دکتر رویا میرنظامی 
آرتروز یا استئوآرتریت یک بیماری مزمن مفصلی است که با درد، خشکی و محدود شدن حرکت همراه است و گاهی کارهای ساده‌ای مثل بالا رفتن از پله یا بلند شدن از صندلی را سخت میکند. یکی از پرتکرارترین سؤال‌هایی که در داروخانه شبانه‌روزی دکتر میرنظامی و در مشاوره‌های آنلاین داروخانه اینترنتی مهتاطب می‌شنویم این است که «بهترین قرص درمان آرتروز کدام است؟». در این مقاله از مجله مهتاطب، چهار قرص مکمل پرطرفدار مفاصل را با ترکیبات و مقدار مواد مؤثرشان مقایسه می‌کنیم، توضیح می‌دهیم پژوهش‌ها درباره هر ترکیب چه می‌گویند و داروهایی را که پزشکان برای کنترل درد آرتروز به کار می‌برند مرور می‌کنیم.
داروخانه اینترنتی مهتاطب: تمامی محصولات معرفی‌شده در مقالات مجله مهتاطب متعلق به سایت داروخانه اینترنتی مهتاطب (داروخانه شبانه‌روزی دکتر رویا میرنظامی) است و می‌توانید محصولات موردنیاز خود را از طریق داروخانه آنلاین مهتاطب تهیه کنید. لطفاً پیش از انتخاب محصول، مقاله را کامل مطالعه کنید.
پشتیبانی و مشاوره در واتساپ، ایتا و روبیکا: 09302007587 · تلفن: 02165389693
پاسخ کوتاه
هیچ قرص درمان آرتروز غضروف از بین رفته را برنمی‌گرداند و بیماری را به‌طور قطعی علاج نمی‌کند. پایه اصلی درمان، ورزش درمانی و کنترل وزن است و مکمل‌ها فقط نقش کمکی دارند. گلوکوزامین و کندروئیتین پرمصرف‌ترین مکمل‌ها هستند اما شواهدشان ضدونقیض است؛ عصاره آووکادو و سویا (ASU) و عصاره زردچوبه در آرتروز زانو نتایج امیدوارکننده‌تری داشته‌اند. هر مکمل را حدود 3 ماه امتحان کنید و اگر بهبودی حس نکردید، ادامه ندهید. اگر وارفارین مصرف می‌کنید یا دیابت دارید، پیش از شروع با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
پاسخ صادقانه این است که یک «بهترین» برای همه وجود ندارد. انتخاب قرص درمان آرتروز به مفصل درگیر (زانو، لگن، دست یا گردن)، شدت علائم، داروهایی که مصرف می‌کنید و بیماری‌های زمینه‌ای بستگی دارد. حتی مراجع علمی هم درباره مکمل‌ها هم‌نظر نیستند. به گزارش مرکز ملی سلامت مکمل و یکپارچه آمریکا (NCCIH)، کالج روماتولوژی آمریکا در سال 2019 مصرف گلوکوزامین و کندروئیتین را برای آرتروز زانو توصیه نکرد، در حالی که انجمن جراحان ارتوپد آمریکا در سال 2021 آن‌ها را در فهرست مکمل‌هایی قرار داد که شاید در آرتروز خفیف تا متوسط زانو کمک کنند.
در همین گزارش آمده که در یک نظرسنجی سال 2017 در آمریکا، کندروئیتین (همراه یا بدون گلوکوزامین) رایج‌ترین مکمل مصرفی در افراد بالای 35 سال مبتلا به آرتروز بوده است. پس طبیعی است که بیشتر قرص غضروف ساز موجود در بازار بر پایه همین دو ترکیب ساخته شوند. چیزی که یک محصول را از دیگری متمایز میکند، نوع نمک ماده مؤثر (مثلاً گلوکوزامین سولفات یا هیدروکلراید)، مقدار آن در دوز روزانه و ترکیبات کمکی است.
بر اساس نظرسنجی داروخانه مهتاطب از مصرف‌کنندگان مکملهای مفصل، چهار محصول زیر بیشترین رضایت را داشته‌اند. این رتبه‌بندی بازخورد مشتریان است، نه نتیجه کارآزمایی بالینی؛ برای همین کنار هر محصول، شواهد علمی ترکیبات آن را هم آورده‌ایم:
| محصول | ترکیبات اصلی | تعداد در بسته | مصرف طبق برچسب | سازنده |
|---|---|---|---|---|
| قرص آلفلکسیل آلفا ویتامینز | گلوکوزامین، کندروئیتین، MSM، کلاژن هیدرولیز | 30 و 60 عددی | طبق دستور روی بسته | تحت لیسانس آمریکا |
| قرص جوینتیس اورجینال ویتابیوتیکس | گلوکوزامین سولفات، کندروئیتین سولفات، عصاره زنجبیل، ویتامین‌های D3، C، E و B12، فولیک اسید، روی، مس، منگنز، سلنیوم | 30 عددی | روزانه 2 قرص همراه غذا | تحت لیسانس انگلستان |
| کپسول فلکس 7 یوروویتال | گلوکوزامین سولفات، کندروئیتین سولفات، غضروف کوسه، MSM، کورکومین، عصاره کندر، بروملین، ویتامین D3 و C | 60 عددی | روزانه 2 کپسول | تحت لیسانس آلمان، تولید ایران |
| کپسول آوودین هولیستیکا | عصاره آووکادو، عصاره سویا، ویتامین D3 | 32 عددی | روزانه 1 کپسول همراه وعده اصلی | آرین سلامت سینا (هولیستیکا) |
قیمت هر قرص درمان آرتروز مرتب تغییر میکند؛ قیمت روز و موجودی هر قرص را در صفحه همان محصول ببینید. برای خرید می‌توانید به داروخانه اینترنتی مهتاطب مراجعه کنید یا عکس محصول موردنظر را در واتساپ، ایتا یا روبیکا به شماره 09302007587 بفرستید.
در ادامه هر قرص درمان آرتروز را جداگانه بررسی می‌کنیم: ترکیبات، مقدار ماده مؤثر تا جایی که اطلاعاتش منتشر شده، و مزیت و محدودیت هر کدام.
آلفلکسیل از برند آلفا ویتامینز در قوطی‌های 60 عددی و جعبه‌های 30 عددی و تحت لیسانس آمریکا تولید می‌شود. ویژگی اصلی آن کنار هم قرار دادن چهار ترکیب رایج مفصلی است: گلوکوزامین، کندروئیتین، متیل سولفونیل متان (MSM) و کلاژن هیدرولیز. این ترکیب برای کسی مناسب است که می‌خواهد به‌جای چند مکمل جداگانه، یک قرص درمان آرتروز چندجزئی مصرف کند.
نکته‌ای که پیش از خرید باید بدانید: مقدار دقیق MSM و کلاژن در هر قرص را روی برچسب بسته چک کنید. در کارآزمایی‌های MSM مقدارهای چندگرمی در روز بررسی شده است و قرص‌های ترکیبی معمولاً مقدار کمتری از هر جزء دارند.
خرید قرص آلفلکسیل آلفا ویتامینز
جوینتیس اورجینال از برند انگلیسی ویتابیوتیکس در بسته‌های 30 عددی عرضه می‌شود. طبق اطلاعات منتشرشده برای این محصول، هر 2 قرص (دوز روزانه) حاوی 1000 میلی‌گرم گلوکوزامین سولفات، 400 میلی‌گرم کندروئیتین سولفات و 80 میلی‌گرم عصاره ریشه زنجبیل است و ویتامین‌های D3، C، E، B12، فولیک اسید و مواد معدنی روی، مس، منگنز و سلنیوم هم دارد. یعنی در عمل یک قرص درمان آرتروز با پوشش ویتامینی است.
در مقایسه با کارآزمایی‌های معروف، مقدار گلوکوزامین روزانه آن (1000 میلی‌گرم) از 1500 میلی‌گرمی که معمولاً در پژوهش‌ها استفاده شده کمتر است. برای کسی که مولتی‌ویتامین جداگانه مصرف میکند هم بهتر است هم‌پوشانی ویتامین‌ها با داروساز بررسی شود.
خرید قرص جوینتیس اورجینال ویتابیوتیکس
فلکس 7 تحت لیسانس یک شرکت آلمانی و در ایران تولید می‌شود و بسته آن 60 کپسول دارد. نام «7» به ترکیب چندگانه آن اشاره دارد: گلوکوزامین سولفات، کندروئیتین سولفات، غضروف کوسه، MSM، کورکومین (ماده مؤثر زردچوبه)، عصاره کندر (بوسولیا) و بروملین (آنزیم آناناس) به‌علاوه ویتامین D3 و C. طبق اطلاعات بسته، هر 2 کپسول حدود 500 میلی‌گرم گلوکوزامین، 200 میلی‌گرم کندروئیتین، 100 میلی‌گرم غضروف کوسه و 100 میلی‌گرم کورکومین دارد.
تنوع ترکیبات این کپسول نقطه قوت آن است، اما مقدار هر جزء از دوزهای بررسی‌شده در پژوهش‌ها پایین‌تر است؛ مثلاً 100 میلی‌گرم کورکومین در برابر 1500 میلی‌گرم عصاره زردچوبه در کارآزمایی مقایسه با ایبوپروفن. این محصول بیشتر برای علائم خفیف و مصرف نگهدارنده منطقی است.
آوودین محصول شرکت آرین سلامت سینا با نام تجاری هولیستیکا است و در بسته‌های 32 عددی عرضه می‌شود. ترکیبات آن طبق صفحه محصول، عصاره آووکادو، عصاره سویا و ویتامین D3 است. ترکیب آووکادو و سویا که در منابع علمی با نام «مواد غیرصابونی‌شونده آووکادو و سویا» یا ASU شناخته می‌شود، از مکمل‌هایی است که شواهد نسبتاً قابل‌قبولی در آرتروز زانو دارد (جزئیات در بخش ترکیبات آمده است).
اگر به‌دنبال مکملی هستید که فقط بر پایه ASU باشد، کپسول پیاسیدین 300 رازک هم در داروخانه موجود است. این محصول ساخت ایران و در بسته‌های 15 عددی است. نام پیاسیدین همان نام فرمولاسیون ASU است که در بسیاری از کارآزمایی‌ها با مقدار روزانه 300 میلی‌گرم بررسی شده؛ پیش از خرید، مقدار ماده مؤثر را روی بسته ببینید.
هر قرص درمان آرتروز که در داروخانه می‌بینید معمولاً از ترکیبات مشابهی ساخته شده است. آشنایی با شواهد هر ترکیب کمک میکند انتظار واقع‌بینانه‌ای از قرص انتخابی داشته باشید و روی برچسب، به‌جای شعار تبلیغاتی، دنبال مقدار ماده مؤثر بگردید.
گلوکوزامین یکی از اجزای سازنده گلیکوزآمینوگلیکان‌ها در ساختار غضروف است و به دو شکل سولفات و هیدروکلراید در مکمل‌ها استفاده می‌شود. طبق همان گزارش NCCIH، تحلیلی روی 25 مطالعه نشان داد پژوهش‌هایی که از فرمولاسیون دارویی گلوکوزامین سولفات کریستالی استفاده کرده بودند نتایج بهتری داشتند، اما بیشتر این مطالعات قدیمی، با حمایت شرکت سازنده و با خطر سوگیری بالا بودند. به همین دلیل انجمن اروپایی ESCEO فقط همین شکل دارویی را توصیه میکند و انجمن بین‌المللی پژوهش آرتروز (OARSI) مصرف گلوکوزامین را برای زانو توصیه نمی‌کند.
درباره اثر بر ساختار مفصل هم نتایج یکسان نیست: در یک کارآزمایی دوساله استرالیایی با 605 شرکت‌کننده، فقط گروهی که ترکیب گلوکوزامین و کندروئیتین مصرف کرد کاهش باریک شدن فضای مفصل را نشان داد، اما یک مطالعه دوساله آمریکایی تفاوتی با دارونما پیدا نکرد. برای آشنایی بیشتر با این دو ترکیب، مقاله تاثیر گلوکوزامین و کندروئیتین بر درد مفاصل را ببینید.
کندروئیتین بخشی از غضروف است که در مقاومت آن در برابر فشار نقش دارد. تحلیلی از 18 مطالعه در سال 2019 اثر مثبتی برای کندروئیتین نشان داد، ولی نتایج مطالعات بسیار ناهمگون بود و فرآورده دارویی استانداردشده اثر بیشتری داشت. بر خلاف ادعایی که گاهی شنیده می‌شود، دو مطالعه دوساله روی کندروئیتین بهتنهایی بهبود فضای مفصل را گزارش کردهاند و شواهدی از اینکه مصرف طولانی آن فضای مفصل را تنگ کند وجود ندارد.
نکته جالب درباره آرتروز دست است: در یک کارآزمایی 6 ماهه با 162 نفر، درد و عملکرد دست در گروه کندروئیتین بیشتر از گروه دارونما بهتر شد و راهنمای کالج روماتولوژی آمریکا مصرف آن را در آرتروز دست به‌صورت مشروط توصیه میکند.
چرا مقدار ماده مؤثر مهم است؟
در کارآزمایی بزرگ GAIT که با حمایت مؤسسه ملی سلامت آمریکا انجام شد، روزانه 1500 میلی‌گرم گلوکوزامین و 1200 میلی‌گرم کندروئیتین بررسی شد. دوز روزانه جوینتیس اورجینال 1000 و 400 میلی‌گرم و دوز روزانه فلکس 7 حدود 500 و 200 میلی‌گرم است. این به معنای بی‌اثر بودن این محصولات نیست، اما نشان می‌دهد نتایج پژوهش‌ها را نمی‌شود مستقیم به هر قرص ترکیبی تعمیم داد.
ASU بخش غیرصابونی‌شونده روغن آووکادو و سویاست که در مطالعات آزمایشگاهی، تولید واسطه‌های التهابی غضروف را کاهش داده است. در انسان، یک فراتحلیل روی 4 کارآزمایی با 664 بیمار کاهش درد و بهبود عملکرد را به نفع ASU نشان داد و پیشنهاد کرد بیمار حدود 3 ماه به آن فرصت بدهد؛ شانس موفقیت در آرتروز زانو بیشتر از لگن بود. فراتحلیل جدیدتری در سال 2019 هم اثر مفید را فقط در زانو تأیید کرد و عوارض ASU را هم‌اندازه دارونما گزارش داد.
کورکومین ماده مؤثر زردچوبه و دارای اثر ضدالتهابی است. در یک کارآزمایی چندمرکزی روی 367 بیمار مبتلا به آرتروز زانو، مصرف روزانه 1500 میلی‌گرم عصاره زردچوبه به مدت 4 هفته از نظر کاهش درد و بهبود عملکرد کمتر از 1200 میلی‌گرم ایبوپروفن نبود و شکایت‌های گوارشی در گروه زردچوبه کمتر بود. توجه کنید که این نتیجه برای عصاره استاندارد با این دوز است، نه برای چند صد میلی‌گرم کورکومین در یک قرص ترکیبی یا زردچوبه غذایی.
جذب کورکومین از روده کم است و برخی تولیدکنندگان برای افزایش جذب، عصاره فلفل سیاه اضافه می‌کنند. در عین حال پایگاه LiverTox مؤسسه ملی سلامت آمریکا موارد نادری از آسیب کبدی را در مصرف‌کنندگان مکملهای زردچوبه گزارش کرده است؛ اگر بیماری کبدی دارید، پیش از مصرف مکملهای پرمقدار کورکومین با پزشک مشورت کنید.
کلاژن پروتئین اصلی تاندون، رباط و غضروف است. یک فراتحلیل از 5 کارآزمایی کنترل‌شده نشان داد مکمل کلاژن نمره کلی علائم آرتروز و خشکی مفصل را کاهش می‌دهد، اما در زیرمقیاس درد و محدودیت عملکرد تفاوت معناداری با دارونما دیده نشد. شواهد هنوز محدود است و به مطالعات بزرگ‌تر نیاز دارد. مقایسه محصولات این گروه را در مقاله بهترین قرص کلاژن برای مفاصل آورده‌ایم.
MSM یک ترکیب گوگردی آلی است که در بسیاری از قرص‌های مفصلی دیده می‌شود. در یک کارآزمایی 12 هفته‌ای روی 49 بیمار با آرتروز زانو که روزانه سه بار 1.125 گرم MSM مصرف کردند، عملکرد فیزیکی و نمره کلی علائم بهتر شد اما تفاوت در درد معنادار نبود. مقدار استفاده‌شده در این پژوهش چند گرم در روز بوده و به همین دلیل اثر MSM در قرص‌های ترکیبی با مقدار کم، قابل پیش‌بینی نیست.
زنجبیل در جوینتیس اورجینال و برخی قرص‌های گیاهی مفصل وجود دارد. طبق خلاصه آژانس ارزیابی فناوری سلامت سوئد (SBU) از یک فراتحلیل 5 کارآزمایی با 593 بیمار، زنجبیل درد و ناتوانی را به میزان اندکی کاهش داد. در همان تحلیل، احتمال قطع مصرف به دلیل عوارض (بیشتر گوارشی) در گروه زنجبیل بیش از دو برابر دارونما بود.
طبق جمع‌بندی NCCIH درباره آرتریت و روش‌های مکمل، مکملهای امگا 3 ممکن است برخی علائم آرتریت روماتوئید را تسکین دهند، اما برای آرتروز شواهد فرآورده‌های طبیعی هنوز برای نتیجه‌گیری کافی نیست. اگر پزشک امگا 3 را برای شما مناسب دانست، انواع قرص امگا 3 را می‌توانید از داروخانه تهیه کنید. کسانی که داروی رقیق‌کننده خون مصرف می‌کنند، پیش از شروع امگا 3 با پزشک مشورت کنند.
هیالورونیک اسید به‌طور طبیعی در مایع مفصلی وجود دارد و در برخی قرص‌ها هم اضافه می‌شود، اما شواهد مصرف خوراکی آن محدود است. کلسیم، منیزیم و ویتامین D برای سلامت استخوان لازم‌اند و در بسیاری از مکملهای مفصلی دیده می‌شوند؛ ولی آرتروز بیماری غضروف مفصل است و نقش اصلی این ریزمغذی‌ها حفظ تراکم استخوان است، نه ترمیم غضروف.
پیش از انتخاب قرص درمان آرتروز، این پنج معیار را بررسی کنید. اشتباه رایج این است که مصرف‌کننده بعد از دو هفته نتیجه نمی‌گیرد، محصول را عوض میکند و هیچ‌وقت به دوره کافی نمی‌رسد.
وقتی از قرص درمان آرتروز صحبت می‌کنیم، منظور فقط مکمل نیست و داروهای ضد درد، از قرص‌های مسکن تا پماد ضد درد موضعی، هم جایگاه مهمی دارند. طبق راهنمای مؤسسه ملی سلامت و مراقبت بریتانیا (NICE)، دارو در آرتروز باید کنار ورزش درمانی و با کمترین دوز مؤثر و کوتاه‌ترین مدت استفاده شود. ترتیب معمول درمان دارویی به این شکل است:
هشدار
داروهای ضدالتهاب خوراکی در افراد مبتلا به زخم معده، بیماری کلیه، نارسایی قلب یا مصرف‌کنندگان داروهای ضدانعقاد می‌توانند عارضه جدی ایجاد کنند. نوع و دوز دارو را پزشک تعیین میکند؛ این مقاله جایگزین ویزیت پزشک نیست.
مکملهای مفصلی معمولاً عوارض کمی دارند، اما هر قرص درمان آرتروز، حتی از نوع گیاهی، ممکن است با داروهای دیگر تداخل داشته باشد؛ «طبیعی» بودن به معنای بی‌خطر بودن در هر شرایطی نیست. مهم‌ترین نکات ایمنی این‌ها هستند:
در انتهای استخوان‌ها غضروفی قرار دارد که مثل بالشتک عمل میکند و اجازه می‌دهد سطح مفصل‌ها بدون اصطکاک روی هم بلغزند. در آرتروز، غضروف و سایر بافت‌های مفصل به‌تدریج دچار تخریب و تغییر ساختار می‌شوند؛ به همین دلیل گاهی به آن بیماری «سایشی» مفصل می‌گویند. آرتروز در هر مفصلی ممکن است ایجاد شود، اما زانو، لگن، دست و ستون فقرات (از جمله گردن) بیشتر درگیر می‌شوند.
غضروف چیست؟
غضروف یک بافت سفت و لغزنده است که حرکت بدون اصطکاک مفصل را ممکن میکند. اگر غضروف از بین برود، استخوان‌ها مستقیم روی هم قرار می‌گیرند و به هم ساییده می‌شوند.
شایع‌ترین علائم آرتروز این‌ها هستند:
آرتروز (استئوآرتریت) بیماری فرسایشی غضروف است، در حالی که آرتریت روماتوئید یک بیماری خودایمنی است که پوشش مفصل را ملتهب میکند و معمولاً چند مفصل را به‌طور قرینه درگیر میکند و اغلب خشکی صبحگاهی طولانی‌تری دارد. درمان آرتریت روماتوئید با داروهای تخصصی و زیر نظر فوق‌تخصص روماتولوژی است و مکملهای این مقاله جایگزین آن نیستند. برای آشنایی با این بیماری، مقاله علائم روماتیسم و راه درمان آن را بخوانید.
آرتروز معمولاً نتیجه ترکیبی از چند عامل است:
پیش از خرید قرص درمان آرتروز، مطمئن شوید که درد شما واقعاً از آرتروز است. تشخیص آرتروز بیشتر بالینی است. طبق راهنمای NICE، در فرد بالای 45 سال که درد مفصل مرتبط با فعالیت دارد و خشکی صبحگاهی ندارد یا خشکی او کمتر از 30 دقیقه طول میکشد، پزشک می‌تواند بدون عکس‌برداری آرتروز را تشخیص دهد. در معاینه، حساسیت به لمس، تورم، کاهش دامنه حرکت و تغییر شکل مفصل بررسی می‌شود.
عکس رادیولوژی، سونوگرافی یا MRI معمولاً زمانی درخواست می‌شود که علائم غیرمعمول باشد یا پزشک به بیماری دیگری شک کند. اگر مفصل ناگهان داغ، قرمز و متورم شد یا همراه درد مفصل تب دارید، این علائم آرتروز معمولی نیست و باید سریع به پزشک مراجعه کنید.
در همه راهنماهای معتبر، ورزش درمانی و کنترل وزن ستون اصلی درمان آرتروز است و هر قرص درمان آرتروز در کنار آن معنا پیدا میکند:
هیچ قرص درمان آرتروز واحدی برای همه مناسب نیست. برای کنترل درد، پماد ضدالتهاب موضعی معمولاً اولین انتخاب است. در میان مکمل‌ها، عصاره آووکادو و سویا (ASU) و عصاره زردچوبه در آرتروز زانو شواهد امیدوارکننده‌تری دارند و گلوکوزامین و کندروئیتین شواهد ضدونقیض.
مکملهای مفصلی کندرو هستند. پژوهشگران ASU پیشنهاد کردهاند حدود 3 ماه به آن فرصت داده شود؛ برای گلوکوزامین و کندروئیتین هم ارزیابی زودتر از 2 تا 3 ماه معمولاً قضاوت درستی نیست.
گلوکوزامین ممکن است قند خون برخی افراد را افزایش دهد. افراد دیابتی می‌توانند با نظر پزشک آن را امتحان کنند، به شرطی که در هفته‌های اول قند خون خود را کنترل کنند.
شواهد قطعی برای بازسازی غضروف وجود ندارد. برخی مطالعات کاهش سرعت باریک شدن فضای مفصل را نشان داده‌اند و برخی دیگر نه؛ هدف واقع‌بینانه مکمل‌ها کاهش درد و خشکی است.
در بیشتر موارد مصرف قرص درمان آرتروز از نوع مکمل همراه مسکن مشکلی ندارد، اما اگر داروی ضدانعقاد مثل وارفارین مصرف می‌کنید یا بیماری کلیه، کبد یا زخم معده دارید، ترکیب مکمل و مسکن را حتماً با پزشک یا داروساز هماهنگ کنید.
سابقه خانوادگی احتمال ابتلا به آرتروز را بیشتر میکند، اما عامل تعیینکننده بهتنهایی نیست. سن، وزن، آسیبهای قبلی مفصل و نوع فعالیت روزانه هم نقش مهمی دارند.
مطالب مرتبط در مجله مهتاطب
بازبینی علمی: دکتر رویا میرنظامی، داروساز، داروخانه مهتاطب
آخرین به‌روزرسانی محتوا: 31 شهریور 1405 · منابع استنادشده در متن لینک شده‌اند. این مقاله جنبه آموزشی دارد و جایگزین تشخیص و درمان پزشک نیست.
.jpg "قرص گلوکواستار نیچرز اونلی")
