دکتر رویا میرنظامی 
خیلی از افرادی که دیابت دارند برای پوست، مو یا درد مفاصل سراغ کلاژن می‌روند، اما دو سؤال نگرانشان می‌کند: کلاژن قند خون را بالا نمیبرد؟ به کلیه آسیب نمی‌زند؟ این نگرانی بی‌دلیل نیست، چون دیابت می‌تواند به کلیه‌ها آسیب بزند و احتمال سنگ کلیه را هم بیشتر می‌کند.
در این مطلب از مجله مهتاطب، تاثیر کلاژن بر دیابت و سنگ کلیه را با تکیه بر مطالعات معتبر بررسی می‌کنیم و توضیح می‌دهیم کلاژن چه اثری بر قند خون و کلیه دارد، چه کسانی باید احتیاط کنند و موقع خرید قرص یا پودر کلاژن به چه نکته‌هایی دقت کنید.
پاسخ کوتاه
در بیشتر موارد، قرص کلاژن برای افراد دیابتی از نظر قند خون مشکلی ایجاد نمی‌کند. کلاژن یک پروتئین است و کربوهیدرات ندارد؛ پس مثل نان، برنج یا شیرینی قند خون را بالا نمیبرد. چیزی که باید حواستان به آن باشد، ترکیب‌های همراه کلاژن در محصول است، نه خود کلاژن.
در یک مطالعه در چین، ۱۰۰ بیمار مبتلا به دیابت نوع ۲ به دو گروه تقسیم شدند. یک گروه علاوه بر درمان معمول، روزانه ۱۳ گرم پپتید کلاژن ماهی مصرف کرد. بعد از سه ماه، قند ناشتا، هموگلوبین A1c و انسولین ناشتای این گروه پایین‌تر آمد.
این نتیجه امیدوارکننده است، اما نباید آن را بزرگ کرد. طبق مروری که سال ۲۰۲۴ منتشر شد، فقط دو مطالعه انسانی در این زمینه وجود دارد و بیشتر شواهد از آزمایش روی حیوانات به دست آمده است. پس کلاژن را یک مکمل تغذیه‌ای بدانید، نه درمان دیابت، و داروها یا انسولین خود را بدون نظر پزشک تغییر ندهید.
به مقدار هم دقت کنید. ۱۳ گرم کلاژن در آن مطالعه تقریباً برابر ۲۶ قرص ۵۰۰ میلی‌گرمی است. یعنی نتیجه این مطالعه را نمی‌شود مستقیم به یکی دو قرص کلاژن در روز تعمیم داد.
در انتخاب قرص کلاژن برای افراد دیابتی، بیشترین خطر برای قند خون از افزودنیها می‌آید. قبل از خرید، فهرست ترکیبات را با دقت بخوانید:
اگر دیابت دارید، کلاژن بدون طعم را انتخاب کنید و آن را در آب، چای بدون قند یا ماست ساده حل کنید، نه در آبمیوه یا نوشیدنی شیرین.
کلاژن فراوان‌ترین پروتئین بدن است و اسکلت اصلی پوست، استخوان، غضروف، تاندون، رباط و دیواره رگ‌ها را می‌سازد. به گفته کلینیک کلیولند، کلاژن حدود ۳۰ درصد کل پروتئین بدن را تشکیل می‌دهد و قند و کربوهیدرات تصفیه‌شده زیاد، با چسبیدن به پروتئین‌ها ساختار آن را ضعیف می‌کند.
مهم‌ترین کارهای کلاژن در بدن این‌هاست:
تولید کلاژن با بالا رفتن سن کم می‌شود. طبق همان منبع، این کاهش در زنان بعد از یائسگی سریع‌تر است و در همه افراد بعد از ۶۰ سالگی محسوس‌تر می‌شود. طبق دانشکده بهداشت عمومی هاروارد، آفتاب زیاد، سیگار، الکل زیاد، کم‌خوابی و کم‌تحرکی سرعت کاهش کلاژن را بیشتر می‌کنند.
برای افراد دیابتی همان چسبیدن قند به پروتئین‌ها اهمیت بیشتری دارد. به این فرایند گلیکاسیون می‌گویند. قند خونی که مدت‌ها بالا بماند، کلاژن پوست و بافت‌ها را فرسوده‌تر می‌کند. به همین دلیل کنترل قند خون پایه حفظ کلاژن است و مکمل فقط می‌تواند کنار آن قرار بگیرد.
کاهش کلاژن یکی از دلایل پیری زودرس پوست است و بیشتر کسانی که مکمل می‌خرند، به دنبال تاثیر کلاژن بر پوست هستند. شواهد مربوط به فواید کلاژن را جداگانه بررسی کرده‌ایم. بدن کلاژن را خودش از پروتئین غذا می‌سازد؛ برای همین یک رژیم غذایی سالم در بزرگسالان با پروتئین کافی پایه کار است و اگر ترجیح می‌دهید کلاژن را از خوراکی‌ها بگیرید، فهرست غذای کلاژن‌دار کمکتان می‌کند.
نوع دیابت بهتنهایی تعیین نمی‌کند که کلاژن برایتان مناسب است یا نه. انواع اصلی دیابت، نوع ۱، نوع ۲ و دیابت بارداری هستند و در منابعی که بررسی کردیم، برای هیچ‌کدام منع مصرف کلی برای کلاژن ذکر نشده است. آنچه تصمیم را عوض می‌کند، وضعیت کلیه‌ها، بیماری‌های همراه و داروهایی است که مصرف می‌کنید. برای آشنایی بیشتر با علائم و انواع دیابت می‌توانید مطلب جداگانه ما را بخوانید.
در این شرایط قبل از شروع کلاژن با پزشک یا داروساز صحبت کنید:
دلیل احتیاط در بیماری کلیه این است که کلاژن هم پروتئین حساب می‌شود. طبق راهنمای KDIGO، برای افراد دیابتی مبتلا به بیماری مزمن کلیه که دیالیز نمی‌شوند، مصرف پروتئین حدود ۰٫۸ گرم به ازای هر کیلوگرم وزن در روز توصیه می‌شود. برای فردی ۷۰ کیلویی یعنی حدود ۵۶ گرم پروتئین در روز. ۱۰ گرم کلاژن بهتنهایی نزدیک یک‌پنجم این سهم را پر می‌کند؛ پس باید در برنامه غذایی حساب شود، نه اینکه اضافه بر آن خورده شود.
برای کسی که کلیه سالم دارد، مطالعهای پیدا نکردیم که نشان دهد کلاژن در مقدار معمول به بافت کلیه آسیب می‌زند. بحث اصلی درباره کلیه دو موضوع است: یکی سهم پروتئین برای کسانی که بیماری کلیه دارند (که بالاتر گفتیم) و دیگری احتمال تشکیل سنگ کلیه.
کلاژن مقدار زیادی از یک اسید آمینه به نام هیدروکسی‌پرولین دارد. بدن بخشی از هیدروکسی‌پرولین را به اگزالات تبدیل می‌کند؛ همان ماده‌ای که با کلسیم ترکیب می‌شود و سنگ اگزالات کلسیم را می‌سازد. بر اساس یک مقاله مروری، تجزیه هیدروکسی‌پرولین دست‌کم ۱۵ درصد از اگزالاتی را که بدن افراد سالم خودش می‌سازد تأمین می‌کند.
نتیجه مطالعات انسانی درباره مصرف کلاژن یکدست نیست:
نکته مهم، مقدار است. ۳۰ گرم ژلاتین تقریباً برابر ۶۰ قرص کلاژن ۵۰۰ میلی‌گرمی یا ۶ ساشه ۵ گرمی است؛ یعنی خیلی بیشتر از مقداری که معمولاً مصرف می‌شود. با این حال کسی که قبلاً سنگ اگزالات کلسیم داشته، در معرض تکرار آن است و بهتر است پیش از مصرف کلاژن با پزشک مشورت کند.
قرصهای کلاژن معمولاً مقدار کمی کلاژن دارند. برای مثال هر قرص کلاژن پلاس یوروویتال ۵۰۰ میلیگرم کلاژن دارد و سه قرص روزانه کلاژن گلد آدریان جمعاً ۸۳۳ میلیگرم کلاژن می‌رساند. این مقدار در مقایسه با ۳۰ گرم ژلاتینِ مطالعه بالا بسیار کم است.
در قرصها بیشتر باید به ویتامین C همراه دقت کرد. در یک مطالعه ۱۱ ساله روی بیش از ۲۳ هزار مرد سوئدی، کسانی که مکمل ویتامین C مصرف می‌کردند حدود دو برابر بیشتر دچار سنگ کلیه شدند. اگر کلاژن را همراه قرص ویتامین C جداگانه مصرف می‌کنید، جمع دوز روزانه را حساب کنید.
پودرها و ساشه‌ها کلاژن بیشتری دارند؛ مثلاً هر ساشه پودر کلاژینو بیوتی ویشارد ۵ گرم کلاژن ماهی دارد. این مقدار هنوز حدود یک‌ششم ژلاتینی است که در مطالعه بالا اگزالات را بیشتر کرد. اگر سابقه سنگ کلیه دارید، پودر را با یک لیوان کامل آب بخورید و مصرف روزانه را از مقدار روی برچسب بیشتر نکنید. اگر بیماری کلیه دارید، سهم پروتئین پودر را هم مثل بخش قبل در برنامه غذایی حساب کنید.
دیابت خودش احتمال سنگ کلیه را بیشتر می‌کند. در بررسی سه گروه بزرگ آمریکایی با بیش از ۲۰۰ هزار شرکت‌کننده، زنان مبتلا به دیابت ۲۹ تا ۶۰ درصد بیشتر از زنان غیردیابتی دچار سنگ کلیه جدید شدند؛ در مردان این تفاوت معنادار نبود. پژوهشگران مقاومت به انسولین را یکی از زمینه‌های احتمالی این ارتباط می‌دانند. پس فرد دیابتی، حتی بدون هیچ مکملی، دلیل بیشتری برای مراقبت از کلیه‌هایش دارد.
سنگ کلیه رسوب سخت مواد معدنی در کلیه است و شایع‌ترین نوع آن سنگ اگزالات کلسیم است. طبق کلینیک مایو، این عوامل احتمال سنگ کلیه را بیشتر می‌کنند:
درد تیز در پهلو یا پشت که به زیر شکم و کشاله ران می‌رسد، سوزش ادرار، ادرار صورتی یا قهوه‌ای، تهوع و استفراغ از علائم شایع سنگ کلیه هستند. اگر این علائم با تب و لرز همراه شد، سریع به پزشک مراجعه کنید.
اگزالات در بسیاری از خوراکی‌های گیاهی مثل اسفناج، چغندر، بادام‌زمینی و شکلات وجود دارد. بنیاد ملی کلیه آمریکا توصیه می‌کند کلسیم غذا را کم نکنید و خوراکی‌های پراگزالات را همراه غذاهای کلسیم‌دار بخورید؛ چون در این حالت اگزالات در روده به کلسیم می‌چسبد و کمتر به ادرار می‌رسد.
از نظر خود کلاژن، قرص و پودر تفاوتی ندارند؛ فرق اصلی در مقدار کلاژن هر نوبت و افزودنی‌هاست. مقایسه کامل را در مطلب قرص کلاژن بهتره یا پودر کلاژن آورده‌ایم. اینجا فقط از زاویه قند خون و کلیه نگاه می‌کنیم:
| شکل محصول | کلاژن در هر نوبت | نکته برای دیابت | نکته برای کلیه |
|---|---|---|---|
| قرص معمولی | معمولاً چند صد میلیگرم تا ۱ گرم در هر قرص | معمولاً قند ندارد؛ برچسب را بررسی کنید | کلاژن کم؛ به دوز ویتامین C همراه دقت کنید |
| پودر یا ساشه | معمولاً ۵ گرم یا بیشتر | نوع بدون طعم بهتر است؛ شکر و مالتودکسترین را روی برچسب چک کنید | سهم پروتئین را حساب کنید؛ با آب کافی بخورید |
| قرص جوشان | بسته به برند متفاوت است | ممکن است قند یا شیرین‌کننده داشته باشد | سدیم دارد؛ با فشار خون بالا یا بیماری کلیه احتیاط کنید |
| نوشیدنی یا شات آماده | بسته به برند متفاوت است | ممکن است آبمیوه یا شکر داشته باشد | برچسب را از نظر ویتامین C و سدیم بخوانید |
قطره سیلیس کلاژن ندارد؛ سیلیس (سیلیسیم) ماده معدنی دیگری است که با عنوان کمک به ساخت کلاژن تبلیغ می‌شود. درباره اثر مستقیم آن بر قند خون، مطالعه انسانی معتبری پیدا نکردیم. یک مقاله مروری مصرف اسید ارتوسیلیسیک را برای بزرگسالان از نظر ایمنی بدون نگرانی دانسته و توضیح داده که بخش زیادی از سیلیسیمِ جذب‌شده از راه ادرار دفع می‌شود. چون دفع آن با کلیه‌هاست، اگر بیماری کلیه دارید قبل از مصرف با پزشک مشورت کنید. افراد دیابتی هم برچسب قطره را از نظر قند و شیرین‌کننده بررسی کنند.
اگر پزشک مصرف کلاژن را برایتان بلامانع دانسته، می‌توانید این محصولات را با توجه به نکته‌های بالا مقایسه کنید. فهرست کامل انواع قرص کلاژن و پودر کلاژن را در فروشگاه مهتاطب ببینید.
قرص کلاژن پلاس یوروویتال
هر قرص ۵۰۰ میلیگرم کلاژن هیدرولیزشده، ۵۰ میلیگرم ال‌لیزین و ۳۰ میلیگرم ویتامین C دارد و بسته آن ۶۰ عددی است. ویتامین C آن پایین است و برای کسی که نمی‌خواهد ویتامین C زیادی دریافت کند، گزینه قابل‌بررسی است.
قرص کلاژن پلاس یوروویتالپودر کلاژن کلاژینو بیوتی ویشارد
هر ساشه ۵ گرم کلاژن ماهی همراه با زینک، بیوتین، هیالورونیک اسید و ویتامین C دارد و بسته آن ۳۰ ساشه است. برای کسی که به ماهی حساسیت دارد مناسب نیست؛ افراد دیابتی قبل از خرید، قند و شیرین‌کننده را روی برچسب بررسی کنند.
پودر کلاژن کلاژینو بیوتی ویشاردقرص کلاژن گلد آدریان
مصرف روزانه سه قرص، جمعاً ۸۳۳ میلیگرم کلاژن می‌رساند و ویتامین C هم دارد. گزینه‌ای برای کسانی است که قرص را به پودر ترجیح می‌دهند.
قرص کلاژن گلد آدریان
اگر هنوز مطمئن نیستید کدام قرص کلاژن برای افراد دیابتی مناسب‌تر است، برای مشاوره و خرید با شماره ۰۲۱۶۵۳۸۹۶۹۳ تماس بگیرید یا در ایتا یا روبیکا به شماره ۰۹۳۰۲۰۰۷۵۸۷ پیام دهید تا مستقیماً با داروسازان و مشاوران داروخانه آنلاین مهتاطب صحبت کنید. اگر آخرین آزمایش قند و کراتینین خود را همراه داشته باشید، مشاوره دقیق‌تر می‌شود.
اگر می‌خواهید سایر عوارض احتمالی را هم بشناسید، عوارض مصرف کلاژن را جداگانه بررسی کرده‌ایم.
کلاژن خالص پروتئین است و قند ندارد، پس بهتنهایی قند خون را بالا نمیبرد. اما اگر محصول شکر، مالتودکسترین یا آبمیوه پودری داشته باشد، همین افزودنیها میتوانند قند خون را بالا ببرند.
در افراد با کلیه سالم، کلاژن قرصها (معمولاً چند صد میلیگرم تا ۱ گرم در هر قرص) بسیار کمتر از مقداری است که در مطالعات اگزالات ادرار را بالا برده است. اگر بیماری کلیه یا سابقه سنگ کلیه دارید، قبل از مصرف با پزشک مشورت کنید.
پودرها کلاژن بیشتری دارند و جزو پروتئین روزانه حساب میشوند. کسی که بیماری کلیه دارد و باید پروتئین را محدود کند، مقدار مصرف را با پزشک تنظیم کند. بقیه افراد پودر را با آب کافی و در همان مقدار روی برچسب مصرف کنند.
این تصمیم به نوع سنگ و مقدار مصرف بستگی دارد. چون بخشی از کلاژن در بدن به اگزالات تبدیل می‌شود، بهتر است نوع سنگ و دوز را با پزشک بررسی کنید و ویتامین C با دوز بالا را هم‌زمان مصرف نکنید.
شواهد معتبری درباره اثر قطره سیلیس بر قند خون وجود ندارد. قبل از مصرف، برچسب را از نظر قند و شیرین‌کننده بررسی کنید و اگر بیماری کلیه دارید، با پزشک مشورت کنید.
محصولی بدون شکر، مالتودکسترین و آبمیوه پودری انتخاب کنید، در قرصهای جوشان سدیم را در نظر بگیرید و دوز ویتامین C همراه را بخوانید. مطالعهای که بهتر شدن قند خون را نشان داد با کلاژن ماهی انجام شده بود، اما اگر به ماهی حساسیت دارید، کلاژن دریایی مناسب شما نیست.
✉️ مشاوره در تلگرام: ۰۹۳۵۸۳۴۳۶۱۲
✉️ مشاوره در ایتا و روبیکا: ۰۹۳۰۲۰۰۷۵۸۷
☎️ مشاوره تلفنی: ۰۲۱۶۵۳۸۹۶۹۳
👤 مشاوران پوست و مو و پزشکان داروساز در داروخانه مهتاطب آماده پاسخگویی و راهنمایی شما هستند.
کلاژن به‌خودی‌خود قند ندارد و برای بیشتر افراد دیابتی از نظر قند خون مشکلی ایجاد نمی‌کند؛ در یک مطالعه، ۱۳ گرم کلاژن ماهی در روز قند ناشتا را حتی بهتر کرد. نکته اصلی، انتخاب محصول بدون قند و افزودنی اضافه است. درباره کلیه، کلاژن در مقدارهای خیلی بالا می‌تواند اگزالات ادرار را زیاد کند، اما دوز قرصها بسیار پایین‌تر است. اگر بیماری کلیه، سابقه سنگ کلیه یا رژیم کم‌پروتئین دارید، قرص کلاژن برای افراد دیابتی را فقط با نظر پزشک شروع کنید و آب کافی، کلسیم غذایی و نمک کم را فراموش نکنید.
مقالات مرتبط
محتوای این صفحه توسط دکتر رویا میرنظامی، داروساز، از نظر علمی بازبینی شده است. آخرین به‌روزرسانی: ۸ مهر ۱۴۰۵
