دکتر رویا میرنظامی 
این روزها خیلی‌ها برای پرپشت‌تر شدن مو یا کم کردن ریزش آن سراغ قرص و پودر کلاژن می‌روند. کلاژن پروتئینی است که به پوست استحکام و انعطاف می‌دهد و در اطراف ریشه مو هم نقش دارد. اما آیا مصرف کلاژن برای مو واقعاً جواب می‌دهد؟
در این مقاله به زبان ساده توضیح می‌دهیم کلاژن با مو چه ارتباطی دارد، پژوهش‌ها تا امروز چه نشان داده‌اند، کلاژن هیدرولیز شده با ژلاتین چه فرقی دارد و هنگام خرید قرص یا پودر کلاژن به چه نکاتی توجه کنید. اگر ریزش موی شدید یا ناگهانی دارید، پیش از هر مکملی علت آن را با پزشک پیدا کنید.
پاسخ کوتاه
تار مو بیشتر از پروتئینی به نام کراتین ساخته شده است، نه کلاژن. کلاژن در پوست سر و اطراف فولیکول مو نقش دارد و مکمل آن مواد اولیه ساخت پروتئین را به بدن می‌رساند. چند مطالعه کوچک نشان داده‌اند مصرف روزانه کلاژن هیدرولیز شده ممکن است براقی، انعطاف و ضخامت تار مو را کمی بهتر کند. اما هیچ شاهد محکمی برای درمان ریزش موی ارثی یا رویش دوباره موهای ریخته وجود ندارد.
کلاژن برای مو بیشتر نقش پشتیبان دارد تا ماده سازنده اصلی. ساقه مو، یعنی همان بخشی که می‌بینید و شانه می‌کنید، عمدتاً از کراتین ساخته شده است. کلاژن بیشتر در لایه زیرین پوست دیده میشود؛ همان جایی که ریشه مو در آن قرار دارد.
طبق توضیحات کلیولند کلینیک درباره کلاژن، این پروتئین حدود ۳۰ درصد پروتئین‌های بدن را تشکیل می‌دهد و به پوست، استخوان و بافت‌های همبند استحکام می‌دهد. همین منبع از کلاژن نوع ۵ در مو هم نام برده و می‌گوید بدن با بالا رفتن سن کم‌کم کلاژن کمتری می‌سازد.
وقتی کلاژن را می‌خورید، بدن آن را مثل هر پروتئین دیگری به قطعه‌های کوچک‌تر و آمینو اسید تجزیه میکند. سه آمینو اسید اصلی کلاژن گلیسین، پرولین و هیدروکسی پرولین هستند. بدن خودش تصمیم می‌گیرد این مواد را کجا به کار ببرد؛ پس نمیشود گفت کلاژن خوراکی مستقیم به مو می‌رسد.
عبارت «کلاژن مو» معمولاً به دو چیز گفته میشود. اولی مکمل‌های خوراکی کلاژن است که برای پوست، مو و ناخن فروخته میشود. دومی خدمتی آرایشگاهی به نام کلاژن تراپی مو است که محصولی را روی تار مو می‌نشاند. مکمل خوراکی از داخل بدن عمل میکند و کلاژن تراپی فقط روی سطح مو. در ادامه هر دو را جدا بررسی می‌کنیم. برای آشنایی کلی با این پروتئین هم مقاله کلاژن چیست را بخوانید.
فولیکول مو کیسه کوچکی در پوست سر است که مو از آن رشد میکند. در مطالعهای که سال ۲۰۱۶ در مجله Science منتشر شد، پژوهشگران ژاپنی دیدند که با افزایش سن، کلاژن نوع ۱۷ در سلول‌های بنیادی فولیکول مو تجزیه میشود. نتیجه این روند، کوچک شدن تدریجی فولیکول و در نهایت علت نازک شدن مو و ریزش آن بود.
نکته مهم این است که پژوهشگران این روند را با تغییر ژنتیکی در موش متوقف کردند، نه با خوردن مکمل کلاژن. پس این مطالعه نقش کلاژن را در پیر شدن فولیکول نشان می‌دهد، ولی ثابت نمی‌کند قرص یا پودر کلاژن جلوی ریزش مو را می‌گیرد.
شواهد درباره اثر کلاژن برای مو هنوز کم است، ولی چند مطالعه جدید نتایج امیدوارکننده‌ای داشته‌اند.
در یک کارآزمایی بالینی که سال ۲۰۲۶ منتشر شد، بزرگسالانی که ریزش مو نداشتند اما موهایشان آسیب‌دیده بود، ۲۴ هفته روزانه ۳ گرم پپتید کلاژن مصرف کردند. براقی، انعطاف و قطر تار مو در این گروه بهتر از گروه دارونما بود و عارضه‌ای مرتبط با مکمل هم گزارش نشد. این نتیجه برای موی آسیب‌دیده است و درباره ریزش مو چیزی نمی‌گوید.
در مقابل، مروری بر ۲۳ کارآزمایی درباره اثر کلاژن روی پوست نشان داد نتایج مثبت بیشتر در مطالعاتی دیده شده که شرکت‌های سازنده هزینه آنها را پرداخته‌اند. مطالعاتی که چنین حمایتی نداشتند، اثری روی آبرسانی، کشسانی و چین‌وچروک پوست پیدا نکردند. این یافته درباره پوست است، اما یادآوری میکند که نتایج مکمل‌های کلاژن را باید با احتیاط خواند.
| ادعای رایج | آنچه شواهد فعلی می‌گوید |
|---|---|
| براق‌تر و انعطاف‌پذیرتر شدن تار مو | چند کارآزمایی کوچک نتیجه مثبت داشته‌اند؛ هنوز قطعی نیست. |
| ضخیم‌تر شدن تار مو | در برخی مطالعات قطر تار مو کمی بیشتر شده؛ به پژوهش بیشتر نیاز است. |
| درمان ریزش موی ارثی | شاهدی برای آن وجود ندارد. |
| رویش دوباره موهای ریخته | شاهدی برای آن وجود ندارد. |
خلاصه اینکه کلاژن برای مو ممکن است ظاهر و کیفیت تار مو را کمی بهتر کند، به‌خصوص وقتی مو آسیب‌دیده است. اما نباید از آن انتظار درمان ریزش مو داشت.
ریزش مو علتهای مختلفی دارد و کلاژن هیچکدام از آنها را درمان نمی‌کند. برای شناختن این علت‌ها، مقاله علت ریزش مو را ببینید. رایج‌ترین نوع، ریزش موی ارثی است. در این نوع، هورمونی به نام DHT فولیکول را کم‌کم کوچک میکند و موهای ضخیم جای خود را به موهای نازک و کرکی می‌دهند.
علتهای رایج ریزش مو که کلاژن درمانشان نمی‌کند:
درباره نقش تغذیه، مروری درباره تغذیه و ریزش مو توصیه میکند کمبود ثابت‌شده حتماً درمان شود. اما مصرف مکمل بدون کمبود، شواهد کافی ندارد و بعضی مکملها حتی ممکن است ریزش مو را بدتر کنند یا باعث مسمومیت شوند.
برای اینکه بدانید ریزش موی شما از کدام نوع است، راهنمای تشخیص نوع ریزش مو را بخوانید. روش‌های درمانی را هم در مقاله درمان ریزش مو و برای آقایان در مطلب پکیج درمان ریزش موی شدید در مردان توضیح داده‌ایم.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنید؟
بیشتر قرص‌ها و پودرهای بازار کلاژن هیدرولیز شده دارند. هیدرولیز یعنی شکستن کلاژن به قطعه‌های کوچک‌تری به نام پپتید. ژلاتین هم از کلاژن به دست می‌آید، ولی روش ساخت و کاربردش فرق دارد. کلاژن و ژلاتین هر دو پروتئین‌اند؛ درباره خواص پروتئین برای پوست و مو جداگانه نوشته‌ایم.
کلاژن هیدرولیز شده را با نام‌هایی مثل پپتید کلاژن یا کلاژن پپتاید هم می‌شناسند. این پپتیدها در آب، آبمیوه یا ماست حل می‌شوند و ژل نمی‌شوند. دانشکده بهداشت عمومی هاروارد این شکل را راحتتر جذب‌شدنی می‌داند و به همین دلیل در بیشتر مکملها از آن استفاده میشود.
ژلاتین وقتی ساخته میشود که پوست، استخوان و بافت همبند حیوان را مدت طولانی بجوشانند. در این حالت کلاژن فقط تا حدی تجزیه میشود و مایع بعد از سرد شدن حالت ژل پیدا میکند. ژلاتین هم پروتئین است. در بعضی شامپوها و ماسک‌های مو از آن استفاده میشود تا روی تار مو لایه بنشاند و آن را پرحجم‌تر نشان دهد.
اگر می‌خواهید مکمل بخورید، کلاژن هیدرولیز شده برای مو انتخاب رایج‌تر و راحت‌تری است. ولی برای ریزش مو هیچکدام برتری ثابتشدهای ندارند.
اگر تصمیم گرفته‌اید کلاژن برای مو مصرف کنید، انتخاب محصول مهم است. در داروخانه مهتاطب انواع قرص کلاژن و قرص تقویت مو و ناخن موجود است. پیش از انتخاب، این نکته‌ها را روی برچسب بررسی کنید:
جدول زیر ترکیب چند محصول را که در مهتاطب عرضه می‌شوند، بر اساس اطلاعات صفحه هر محصول کنار هم گذاشته است. برای مقایسه کامل‌تر هم مقاله‌های بهترین قرص کلاژن برای مو و بهترین مارک پودر کلاژن را ببینید.
| محصول | شکل و تعداد | کلاژن در دوز روزانه | ترکیبات همراه |
|---|---|---|---|
| پودر کلاژن پلاس بیوتین یوروویتال | ساشه، ۱۴ عدد | ۵۰۰۰ میلی‌گرم کلاژن دریایی | هیالورونیک اسید، بیوتین، ویتامین C |
| قرص کلاژن گلد و بیوتین و ویتامین C آدریان | قرص، روزی ۳ عدد | ۲۵۰۰ میلی‌گرم | ۵۰۰۰ میکروگرم بیوتین، ۱۰۰ میلی‌گرم ویتامین C |
| پودر کلاژن گلد تقویت کننده مو آدریان | ساشه، ۲۰ عدد | ۵۰۰۰ میلی‌گرم | کراتین، زینک، سلنیوم، بیوتین، عصاره بامبو |
| پودر کلاژینو ویشارد | ساشه ۵ گرمی، ۳۰ عدد | حدود ۴٫۷۵ گرم پپتید کلاژن ماهی | ترکیب دیگری در فهرست ذکر نشده |
| قرص کلاژن پلاس یوروویتال | قرص، ۶۰ عدد، روزی ۱ عدد | ۵۰۰ میلی‌گرم | ۵۰ میلی‌گرم ال‌لیزین، ۳۰ میلی‌گرم ویتامین C |
سازندگان معمولاً ۴ تا ۱۲ هفته مصرف را پیشنهاد میکنند، اما مطالعهای که درباره مو گفتیم ۲۴ هفته طول کشید؛ چون مو آهسته رشد میکند و تغییرش دیر دیده میشود. درباره دوره مصرف قرص کلاژن و زمان مصرف پودر کلاژن هم مقاله‌های جداگانه داریم.
پودر کلاژن پلاس بیوتین یوروویتال
هر ساشه ۵۰۰۰ میلی‌گرم کلاژن دریایی به همراه هیالورونیک اسید، بیوتین و ویتامین C دارد و طعم پرتقال دارد. این محصول تحت لیسانس آلمان در ایران تولید میشود. روزی یک ساشه را در یک لیوان آب، ماست یا نوشیدنی دلخواه حل کنید.
پودر کلاژن پلاس بیوتین یوروویتالقرص کلاژن گلد و بیوتین و ویتامین C آدریان
مصرف پیشنهادی سازنده روزی ۳ قرص است که در مجموع ۲۵۰۰ میلی‌گرم کلاژن هیدرولیز شده، ۵۰۰۰ میکروگرم بیوتین و ۱۰۰ میلی‌گرم ویتامین C می‌رساند. برای کسی مناسب است که قرص را به پودر ترجیح می‌دهد. به دلیل بیوتین زیاد، پیش از آزمایش خون مصرفش را به پزشک بگویید.
قرص کلاژن گلد و بیوتین و ویتامین C آدریانپودر کلاژن گلد تقویت کننده مو آدریان
این ساشه‌ها مخصوص مو و ناخن عرضه شده‌اند و در کنار ۵۰۰۰ میلی‌گرم کلاژن هیدرولیز شده، کراتین، زینک، سلنیوم، بیوتین و عصاره بامبو دارند. طعم آن آلبالو است و هر جعبه ۲۰ ساشه دارد.
پودر کلاژن گلد تقویت کننده مو آدریان
پودر کلاژینو ویشارد
هر ساشه ۵ گرمی حدود ۴٫۷۵ گرم پپتید کلاژن ماهی دارد و در فهرست ترکیباتش ویتامین یا بیوتین ذکر نشده است. می‌توانید آن را در آبمیوه، ماست یا نوشیدنی حاوی ویتامین C حل کنید. اگر به ماهی حساسیت دارید، سراغ آن نروید.
پودر کلاژینو ویشارد
قرص کلاژن پلاس یوروویتال
هر قرص ۵۰۰ میلی‌گرم کلاژن هیدرولیز شده، ۵۰ میلی‌گرم ال‌لیزین و ۳۰ میلی‌گرم ویتامین C دارد و روزی یک عدد همراه غذا مصرف میشود. مصرف آن ساده است، ولی مقدار کلاژنش از پودرها کمتر است.
قرص کلاژن پلاس یوروویتالشامپو کلاژن شامپویی است که در ترکیبش کلاژن هیدرولیز شده دارد. این کلاژن روی سطح تار مو می‌نشیند و می‌تواند مو را نرم‌تر و براق‌تر نشان دهد. اما شامپو چند دقیقه روی سر می‌ماند و شسته میشود؛ پس کلاژن آن به فولیکول نمی‌رسد که ریزش را کم کند.
در مروری بر محصولات آرایشی مو، شامپو و نرم‌کننده ابزاری کمکی در کنار درمان ریزش مو معرفی شده‌اند. یعنی به ظاهر مو و مراقبت از پوست سر کمک میکنند، اما جای درمان اصلی را نمی‌گیرند. اگر پوست سرتان شوره دارد، اول آن را درمان کنید؛ درمان شوره سر را جداگانه توضیح داده‌ایم. اگر به روغن‌های گیاهی علاقه دارید، مقاله روغن رزماری برای مو و راه‌های تقویت مو را هم ببینید.
برای ریزش مو، شامپوهایی با ترکیبات دیگر هم در دسته شامپو ضد ریزش مو عرضه می‌شوند. برای مقایسه آنها مقاله بهترین شامپو برای ریزش مو را بخوانید.
شامپو ضد ریزش مو سیسپرسا
این شامپوی ۲۵۰ میلی‌لیتری ساخت ایران کلاژن ندارد. در ترکیب آن سیستئین، ویتامین B6، زینک، بیوتین، کافئین، آمینو اسیدها و هیالورونیک اسید ذکر شده و برای همه نوع مو عرضه میشود. درباره سیستین B6 هم جداگانه نوشته‌ایم.
شامپو ضد ریزش مو سیسپرساکلاژن تراپی یک خدمت آرایشگاهی است. محصولی حاوی کلاژن یا پروتئین روی مو زده میشود و معمولاً با سشوار و اتو حرارت می‌بیند تا مو صاف‌تر و براق‌تر شود. اثر آن موقت است و با شستن مو کم میشود. این کار روی ریشه مو و ریزش آن اثری ندارد.
پیش از انجام، ترکیبات محصول را بپرسید. سازمان غذا و داروی آمریکا هشدار داده است که برخی محصولات صاف‌کننده مو هنگام حرارت فرمالدهید آزاد میکنند. این روش از نظر کار شبیه کراتینه مو است و همان احتیاط‌ها را لازم دارد.
پیش از خرید مکمل کلاژن برای مو، به غذای روزانه‌تان نگاه کنید. بدن کلاژن را خودش می‌سازد و مواد اولیه آن را از غذا می‌گیرد. طبق همان منبع هاروارد، ماهی، مرغ، گوشت، تخم‌مرغ، لبنیات، حبوبات و سویا آمینو اسیدهای لازم برای ساخت کلاژن را دارند. بدن برای این کار به زینک و ویتامین C هم نیاز دارد؛ پس مرکبات، توت‌ها، فلفل دلمه‌ای، گوجه‌فرنگی و سبزی‌های برگ‌دار هم کمک میکنند. فهرست کامل‌تر را در مقاله غذای کلاژن دار ببینید.
آبگوشت استخوان یعنی آبی که استخوان مرغ یا گوسفند و گاو ساعت‌ها در آن جوشیده است. خیلی‌ها آن را منبع کلاژن می‌دانند، اما بررسی آمینو اسیدهای آبگوشت استخوان نشان داد مقدار این مواد در آن کمتر از مکمل‌های کلاژن است و از یک دستور پخت به دستور دیگر خیلی فرق میکند. آبگوشت استخوان غذای خوبی است، ولی منبع مطمئنی برای مقدار مشخص کلاژن نیست.
یادتان باشد مکمل کلاژن نباید بهانه‌ای برای کنار گذاشتن عادت‌های سالم شود. هاروارد هم یادآوری میکند که خواب کافی و ترک سیگار به حفظ کلاژن بدن کمک میکنند.
بیشتر افراد مکمل کلاژن برای مو و پوست را خوب تحمل میکنند و عارضه‌های گزارش‌شده معمولاً خفیف و گوارشی‌اند؛ مثل احساس سیری، سوزش سر دل یا طعم ناخوشایند در دهان. جزئیات بیشتر را در مقاله عوارض مصرف کلاژن آورده‌ایم. با این حال چند نکته را جدی بگیرید:
پیش از مصرف مکمل کلاژن
شاهد محکمی وجود ندارد که مصرف کلاژن برای مو سرعت رشد آن را بیشتر کند یا موهای ریخته را برگرداند. چند مطالعه کوچک فقط بهتر شدن براقی، انعطاف و ضخامت تار مو را گزارش کرده‌اند.
آزمایشی برای اندازهگیری کلاژن مو وجود ندارد. نازکی، شکنندگی و ریزش مو علتهای زیادی دارند و نمیشود آنها را فقط به کمبود کلاژن نسبت داد. بهتر است علت را با پزشک بررسی کنید.
خیر. هیچ پژوهشی نشان نداده که کلاژن ریزش موی ارثی را متوقف یا درمان کند. برای این نوع ریزش، درمان‌های دارویی با تشخیص و تجویز پزشک لازم است.
مو آهسته رشد میکند و تغییرش دیر دیده میشود. در مطالعهای که بهبود کیفیت مو را نشان داد، کلاژن ۲۴ هفته مصرف شد. سازندگان معمولاً ۴ تا ۱۲ هفته مصرف را پیشنهاد میکنند.
فرق اصلی در مقدار کلاژن هر دوز است. در محصولاتی که بالاتر معرفی کردیم، هر ساشه پودر حدود ۵ گرم کلاژن دارد و هر قرص بین ۵۰۰ تا ۸۳۳ میلی‌گرم. پودر مقدار بیشتری را در یک وعده می‌رساند و قرص مصرف راحت‌تری دارد.
برای مصرف خوراکی، کلاژن هیدرولیز شده راحتتر حل و جذب میشود و در بیشتر مکملها از آن استفاده میشود. ژلاتین بیشتر در خوراکیها و برخی محصولات آرایشی مو به کار میرود. برای ریزش مو هیچکدام برتری ثابتشدهای ندارند.
کلاژن برای مو یک مکمل کمکی است، نه درمان ریزش مو. اگر موهایتان خشک، شکننده یا آسیب‌دیده است، مصرف چندماهه کلاژن هیدرولیز شده ممکن است کیفیت تار مو را کمی بهتر کند. اما اگر مو می‌ریزد، اول علت آن را پیدا کنید؛ کمبود آهن، مشکل تیروئید، استرس یا ریزش ارثی هر کدام درمان خودشان را دارند.
برای انتخاب مکمل، به مقدار کلاژن در دوز روزانه، منبع آن، ترکیبات همراه و مجوز محصول دقت کنید. اگر بیماری زمینه‌ای دارید یا داروی دیگری مصرف می‌کنید، پیش از خرید با داروساز مشورت کنید.
خرید و مشاوره از داروخانه اینترنتی مهتاطب
همه محصولات معرفی‌شده در مقاله‌های مجله مهتاطب از داروخانه آنلاین مهتاطب (داروخانه شبانه‌روزی دکتر رویا میرنظامی) قابل خرید است. لطفاً پیش از انتخاب محصول، مقاله را کامل بخوانید.
مشاوره رایگان خرید و پشتیبانی پس از فروش: چت در واتساپ، ایتا و روبیکا با شماره ۰۹۳۰۲۰۰۷۵۸۷
تماس تلفنی شنبه تا پنجشنبه، ۸ صبح تا ۴ عصر: ۰۲۱۶۵۳۸۹۳۴۲ و ۰۲۱۶۵۳۸۹۶۹۳
همه محصولاتی که در مهتاطب عرضه می‌شوند، از محصولات درمان لک و جوش و ریزش مو تا کرم ضد آفتاب، قرص مولتی ویتامین، کرم مرطوب کننده، محصولات ارتوپدی و مکمل‌های غذایی، از برندهای معتبر ایرانی و خارجی هستند و برچسب اصالت کالا، سیب سلامت و پروانه از وزارت بهداشت و سازمان‌های مربوط دارند.
آدرس: تهران، شهریار، باغستان، جنب درمانگاه حکیم، داروخانه شبانه‌روزی دکتر رویا میرنظامی
محتوای این صفحه توسط دکتر رویا میرنظامی، داروساز، از نظر علمی بازبینی شده است. آخرین به‌روزرسانی: ۱۰ مهر ۱۴۰۵
