از پوست، مطلب خشکی پوست در بیماران دیابتی را هم بخوانید.
بیشتر ترکها در خانه بهتر میشوند، اما درمان سریع ترک پا در خانه همیشه کافی نیست. در این موارد آزمون و خطا را کنار بگذارید و به پزشک سر بزنید:
برای ترک پای معمولی، متخصص پوست انتخاب مناسبی است. پزشک ممکن است پوست مرده را با ابزار استریل بردارد، کرم قوی‌تر تجویز کند، ترک را با چسب پزشکی ببندد، برای عفونت آنتی‌بیوتیک بدهد یا پد و کفی مخصوص پاشنه پیشنهاد کند.
بعد از درمان سریع ترک پا، اگر مراقبت رها شود، ترک خیلی زود برمی‌گردد؛ مخصوصاً در پاییز و زمستان. متخصص کلیولند کلینیک پیشنهاد می‌کند بعد از خوب شدن پاشنه، استفاده از یک کرم لایه‌بردار ملایم مثل کرم اوره ۲۰ درصد را ادامه دهید تا پوست نرم بماند. چند عادت ساده دیگر هم کمک می‌کند:
نه، اگر منظور ترمیم کامل باشد. یک شب کرم اوره، وازلین و جوراب نخی پوست را نرم‌تر و درد را کمتر می‌کند، اما بسته شدن ترک سطحی چند روز و ترک عمیق چند هفته طول می‌کشد.
کمبود ویتامین علت شایع ترک پا نیست و بیشتر ترکها از خشکی پوست و فشار روی پاشنه ایجاد میشوند. کمبودهای شدید تغذیهای ممکن است پوست را خشک و پوستهپوسته کنند، اما این موارد کماند. بدون آزمایش و نظر پزشک مکمل مصرف نکنید.
بله. وازلین رطوبت را در پوست نگه میدارد و متخصصان پوست آن را برای شب پیشنهاد میکنند. بهترین نتیجه وقتی است که بعد از کرم اوره روی پوست نمدار زده شود و رویش جوراب نخی بپوشید.
برای پاشنه خیلی ضخیم و پینهدار مفید است، اما چون قوی است ممکن است داخل ترک باز سوزش بدهد. برای بیشتر ترکهای پاشنه، کرم اوره ۱۰ تا ۲۵ درصد انتخاب اول است و غلظت بالاتر را فقط روی پوست سفت بزنید.
برای ترک پای معمولی، متخصص پوست انتخاب مناسبی است. اگر دیابت دارید، پزشک معالج دیابت یا کلینیک پای دیابتی را هم در جریان بگذارید.
درمان سریع ترک پا راز پیچیده‌ای ندارد: خیس کردن کوتاه، برداشتن ملایم پوست مرده، کرم اوره روی پوست نمدار، وازلین و جوراب نخی در شب و محافظت از ترک در روز. این روتین را دست‌کم یک هفته بدون وقفه ادامه دهید و بعد از بهبود هم کنار نگذارید. اگر دیابت دارید یا ترک عمیق، خونی یا عفونی است، به‌جای آزمون و خطا به پزشک مراجعه کنید.
بیشتر بخوانید:
