اسپیرونولاکتون برای ریزش مو: اثر، عوارض و اسپیداکتون ۱۰۰

اگر پزشک برای ریزش مویتان قرص اسپیداکتون یا اسلاکتون نوشته، احتمالاً اولین سؤالتان این است که یک قرص فشار خون چه ربطی به مو دارد. اسپیرونولاکتون دهه‌هاست برای فشار خون، نارسایی قلبی و تورم بدن تجویز می‌شود. همین دارو اثر هورمون‌های مردانه را هم کم می‌کند و به همین دلیل متخصصان پوست از آن برای درمان ریزش مو در زنان استفاده می‌کنند.

در این مقاله از مجله مهتاطب می‌خوانید اسپیرونولاکتون برای ریزش مو چطور اثر می‌کند، تحقیقات تازه چه می‌گویند، قرص ۲۵ و ۱۰۰ چه فرقی دارند، چه عوارضی دارد و چه کسانی نباید آن را مصرف کنند.

اسپیرونولاکتون برای ریزش مو چطور اثر می‌کند؟

اسپیرونولاکتون برای ریزش مو با کم کردن اثر آندروژن‌ها، یعنی هورمون‌های مردانه، روی ریشه مو کار می‌کند. این هورمون‌ها در بدن زنان هم به مقدار کم ساخته می‌شوند. در کسانی که ریشه مویشان به آن‌ها حساس است، موها کم‌کم نازک‌تر و کوتاه‌تر می‌شوند.

طبق مرور علمی سال ۲۰۲۳ درباره اسپیرونولاکتون خوراکی و موضعی در ریزش موی آندروژنتیک (مرور وانگ و همکاران)، این دارو از دو راه اصلی اثر می‌کند:

• گیرنده آندروژن را در ریشه مو می‌بندد تا هورمون نتواند به آن بچسبد و اثر بگذارد.
• تولید آندروژن در تخمدان را کم می‌کند.

به گفته مقاله مروری مجله Actas Dermo-Sifiliográficas درباره کاربردهای اسپیرونولاکتون در پوست، این دارو مقدار پروتئینی به نام SHBG را هم بالا می‌برد. این پروتئین تستوسترون خون را به خود می‌چسباند و مقدار آزاد و فعال آن را کم می‌کند.

در بعضی منابع فارسی آمده که اسپیرونولاکتون «DHT را کم می‌کند»، اما این جمله دقیق نیست. داروی اصلی کاهش DHT فیناستراید است که طبق اطلاعات دارویی MedlinePlus درباره فیناستراید جزو مهارکننده‌های آنزیم ۵-آلفا ردوکتاز است. اسپیرونولاکتون بیشتر جلوی اثر هورمون را در گیرنده می‌گیرد و اثرش بر آنزیم ۵-آلفا ردوکتاز هنوز محل بحث است.

نام این دارو گاهی به شکل اسپیرنولاکتون هم نوشته می‌شود؛ هر دو نام به یک ماده مؤثر اشاره دارند.

DHT چیست و چرا مو را نازک می‌کند؟

DHT یا دی‌هیدروتستوسترون هورمونی است که از تبدیل تستوسترون به کمک آنزیم ۵-آلفا ردوکتاز ساخته می‌شود. در افرادی که زمینه ارثی دارند، DHT روی ریشه‌های حساس مو اثر می‌گذارد و فولیکول مو را کوچک می‌کند.

برای فهم این اتفاق باید چرخه رشد مو را بشناسید. هر تار مو سه مرحله دارد:

• آناژن (رشد): مو فعالانه رشد می‌کند. این مرحله معمولاً ۲ تا ۶ سال طول می‌کشد.
• کاتاژن (انتقال): رشد متوقف می‌شود و ریشه برای استراحت آماده می‌شود.
• تلوژن (استراحت): ریشه فعالیتی ندارد و مو در پایان این مرحله می‌ریزد.

وقتی فولیکول کوچک می‌شود، مرحله رشد کوتاه‌تر و مرحله استراحت طولانی‌تر می‌شود. نتیجه این است که هر بار موی نازک‌تر و کوتاه‌تری درمی‌آید. در نهایت ممکن است فولیکول در حالت استراحت بماند و دیگر مویی بیرون نیاید. در زنان این تغییر بیشتر به شکل کم‌پشت شدن فرق سر و پهن‌تر شدن خط فرق دیده می‌شود. هدف اسپیرونولاکتون کند کردن همین روند است.

تحقیقات علمی درباره اسپیرونولاکتون و ریزش مو

بیشتر تحقیقات درباره اسپیرونولاکتون برای ریزش مو روی زنان مبتلا به ریزش موی الگوی زنانه (آلوپسی آندروژنتیک) انجام شده است. خلاصه مهم‌ترین شواهد:

• در مرور وانگ و همکاران که بالاتر معرفی شد، ۷ مطالعه با ۶۱۸ بیمار بررسی شد. در مطالعات قرص خوراکی، ۸۱ درصد زنان (۱۵۸ نفر از ۱۹۵ نفر)، چه با قرص به‌تنهایی و چه همراه با درمان‌های دیگر، بهبود داشتند.
• در متاآنالیز دیگری در همان سال در مجله Cureus، ریزش مو در ۵۶٫۶ درصد بیماران بهتر شد. این رقم وقتی اسپیرونولاکتون همراه با درمان دیگری مصرف شده بود ۶۵٫۸ درصد و وقتی به‌تنهایی مصرف شده بود ۴۳٫۲ درصد بود.
• در مطالعه سال ۲۰۰۵ در مجله British Journal of Dermatology، ۸۰ زن یا اسپیرونولاکتون گرفتند یا داروی ضدآندروژن دیگری به نام سیپروترون استات. در مجموع دو گروه، ۴۴ درصد رشد دوباره مو داشتند، موهای ۴۴ درصد تغییر واضحی نکرد (یعنی ریزش پیشرفت نکرد) و ۱۲ درصد همچنان مو از دست دادند.

این عددها نشان می‌دهد مصرف اسپیرونولاکتون برای ریزش مو در بسیاری از زنان مفید است، ولی برای همه جواب نمی‌دهد. بیشتر این مطالعات کوچک بوده‌اند و نتیجه از فردی به فرد دیگر فرق می‌کند.

چقدر طول می‌کشد اسپیرونولاکتون اثر کند؟

اسپیرونولاکتون در درمان ریزش مو کند اثر می‌کند. راهنمای DermNet درباره ریزش موی الگوی زنانه می‌گوید درمان باید دست‌کم ۶ ماه ادامه پیدا کند تا بتوان درباره فایده‌اش قضاوت کرد. در مرور وانگ هم بهبود در ماه دوازدهم بیشتر از ماه ششم بود.

یک توصیه ساده: پیش از شروع درمان و بعد هر ۳ ماه یک بار، از فرق سر در نور و زاویه یکسان عکس بگیرید. تغییر مو کند است و مقایسه عکس‌ها از حافظه دقیق‌تر است.

ترکیب اسپیرونولاکتون و ماینوکسیدیل

در مطالعات، مصرف اسپیرونولاکتون همراه با ماینوکسیدیل نتیجه بهتری از مصرف اسپیرونولاکتون به‌تنهایی داشته است. در مرور وانگ، درمان ترکیبی در ۹۴٫۵ درصد بیماران مؤثر ارزیابی شد. این دو دارو از دو مسیر متفاوت کار می‌کنند؛ ماینوکسیدیل رشد مو را تحریک می‌کند و اسپیرونولاکتون اثر هورمون را کم می‌کند.

گاهی پزشک ماینوکسیدیل خوراکی با مقدار کم را همراه با اسپیرونولاکتون تجویز می‌کند. یکی از عوارض ماینوکسیدیل خوراکی، تورم و جمع شدن آب در بدن است. طبق مقاله مجله Journal of Clinical Medicine در سال ۲۰۲۵، اگر برای این تورم داروی ادرارآور لازم باشد، اسپیرونولاکتون در زنان می‌تواند گزینه خوبی باشد، چون هم ادرارآور است و هم ضدآندروژن.

آیا اسپیرونولاکتون برای ریزش موی شما مناسب است؟

اسپیرونولاکتون برای ریزش مویی به کار می‌رود که به هورمون‌های مردانه ربط دارد، یعنی ریزش موی ارثی که در زنان با الگوی زنانه دیده می‌شود. ریزش مو علت‌های دیگری هم دارد که این دارو رویشان اثری ندارد، مثل مشکلات تیروئید، کمبود آهن، استرس شدید یا ریزش بعد از زایمان. این علت‌ها را در مقاله علت ریزش مو توضیح داده‌ایم.

این نشانه‌ها احتمال ریزش هورمونی را بیشتر می‌کنند:

• کم‌پشت شدن تدریجی فرق سر، در حالی که خط رویش جلوی پیشانی تقریباً حفظ شده است
• آکنه مقاوم در بزرگسالی
• موهای زائد در صورت یا بدن (هیرسوتیسم)
• قاعدگی نامنظم یا تشخیص سندرم تخمدان پلی‌کیستیک

پیش از شروع اسپیرونولاکتون برای ریزش مو، تشخیص نهایی با پزشک است. متخصص پوست معمولاً پوست سر را معاینه می‌کند و ممکن است برای بررسی تیروئید، آهن و هورمون‌ها آزمایش خون بخواهد. راه‌های دیگر درمان را در مقاله درمان ریزش مو زنانه ببینید.

قرص اسپیداکتون ۱۰۰ یا ۲۵ برای ریزش مو؟ نام‌های تجاری در ایران

بیشتر کسانی که درباره مصرف اسپیرونولاکتون برای ریزش مو جست‌وجو می‌کنند، نام روی جعبه را می‌شناسند، نه نام علمی را. اسپیداکتون، اسلاکتون و قرص‌هایی که فقط «اسپیرونولاکتون» رویشان نوشته شده، همه یک ماده مؤثر دارند. آلداکتون (Aldactone) هم نام تجاری اصلی این دارو در جهان است.

این فهرست بر اساس بانک‌های اطلاعات دارویی در زمان نگارش (مهر ۱۴۰۵) تهیه شده و موجودی بازار ممکن است تغییر کند.

عدد ۲۵ یا ۱۰۰ فقط مقدار دارو در هر قرص است، نه نشانه «قوی‌تر بودن برای مو». قرص اسپیداکتون ۱۰۰ برای ریزش مو ذاتاً بهتر از قرص ۲۵ نیست. مهم مقدار روزانه‌ای است که پزشک با توجه به سن، فشار خون، عملکرد کلیه، داروهای دیگر و تحمل شما تعیین می‌کند. به همین دلیل دو نفر با ریزش موی مشابه ممکن است قرص‌های متفاوتی بگیرند.

نحوه مصرف اسپیرونولاکتون برای ریزش مو: نکته‌های داروساز

مقدار و زمان مصرف را فقط پزشک تعیین می‌کند. این نکته‌ها کمک می‌کند دارو را درست و ایمن مصرف کنید:

• هر روز به یک شکل مصرف کنید. طبق برچسب رسمی آلداکتون در سازمان غذا و داروی آمریکا، غذا جذب اسپیرونولاکتون را حدود ۹۵ درصد بیشتر می‌کند. پس یا همیشه با غذا بخورید یا همیشه بدون غذا.
• آرام از جا بلند شوید. سرگیجه، به‌خصوص هنگام بلند شدن از حالت نشسته یا خوابیده، از عوارض این دارو است.
• مراقب پتاسیم باشید. مکمل پتاسیم و نمک‌های کم‌سدیم را که به‌جای سدیم پتاسیم دارند، بدون مشورت مصرف نکنید. راهنمای سرویس سلامت ملی انگلستان (NHS) درباره اسپیرونولاکتون توصیه می‌کند در خوردن غذاهای پرپتاسیم مثل موز و آووکادو هم زیاده‌روی نکنید.
• آزمایش را جدی بگیرید. پزشک بسته به وضعیت شما تصمیم می‌گیرد آزمایش پتاسیم و کلیه لازم است یا نه. در مطالعه‌ای روی ۹۷۴ زن جوان و سالم که این دارو را برای آکنه مصرف کرده بودند، میزان بالا رفتن پتاسیم (۰٫۷۲ درصد) تقریباً برابر میزان معمول در همین گروه سنی (۰٫۷۶ درصد) بود. اما اگر بیماری کلیه یا قلب دارید یا داروی فشار خون مصرف می‌کنید، پیگیری آزمایش ضروری است.
• خودسرانه قطع نکنید. طبق راهنمای آکادمی پوست آمریکا (AAD) درباره ریزش موی زنانه، با قطع دارو موهایی که رشد کرده‌اند معمولاً طی ۳ تا ۴ ماه دوباره می‌ریزند. AAD همچنین می‌گوید برای فهمیدن اثر دارو باید ۶ تا ۱۲ ماه آن را مصرف کنید.
• همه داروهایتان را بگویید. پیش از شروع، فهرست داروها و مکمل‌هایتان را به پزشک یا داروساز بدهید. تداخل‌های مهم را پایین‌تر آورده‌ایم.

تاثیر قرص اسپیرونولاکتون بر هورمون‌های زنانه

اسپیرونولاکتون هورمون زنانه نیست. کارش کم کردن اثر هورمون‌های مردانه است که در بدن زنان هم به مقدار کم ساخته می‌شوند. همین اثر ضدآندروژنی روی چرخه قاعدگی و بعضی بافت‌های حساس به هورمون هم اثر می‌گذارد:

• قاعدگی نامنظم و لکه‌بینی: شایع‌ترین تغییر است و طبق مقاله مروری Actas در ۱۵ تا ۳۰ درصد زنان دیده می‌شود.
• حساس شدن یا درد پستان: کمتر شایع است و طبق همین مقاله در کمتر از ۵ درصد زنان دیده می‌شود.
• کاهش میل جنسی: در تعداد کمی از زنان گزارش شده است.
• اثرهای مفید: در زنانی که آکنه هورمونی یا موهای زائد دارند، این مشکلات هم ممکن است کمتر شود.

اگر قاعدگی‌تان نامنظم شد یا لکه‌بینی آزارتان داد، دارو را خودسرانه قطع نکنید و با پزشک صحبت کنید. ممکن است مقدار مصرف تغییر کند یا پزشک راه دیگری پیشنهاد دهد. چون این دارو نباید در بارداری مصرف شود، پزشک معمولاً درباره روش پیشگیری از بارداری هم با شما صحبت می‌کند.

عوارض قرص اسپیرونولاکتون برای ریزش مو

بیشتر زنانی که از اسپیرونولاکتون برای ریزش مو استفاده می‌کنند، عارضه جدی ندارند. در مرور وانگ فقط ۳٫۲ درصد بیماران به خاطر عوارض درمان را کنار گذاشتند. جدول زیر عوارض گزارش‌شده و کاری را که باید بکنید نشان می‌دهد:

شاید در بروشور یا بعضی سایت‌ها خوانده باشید که این دارو در حیوانات آزمایشگاهی تومور ایجاد کرده است. مطالعات بزرگ روی انسان، دست‌کم درباره سرطان پستان، این نگرانی را تأیید نکرده‌اند. در مرور سیستماتیک سال ۲۰۲۲ روی بیش از ۴ میلیون نفر، مصرف اسپیرونولاکتون با بیشتر شدن خطر سرطان پستان همراه نبود. مطالعه‌ای در بریتانیا روی زنان بالای ۵۵ سال هم که بیش از ۲۸ هزار زن مصرف‌کننده این دارو را با حدود ۵۶ هزار زن دیگر مقایسه کرد، به همین نتیجه رسید.

چه کسانی نباید اسپیرونولاکتون مصرف کنند؟

طبق برچسب رسمی دارو و راهنمای NHS، این افراد نباید اسپیرونولاکتون مصرف کنند:

• کسانی که پتاسیم خونشان بالاست
• مبتلایان به بیماری آدیسون (نارسایی غده فوق کلیه)
• کسانی که داروی اپلرنون مصرف می‌کنند
• افرادی که بیماری شدید کلیه دارند یا نمی‌توانند به‌خوبی ادرار کنند

بارداری هم، همان‌طور که در هشدار بالا آمد، دلیل کافی برای مصرف نکردن این دارو است.

تداخل‌های دارویی مهم

این داروها همراه با اسپیرونولاکتون ممکن است پتاسیم خون را بالا ببرند یا مشکل دیگری ایجاد کنند. اگر هر کدام را مصرف می‌کنید، حتماً به پزشک بگویید:

• داروهای فشار خون از گروه مهارکننده‌های ACE (مثل کاپتوپریل و انالاپریل) و مسدودکننده‌های گیرنده آنژیوتانسین (مثل لوزارتان و والسارتان)
• مکمل‌های پتاسیم و نمک‌های جایگزین حاوی پتاسیم
• مسکن‌های ضدالتهاب غیراستروئیدی مثل ایبوپروفن و ناپروکسن؛ این داروها اثر کاهش فشار خون اسپیرونولاکتون را هم کم می‌کنند
• تری‌متوپریم (موجود در کوتریموکسازول) و هپارین
• لیتیوم؛ اسپیرونولاکتون دفع لیتیوم را کم می‌کند و خطر مسمومیت با آن را بالا می‌برد
• دیگوکسین؛ اسپیرونولاکتون ممکن است نتیجه آزمایش سطح دیگوکسین را تغییر دهد
• آبیراترون، داروی سرطان پروستات در مردان

اسپیرونولاکتون برای ریزش موی مردان

مصرف خوراکی اسپیرونولاکتون برای ریزش موی مردانه توصیه نمی‌شود. همان اثری که در زنان مفید است، در مردان ممکن است عوارض زنانه‌کننده ایجاد کند. در مطالعه بزرگ RALES که این دارو را برای نارسایی قلبی بررسی کرد، حتی با ۲۵ میلی‌گرم در روز، ۱۰ درصد مردان دچار بزرگ شدن پستان (ژنیکوماستی) یا درد پستان شدند؛ این عدد در گروه دارونما ۱ درصد بود.

کاهش میل جنسی و اختلال نعوظ هم در برچسب رسمی دارو آمده است. به همین دلیل متخصصان پوست معمولاً این قرص را برای مردان تجویز نمی‌کنند. شکل موضعی آن در چند مطالعه کوچک روی مردان هم بررسی شده، اما شواهدش هنوز برای توصیه قطعی کافی نیست.

اگر مرد هستید و موهایتان از جلو یا فرق سر کم‌پشت شده، درمان‌های رایج‌تر را در مقاله ریزش مو با الگوی مردانه بخوانید. فهرست داروهای رایج هم در مقاله داروی ضد ریزش موی آقایان آمده است.

اسپیرونولاکتون موضعی برای ریزش مو

اسپیرونولاکتون موضعی به شکل ژل یا محلول روی پوست سر زده می‌شود تا دارو بیشتر روی ریشه مو اثر کند و کمتر وارد خون شود. شواهد استفاده موضعی از اسپیرونولاکتون برای ریزش مو هنوز محدود است. در مرور وانگ فقط دو مطالعه درباره شکل موضعی پیدا شد:

• یک کارآزمایی روی ۶۰ بیمار با ژل ۱ درصد: پس از ۱۲ ماه، ۸۰ درصد کسانی که فقط ژل زدند (۱۶ نفر از ۲۰ نفر) بهبود داشتند. در گروه ۲۰ نفره‌ای که ژل را همراه با ماینوکسیدیل زدند، همه بهبود داشتند.
• یک مطالعه غیرتصادفی روی ۴۰ بیمار که محلول ۵ درصد اسپیرونولاکتون را، به‌تنهایی یا همراه با ماینوکسیدیل، با محلول ماینوکسیدیل به‌تنهایی مقایسه کرد.

مهم‌ترین عارضه شکل موضعی، تحریک پوست سر بود: خارش، سوزش و پوسته‌ریزی در حدود ۲۰ درصد بیماران. در این مطالعات عوارض قرص، مثل بی‌نظمی قاعدگی یا درد پستان، گزارش نشد. مرور سال ۲۰۲۵ در مجله Pharmaceutics هم شکل موضعی را به‌طور کلی ایمن‌تر از قرص می‌داند.

مقایسه قرص، درمان ترکیبی و شکل موضعی

موارد مصرف دیگر قرص اسپیرونولاکتون

اسپیرونولاکتون در اصل یک داروی ادرارآور نگه‌دارنده پتاسیم است و کاربردهای زیادی دارد. ریزش مو فقط یکی از آن‌هاست.

جمع‌بندی

اسپیرونولاکتون برای ریزش مو در زنانی که ریزش موی ارثی با الگوی زنانه دارند، گزینه‌ای با شواهد قابل قبول است. نتیجه آن کند است و معمولاً ۶ تا ۱۲ ماه طول می‌کشد تا معلوم شود، همراه با ماینوکسیدیل بهتر جواب می‌دهد و با قطع دارو معمولاً از بین می‌رود. اسپیداکتون، اسلاکتون و اسپیرونولاکتون ژنریک همه یک دارو هستند و عدد ۲۵ یا ۱۰۰ فقط مقدار هر قرص را نشان می‌دهد.

این دارو برای مردان توصیه نمی‌شود، در بارداری نباید مصرف شود و به خاطر اثرش بر پتاسیم و فشار خون فقط باید با تجویز و زیر نظر پزشک مصرف شود. برای خرید محصولات مراقبتی مثل تونیک ضد ریزش مو و مشاوره با داروساز، به داروخانه آنلاین مهتاطب سر بزنید.

سؤالات متداول درباره اسپیرونولاکتون و ریزش مو

قرص اسپیداکتون ۱۰۰ برای ریزش مو بهتر است یا ۲۵؟

هیچ‌کدام ذاتاً بهتر نیست. هر دو همان اسپیرونولاکتون هستند و فقط مقدار دارو در هر قرص فرق دارد. مقدار مناسب برای شما را پزشک تعیین می‌کند.

چقدر طول می‌کشد تا اسپیرونولاکتون اثر کند؟

اسپیرونولاکتون برای ریزش مو کند عمل می‌کند. معمولاً دست‌کم ۶ ماه مصرف منظم لازم است و بهتر است درباره نتیجه پس از ۶ تا ۱۲ ماه قضاوت کنید.

آیا اسپیرونولاکتون باعث ریزش مو می‌شود؟

در فهرست عوارض آلداکتون، ریزش مو جزو عوارضی آمده که پس از ورود دارو به بازار گزارش شده‌اند و میزان آن مشخص نیست. اگر در دوره مصرف ریزش بیشتر شد، دارو را خودسرانه قطع نکنید و با پزشک صحبت کنید.

بعد از قطع اسپیرونولاکتون ریزش مو برمی‌گردد؟

بله، معمولاً. با قطع دارو، موهایی که در دوره درمان رشد کرده‌اند معمولاً طی ۳ تا ۴ ماه دوباره می‌ریزند. برای حفظ نتیجه، درمان باید طولانی‌مدت و زیر نظر پزشک ادامه پیدا کند.

آیا قرص اسپیرونولاکتون لاغر می‌کند؟

نه. اسپیرونولاکتون داروی ادرارآور است، نه داروی لاغری. طبق راهنمای HealthLinkBC، داروهای ادرارآور فقط آب بدن را دفع می‌کنند و چربی را کم نمی‌کنند. مصرف آن برای کاهش وزن ممکن است باعث کم‌آبی و افت فشار خون شود.

بعد از قطع اسپیرونولاکتون چه زمانی می‌توان باردار شد؟

طبق بروشور انجمن متخصصان پوست بریتانیا، معمولاً یک ماه پس از قطع دارو می‌توان برای بارداری اقدام کرد. برنامه بارداری را پیش از قطع دارو با پزشک هماهنگ کنید.