دکتر رویا میرنظامی 
نویسنده: تیم تحریریه مجله مهتاطب
تأیید و بازبینی علمی: دکتر رویا میرنظامی، داروساز
تاریخ انتشار و آخرین بهروزرسانی: ۲۷ تیر ۱۴۰۵، برابر با ۱۸ ژوئیه ۲۰۲۶
برای بیشتر افراد سالم، مصرف قرص کلسیم در مقدار موردنیاز و طبق توصیه پزشک به کلیه آسیب نمیزند. نگرانی زمانی بیشتر میشود که مکمل بیش از نیاز، برای مدت طولانی یا همراه چند فرآورده حاوی کلسیم و ویتامین D مصرف شود. سابقه سنگ کلیه، بیماری مزمن کلیه، بالا بودن کلسیم خون یا اختلال غدد پاراتیروئید نیز خطر را افزایش میدهد.
کلسیم غذایی با مکمل کلسیم یکسان نیست. کلسیمی که همراه غذا وارد روده میشود، میتواند به اگزالات متصل شود و جذب آن را کاهش دهد. به همین دلیل، داشتن سنگ کلیه معمولاً دلیل مناسبی برای حذف خودسرانه شیر، ماست و دیگر منابع غذایی کلسیم نیست.
اگر سابقه سنگ یا بیماری کلیوی دارید، پیش از شروع مکمل، افزایش مقدار یا قطع آن با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
کلسیم فقط برای استخوان و دندان نیست. عضلات، انعقاد خون و انتقال پیامهای عصبی هم به آن نیاز دارند. با این حال، ضروری بودن یک ماده معدنی به این معنا نیست که مصرف بیشتر آن همیشه مفید است. درباره نقش مواد معدنی در بدن نیز همین اصل صدق میکند.
کلیهها تعادل آب و املاح خون را تنظیم میکنند و بخشی از کلسیم اضافی بدن نیز از راه ادرار دفع میشود. اگر دریافت کلسیم بالا باشد یا بدن فرد بهطور زمینهای کلسیم بیشتری دفع کند، مقدار کلسیم ادرار افزایش مییابد. پزشکان به این وضعیت «هیپرکلسیوری» میگویند.
کلسیم موجود در ادرار میتواند با اگزالات یا فسفات ترکیب شود و بلور بسازد. همه بلورها به سنگ تبدیل نمیشوند، اما تجمع آنها احتمال تشکیل سنگ اگزالات کلسیم یا فسفات کلسیم را بیشتر میکند.
طبق برگه تخصصی کلسیم مؤسسه ملی سلامت آمریکا، دریافت زیاد کلسیم از مکملها ممکن است خطر سنگ کلیه را بالا ببرد. افزایش شدید کلسیم خون یا ادرار نیز میتواند با تشنگی، تکرر ادرار، تهوع، یبوست، ضعف و در موارد شدید کاهش عملکرد کلیه همراه شود.
یبوست، نفخ و سنگینی معده معمولاً عوارض گوارشی مکمل کلسیم هستند و بهتنهایی نشانه آسیب کلیه محسوب نمیشوند.
پاسخ مطلقی برای همه وجود ندارد. نوع مکمل، مقدار و زمان مصرف مهماند، اما آب دریافتی، نمک رژیم، سابقه شخصی یا خانوادگی سنگ و بیماریهای زمینهای نیز در خطر نهایی نقش دارند.
در کارآزمایی ابتکار سلامت زنان بیش از ۳۶ هزار زن یائسه بررسی شدند. در گروهی که روزانه ۱۰۰۰ میلیگرم کلسیم همراه ۴۰۰ واحد ویتامین D دریافت میکرد، گزارش سنگهای مجاری ادراری حدود ۱۷ درصد بیشتر از گروه دارونما بود.
این نتیجه به معنای سنگساز بودن قطعی تمام مکملها نیست. یک مرور نظاممند مطالعات مکمل کلسیم در بسیاری از پژوهشها افزایش روشنی در خطر سنگ پیدا نکرد. جمعبندی محتاطانه این است که مکمل کلسیم میتواند در بعضی افراد و شرایط خطر را بالا ببرد، نه اینکه برای همه یک اثر یکسان داشته باشد.
نتیجه مطالعهای روی بیش از ۹۱ هزار زن نیز قابلتوجه بود: دریافت کلسیم از غذا با خطر کمتر سنگ ارتباط داشت، درحالیکه مکمل با افزایش خفیف خطر همراه بود. یکی از توضیحهای احتمالی، مصرف قرص دور از وعده غذایی است.
در مطالعه زمان مصرف مکمل کلسیم، مصرف مکمل همراه غذا باعث اتصال بیشتر کلسیم و اگزالات در روده شد. برای فرد مستعد سنگ، این موضوع میتواند مهم باشد؛ ولی نوع مکمل و توصیه پزشک همچنان اولویت دارد.
عبارت «سنگ کلسیمی» گاهی کاربر را به مسیر اشتباه میبرد. حذف شیر، ماست و پنیر ممکن است دریافت کلسیم را کم کند و همزمان باعث جذب بیشتر اگزالات شود. راهنمای تغذیه و سنگ کلیه NIDDK توضیح میدهد که کلسیم غذایی در دستگاه گوارش به اگزالات متصل میشود و ورود آن به ادرار را کاهش میدهد.
| موضوع | کلسیم موجود در غذا | مکمل کلسیم |
|---|---|---|
| نحوه دریافت | تدریجی و همراه سایر مواد غذایی | دوز متمرکز در قرص یا کپسول |
| ارتباط با اگزالات | میتواند در روده به اگزالات متصل شود | به زمان مصرف و همراهی با غذا بستگی دارد |
| خطر سنگ کلیه | دریافت کافی معمولاً نباید خودسرانه محدود شود | در دوز بالا یا افراد مستعد نیازمند احتیاط است |
| نیاز به ارزیابی پزشکی | در بیشتر افراد سالم خیر | در سابقه سنگ، بیماری کلیه یا مصرف طولانی ضروری است |
راهنمای بهروز انجمن اروپایی اورولوژی و راهنمای تغذیهای CARI برای پیشگیری از سنگ کلیه نیز بر حفظ دریافت طبیعی کلسیم غذایی و پرهیز از رژیم کمکلسیم عمومی تأکید میکنند.
صحبت از عوارض نباید به این نتیجه منجر شود که مکمل کلسیم همیشه غیرضروری است. بعضی افراد واقعاً به آن نیاز دارند، اما نیاز باید با رژیم غذایی، سن، وضعیت استخوان و بیماریهای زمینهای سنجیده شود.
بنیاد ملی کلیه آمریکا توصیه میکند بیماران کلیوی پیش از مصرف مکملهای بدون نسخه کلسیم یا ویتامین D با تیم درمان خود صحبت کنند؛ چون مرحله بیماری و نتایج آزمایشها در تعیین مقدار مناسب نقش مستقیم دارند.
سنگ کوچک ممکن است مدتی بدون علامت باشد. معمولاً با حرکت سنگ در مجاری ادراری نشانهها ظاهر میشوند:
بالا بودن قابلتوجه کلسیم خون نیز میتواند تشنگی زیاد، ادرار مکرر، یبوست، ضعف، خستگی، خوابآلودگی یا گیجی ایجاد کند. این علائم اختصاصی قرص کلسیم نیستند و تشخیص علت به آزمایش نیاز دارد. فهرست علائم در راهنمای علائم سنگ کلیه NIDDK نیز آمده است.
نیاز روزانه کلسیم به سن، جنسیت، بارداری، یائسگی، رژیم غذایی و وضعیت استخوان بستگی دارد. طبق مقادیر مرجع NIH، نیاز بیشتر بزرگسالان سالم حدود ۱۰۰۰ تا ۱۲۰۰ میلیگرم در روز است. این عدد مجموع کلسیم غذا، نوشیدنی، مکمل و داروهای حاوی کلسیم را شامل میشود.
حد بالای قابلتحمل دریافت روزانه برای بزرگسالان ۱۹ تا ۵۰ سال ۲۵۰۰ میلیگرم و برای افراد ۵۱ سال به بالا ۲۰۰۰ میلیگرم است. این اعداد هدف مصرف نیستند. رسیدن به حد بالا نیز به معنی مناسب بودن آن مقدار برای فرد نیست.
کلسیم کربنات حدود ۴۰ درصد کلسیم عنصری دارد و معمولاً همراه غذا بهتر جذب میشود. کلسیم سیترات حدود ۲۱ درصد کلسیم عنصری دارد و وابستگی کمتری به اسید معده دارد. بعضی سالمندان یا مصرفکنندگان داروهای کاهشدهنده اسید معده آن را بهتر تحمل میکنند.
هیچکدام برچسب «کاملاً بیخطر برای کلیه» ندارند. مقدار کلسیم عنصری، سابقه سنگ، عملکرد کلیه و داروهای همزمان مهمتر از نام ساده فرم مکمل هستند.
ساعت مصرف مهمترین عامل نیست. نوع مکمل، همراه غذا بودن، مقدار هر نوبت و فاصله با داروها اهمیت بیشتری دارند. کلسیم کربنات معمولاً همراه غذا مصرف میشود. کلسیم سیترات را میتوان همراه یا بدون غذا خورد، هرچند برای بعضی افراد مستعد سنگ، مصرف کنار وعده غذایی ممکن است مناسبتر باشد.
بدن معمولاً دوزهای کمتر را بهتر جذب میکند. اگر مقدار روزانه بالا باشد، پزشک یا داروساز ممکن است آن را در چند نوبت تقسیم کند.
در پرسشهایی که کاربران داروخانه درباره مکمل کلسیم مطرح میکنند، سه اشتباه بیشتر تکرار میشود: کلسیم موجود در مولتیویتامین و آنتیاسید حساب نمیشود، عدد وزن ترکیب با مقدار کلسیم عنصری اشتباه گرفته میشود و ویتامین D بدون توجه به مقدار سایر مکملها افزایش پیدا میکند.
خیر. تشخیص سنگ بهتنهایی دلیل حذف تمام منابع کلسیم نیست. ابتدا باید نوع سنگ، کلسیم و اگزالات ادرار، مقدار نمک رژیم و سایر عوامل خطر بررسی شود. مکملی را که برای پوکی استخوان، افت تراکم استخوان یا بارداری تجویز شده، ناگهانی قطع نکنید. پزشک ممکن است فقط مقدار یا زمان مصرف را تغییر دهد.
ویتامین D جذب کلسیم را افزایش میدهد. این ترکیب در مقدار تجویزشده برای بسیاری از افراد قابلاستفاده است، اما مصرف دوز بالا و خودسرانه میتواند کلسیم خون یا ادرار را بیشتر کند. در کارآزمایی ایمنی مکمل کلسیم و ویتامین D، افزایش کلسیم ادرار در بخشی از شرکتکنندگان دیده شد.
همه مصرفکنندگان مکمل به آزمایشهای متعدد نیاز ندارند. پزشک با توجه به علائم، سابقه سنگ، مقدار و مدت مصرف ممکن است کلسیم خون، کراتینین و میزان تصفیه کلیه، فسفر، ویتامین D، هورمون پاراتیروئید، آزمایش ادرار یا ادرار ۲۴ ساعته را بررسی کند. در صورت وجود نشانههای سنگ، سونوگرافی یا تصویربرداری نیز ممکن است لازم شود.
مجله مهتاطب وابسته به داروخانه اینترنتی مهتاطب، داروخانه شبانهروزی دکتر رویا میرنظامی، است و محصول معرفیشده در ادامه از محصولات همین فروشگاه است. این ارتباط تجاری بر توصیه پزشکی مقاله مقدم نیست و معرفی محصول به معنای مناسب بودن آن برای همه افراد نیست.
فهرست فرآوردهها را میتوانید در بخش ویتامینها و مواد معدنی مهتاطب ببینید. برای مشاهده قرص کلسیم و قرص غضروف سار نیز میتوانید به دستهبندیهای مربوط مراجعه کنید.
مشاوره داروساز: واتساپ، تلگرام، ایتا و روبیکا با شماره ۰۹۳۰۲۰۰۷۵۸۷
مشاهده و خرید کپسول کلسیم ۶ پلاس آنتی ایجینگ
کپسول کلسیم ۶ پلاس آنتی ایجینگ محصولی ایرانی در بستههای ۳۰ و ۶۰ عددی است. طبق اطلاعات درجشده برای محصول، فرمول آن شامل کلسیم سیترات، روغن سویا، موم زنبور عسل، ژلاتین و عصاره دماسب است.
کلسیم سیترات وابستگی کمتری به اسید معده دارد و بعضی مصرفکنندگان آن را راحتتر تحمل میکنند؛ اما این ویژگی به معنای صفر بودن خطر سنگ یا رسوب نیست. فرد دارای سابقه سنگ یا بیماری کلیه باید پیش از مصرف هر فرم کلسیم ارزیابی شود.
در معرفی محصول، روزانه ۱ تا ۳ کپسول همراه آب ذکر شده است. این بازه به معنای مناسب بودن سه کپسول برای همه نیست. مقدار درست باید با برچسب نهایی محصول، کلسیم رژیم غذایی، سن، داروها و نظر پزشک یا داروساز هماهنگ شود.
خیر. خطر به مقدار مصرف، نیاز واقعی بدن، آب دریافتی، نمک رژیم، سابقه سنگ و بیماریهای زمینهای بستگی دارد.
خود قرص به همان شکل در کلیه رسوب نمیکند. بالا ماندن کلسیم خون یا ادرار میتواند زمینه تشکیل بلورهای کلسیمی را فراهم کند.
معمولاً خیر. کلسیم غذایی میتواند جذب اگزالات را کاهش دهد. محدودیت غذایی باید بر اساس نوع سنگ و نظر پزشک یا متخصص تغذیه تعیین شود.
نوع مکمل، همراه غذا بودن و فاصله با داروها مهمتر از ساعت مصرف است. کلسیم کربنات معمولاً همراه غذا مصرف میشود.
تهوع، یبوست، تشنگی زیاد، تکرر ادرار، ضعف، خستگی و گیجی ممکن است دیده شوند. این نشانهها اختصاصی نیستند و برای تشخیص به بررسی پزشکی نیاز است.
بعضی بیماران ممکن است به مکمل نیاز داشته باشند، اما نوع و مقدار آن باید با مرحله بیماری، کلسیم و فسفر خون، ویتامین D و داروهای مصرفی هماهنگ شود.
خیر. سنگ تشکیلشده با قطع مکمل ناپدید نمیشود. اندازه، محل، نوع سنگ و وجود انسداد یا عفونت، روش درمان را مشخص میکنند.
```قرص کلسیم برای فردی که از غذا کلسیم کافی دریافت نمیکند یا پزشک آن را تجویز کرده، میتواند مفید باشد. مشکل زمانی شکل میگیرد که مکمل بیش از نیاز، بدون توجه به سایر منابع کلسیم یا همراه دوز بالای ویتامین D مصرف شود.
کلسیم غذایی را با مکمل یکی ندانید. سابقه سنگ کلیه معمولاً دلیل حذف خودسرانه لبنیات نیست. در مقابل، افراد دارای سنگ، بیماری کلیوی، کلسیم خون بالا یا اختلال پاراتیروئید باید پیش از مصرف مکمل با پزشک یا داروساز مشورت کنند.
نمک کمتر، آب کافی برای افرادی که محدودیت مایعات ندارند، محاسبه مجموع کلسیم دریافتی، زمانبندی درست و بررسی تداخلها معمولاً از انتخاب خودسرانه یک برند «بهتر» مهمتر هستند.
