دکتر رویا میرنظامی 
زانو درد یکی از شایع‌ترین دردهای مفصلی است و علتش از یک کشیدگی ساده تا آرتروز و التهاب مفصل فرق میکند. برای همین، بهترین قرص برای زانو درد در همه افراد یکسان نیست. کسی که بعد از فوتبال زانویش درد گرفته، به دارویی متفاوت از یک فرد ۶۵ ساله مبتلا به آرتروز نیاز دارد. در ادامه علت‌های اصلی زانو درد، مسکنهای رایج، اثر واقعی مکمل‌هایی مثل کلاژن و نشانه‌هایی را که باید به پزشک مراجعه کنید، ساده و با منبع توضیح می‌دهیم.
پاسخ کوتاه
بهترین قرص برای زانو درد به علت آن بستگی دارد. برای درد ناشی از آرتروز یا فشار زیاد روی زانو، رهنمودهای معتبر ژل یا پماد ضدالتهاب را انتخاب اول می‌دانند و قرص‌های ضدالتهاب مثل ایبوپروفن و ناپروکسن را برای مدت کوتاه و با کمترین مقدار مؤثر پیشنهاد می‌کنند. مکمل‌هایی مثل کلاژن، عصاره آووکادو و سویا یا زردچوبه درد را کم و آهسته کاهش می‌دهند و جای دارو، ورزش درمانی یا کاهش وزن را نمی‌گیرند. اگر زانو ورم شدید، قرمزی و تب دارد یا نمی‌توانید رویش وزن بدهید، پیش از خوردن هر قرصی به پزشک مراجعه کنید.
بهترین قرص برای زانو درد، قرصی است که با علت درد، سن و بیماری‌های زمینه‌ای شما جور باشد. در درد مزمن زانو که بیشتر به‌دلیل آرتروز (ساییدگی غضروف مفصل) است، دو رهنمود بالینی مهم یعنی رهنمود کالج روماتولوژی آمریکا و رهنمود NICE انگلستان ترتیب تقریباً یکسانی پیشنهاد می‌کنند: اول ورزش و کم کردن وزن، بعد داروی ضدالتهاب موضعی و در صورت نیاز قرص ضدالتهاب برای مدت کوتاه. مکمل‌ها در این رهنمودها جایگاه اصلی ندارند.
جدول زیر گزینههای رایج را کنار هم گذاشته است تا بدانید هر کدام برای چه دردی مناسب‌تر است:
| گزینه | بیشتر برای چه دردی | شواهد علمی | نکته ایمنی |
|---|---|---|---|
| ژل یا پماد ضدالتهاب (مثل ژل دیکلوفناک) | آرتروز زانو، درد عضله و تاندون | قوی؛ انتخاب اول برای آرتروز زانو | عارضه گوارشی کمتر از قرص؛ روی پوست زخمی نمالید |
| قرص ضدالتهاب (ایبوپروفن، ناپروکسن و مانند آنها) | درد و التهاب آرتروز، آسیب تازه | قوی برای کاهش کوتاه‌مدت درد | در زخم معده، بیماری کلیه یا قلب و بارداری فقط با نظر پزشک |
| استامینوفن | درد خفیف و گاه‌به‌گاه | اثر کم در آرتروز | بیشتر از مقدار روی جعبه نخورید؛ خطر آسیب کبد |
| مکمل کلاژن، آووکادو و سویا، زردچوبه و زنجبیل | درد خفیف تا متوسط آرتروز، در کنار درمان اصلی | اثر کم تا متوسط؛ بیشتر مطالعات کوتاه‌مدت | معمولاً کمعارضه؛ برخی با داروی رقیقکننده خون تداخل دارند |
| گلوکزامین و کندروئیتین | آرتروز زانو | ضد و نقیض؛ رهنمودها توصیه نمی‌کنند | حساسیت به صدف؛ تداخل با وارفارین |
هیچ‌کدام از این قرص‌ها غضروف ازبین‌رفته را برنمی‌گرداند. هدف این است که درد آن‌قدر کم شود که بتوانید راه بروید و ورزش‌های تقویتی را انجام دهید؛ همان چیزی که در درازمدت بیشترین اثر را دارد.
زانو بزرگ‌ترین مفصل بدن است و با هر قدم، پله و نشستن و بلند شدن زیر فشار قرار می‌گیرد. طبق راهنمای مایو کلینیک درباره مشکلات زانو، علت‌ها در سه گروه اصلی قرار می‌گیرند. پیش از انتخاب بهترین قرص برای زانو درد، بهتر است بدانید درد شما به کدام گروه نزدیک‌تر است.
دررفتگی کشکک، تکه‌های شناور استخوان یا غضروف داخل مفصل، سندرم نوار ایلیوتیبیال (مالش نوار بافتی محکم کنار ران روی استخوان، که در دونده‌ها شایع است) و تغییر شیوه راه رفتن به‌دلیل درد لگن یا کف پا، همه می‌توانند زانو را دردناک کنند.
اضافه وزن، ضعف یا خشکی عضلات ران، ورزش‌های پرضربه و آسیب قبلی زانو احتمال همه این مشکلات را بالا می‌برند.
اگر یکی از این نشانه‌ها را دارید، پیش از مصرف هر قرص یا مکمل به پزشک مراجعه کنید:
این فهرست بر اساس همان راهنمای مایو کلینیک است. در این موارد مسکن فقط علامت را می‌پوشاند و ممکن است تشخیص را دیر کند.
در بسیاری از دردهای کوتاه‌مدت، بهترین قرص برای زانو درد همان مسکن ساده‌ای است که درست و برای مدت کوتاه مصرف شود. انتخاب بین آنها به نوع درد و به سلامت معده، کلیه و قلب شما بستگی دارد. مقایسه کامل‌تر انواع مسکن‌ها را در مقاله قرص مسکن برای درد مفاصل بخوانید.
ژل‌های ضدالتهاب مثل ژل دیکلوفناک داروی کمتری وارد خون می‌کنند و برای همین عارضه گوارشی کمتری دارند. هر دو رهنمودی که بالا گفتیم، برای آرتروز زانو این گروه را پیش از قرص پیشنهاد می‌کنند. ژل را روی پوست سالم بمالید، بعد دست‌ها را بشویید و محل را با باند محکم نپوشانید. برای آشنایی با انواع آن، پماد ضد درد مفاصل را ببینید.
ایبوپروفن، ناپروکسن، دیکلوفناک و سلکوکسیب از این گروه‌اند و هم درد و هم التهاب را کم می‌کنند. رهنمود NICE تأکید میکند این داروها با کمترین مقدار مؤثر و برای کوتاه‌ترین مدت مصرف شوند و در مصرف منظم، داروی محافظ معده هم کنارشان تجویز شود. این قرص‌ها برای کسانی که زخم معده، بیماری کلیه، نارسایی قلب یا فشار خون کنترل‌نشده دارند یا داروی رقیقکننده خون می‌خورند، فقط با نظر پزشک مناسب‌اند. سازمان غذا و داروی آمریکا هم توصیه کرده زنان باردار از هفته ۲۰ بارداری به بعد از این داروها استفاده نکنند، مگر به تشخیص پزشک.
استامینوفن معده را کمتر اذیت میکند، اما اثرش بر درد آرتروز کم است و NICE آن را فقط برای مصرف گاه‌به‌گاه و کوتاه‌مدت مناسب می‌داند. مهم‌ترین خطرش آسیب کبدی در مصرف بیش از حد است. این خطر وقتی بیشتر میشود که هم‌زمان چند دارو بخورید که هر کدام استامینوفن دارند، مثل برخی قرص‌های سرماخوردگی.
مکمل‌ها دارو نیستند و اثرشان معمولاً کمتر و دیرتر از مسکن‌هاست. نتیجه مطالعه روی یک ماده هم به این معنا نیست که هر محصولی که آن ماده را دارد، همان اثر را دارد. اگر بین مسکن و مکمل مردد هستید، مقاله درمان درد مفاصل با مسکن یا مکمل را هم بخوانید. در این بخش، شواهد مهم‌ترین ترکیبات مکمل برای درمان بیماری‌های مفصلی را مرور می‌کنیم.
کلاژن پروتئین اصلی غضروف، تاندون و رباط است. در مروری که سال ۲۰۲۴ روی ۳۵ کارآزمایی و بیش از ۳۱۰۰ بیمار آرتروز منتشر شد، مکملهای کلاژن درد را کم تا متوسط کاهش دادند (حدود ۸٫۵ میلی‌متر روی خط‌کش ۱۰۰ میلی‌متری درد)، عملکرد مفصل را بهتر کردند و عارضه بیشتری از دارونما نداشتند. البته بیشتر این مطالعات کوتاه‌تر از ۶ ماه بودند و انواع مختلف کلاژن را بررسی کرده بودند. پس کلاژن گزینه کم‌خطری برای درد خفیف تا متوسط است، اما معجزه نمیکند و معمولاً چند هفته تا چند ماه طول می‌کشد تا اثرش حس شود. کلاژن‌های دریایی از ماهی تهیه می‌شوند و افراد با حساسیت به ماهی باید پیش از مصرف با داروساز مشورت کنند. برندهای مختلف را در مقاله قرص کلاژن برای مفاصل مقایسه کرده‌ایم.
ASU از بخش روغنی و صابونی‌نشدنی آووکادو و سویا به دست می‌آید. در یک متاآنالیز روی ۴ کارآزمایی و ۶۶۴ بیمار، ASU درد آرتروز را کم تا متوسط کاهش داد و اثرش در زانو بیشتر از لگن بود. نویسندگان هشدار دادهاند که مطالعات کوچک بودند و همه با حمایت مالی تولیدکننده انجام شده بودند. در این مطالعات بیشتر از فرآورده‌ای با ۳۰۰ میلی‌گرم ASU در روز استفاده شده است. سویا ممکن است جذب قرص تیروئید (لووتیروکسین) را کم کند و بر اثر وارفارین اثر بگذارد، پس در مصرف این داروها با داروساز مشورت کنید.
گلوکزامین و کندروئیتین اجزای طبیعی غضروف‌اند و سال‌ها پرفروش‌ترین مکمل مفصل بودهاند. اما در کارآزمایی بزرگ GAIT که مؤسسات ملی سلامت آمریکا انجام دادند، این دو ماده در مجموع بیماران تفاوت معناداری با دارونما نداشتند. به همین دلیل کالج روماتولوژی آمریکا و NICE مصرف آنها را برای آرتروز زانو توصیه نمی‌کنند. برخی افراد با این حال احساس بهبود می‌کنند؛ اگر بعد از چند ماه مصرف منظم تغییری ندیدید، ادامه دادن منطقی نیست. گلوکزامین معمولاً از پوسته صدف تهیه میشود و ممکن است اثر وارفارین را بیشتر کند. جزئیات بیشتر را در مقاله تأثیر گلوکوزامین و کندروئیتین بخوانید.
کورکومین، ماده مؤثر زردچوبه، در مروری بر ۱۱ کارآزمایی با ۱۲۵۸ بیمار آرتروز زانو درد را بیشتر از گروه مقایسه کم کرد. زنجبیل هم در ۵ کارآزمایی با ۵۹۳ بیمار اثر کم ولی معنادار بر درد داشت، اما مصرف‌کنندگانش بیشتر از گروه دارونما به‌خاطر ناراحتی معده مصرف را قطع کردند. مرکز ملی سلامت مکمل و یکپارچه آمریکا شواهد زردچوبه را امیدوارکننده ولی ناکافی می‌داند و درباره گزارش‌های آسیب کبدی با فرآورده‌های پرجذب کورکومین هشدار داده است. اگر داروی رقیقکننده خون میخورید، باردار هستید یا بیماری کبد دارید، پیش از مصرف با داروساز مشورت کنید.
امگا ۳ روغن ماهی در آرتریت روماتوئید، کنار داروهای اصلی، در برخی مطالعات خشکی صبحگاهی و حساسیت مفاصل را کم کرده و نیاز به داروهای ضدالتهاب را پایین آورده، هرچند نتایج مطالعات یکدست نیست. برای آرتروز زانو، کالج روماتولوژی آمریکا مصرف روغن ماهی و ویتامین D را فقط به‌خاطر درد زانو توصیه نمیکند. اگر به توصیه پزشک یا برای آرتریت روماتوئید به دنبال قرص امگا ۳ هستید، به مقدار EPA و DHA روی برچسب توجه کنید، نه فقط وزن کل کپسول. برای متیل سولفونیل متان (MSM)، هیالورونیک اسید خوراکی، دارچین و ویتامین E شواهد انسانی در درد زانو محدود است و وجود آنها در یک مکمل بهتنهایی دلیل خوبی برای انتخابش نیست.
هیچ مکملی بهتنهایی بهترین قرص برای زانو درد نیست. سه مکمل زیر ترکیب‌های متفاوتی دارند و هر کدام برای گروه خاصی مناسب‌ترند. آنها را جایگزین مسکن یا درمان پزشک نکنید و اگر دارویی مصرف می‌کنید، پیش از خرید با داروساز مشورت کنید. گزینههای بیشتر را در دسته قرص غضروف ساز ببینید.
طبق اطلاعات محصول، هر کپسول آوودین ۳۰۰ میلی‌گرم عصاره آووکادو و سویا، ۴۰۰ واحد ویتامین D3 و عصاره زنجبیل دارد. بسته ۳۲ عددی است و شرکت آرین سلامت سینا آن را تولید میکند. مقدار ASU آن با مقداری که در بیشتر مطالعات بالا به کار رفته هم‌خوان است، اما این مطالعات روی خود آوودین انجام نشده‌اند.
کپسول آوودین هولیستیکا
مکمل بر پایه عصاره آووکادو و سویا همراه ویتامین D3 و زنجبیل؛ مناسب بزرگسالان مبتلا به آرتروز زانو در کنار درمان اصلی.
کپسول آوودین هولیستیکاهر ساشه کلاژینو ۵ گرم پودر است که ۴٫۷۵ گرم آن پپتید کلاژن ماهی است. قند و چربی ندارد و هر ساشه حدود ۱۹٫۵ کیلوکالری انرژی دارد. بسته ۳۰ ساشه‌ای است و برای یک ماه کافی است.
پودر کلاژینو ویشارد
ساشه‌های ۵ گرمی پپتید کلاژن ماهی، بدون قند و چربی؛ مناسب کسانی که مکمل پودری با مقدار بالای کلاژن می‌خواهند.
پودر کلاژینو ویشارداگر قرص را به پودر ترجیح می‌دهید، انواع قرص کلاژن را مقایسه کنید.
طبق برچسب رسمی جوینتیس اورجینال، هر دو قرص ۱۰۰۰ میلی‌گرم گلوکزامین سولفات، ۴۰۰ میلی‌گرم کندروئیتین سولفات، عصاره زردچوبه و زنجبیل، ویتامین‌های D3، C، E و B12، فولیک اسید و املاح روی، مس، منگنز و سلنیوم دارد. ساخت انگلستان است و بسته ۳۰ عددی با مصرف روزانه ۲ قرص، ۱۵ روز کافی است.
قرص جوینتیس اورجینال ویتابیوتیکس
ترکیب گلوکزامین، کندروئیتین، زردچوبه، زنجبیل و ویتامین‌ها در یک قرص؛ مناسب بزرگسالانی که مکمل چندترکیبی مفصل می‌خواهند.
قرص جوینتیس اورجینال ویتابیوتیکسدر همه رهنمودها، ورزش درمانی و کنترل وزن پایه درمان آرتروز زانو هستند. دارو فقط کمک میکند این کارها را راحت‌تر انجام دهید.
عضله چهارسر جلوی ران مثل کمک‌فنر زانو عمل میکند؛ هرچه قویتر باشد، فشار کمتری به غضروف می‌رسد. پیاده‌روی، شنا، دوچرخه ثابت و تای‌چی ورزش‌های کم‌ضربه و مناسبی هستند. تمرین‌های مخصوص را در مقاله تقویت مفصل زانو آورده‌ایم.
در مطالعه‌ای روی سالمندان دارای اضافه وزن و آرتروز زانو، هر یک کیلو کاهش وزن، حدود چهار کیلو از بار وارد بر زانو در هر قدم کم کرد؛ یعنی کم کردن ۵ کیلو وزن، در هر قدم حدود ۲۰ کیلو از فشار روی زانو برمی‌دارد. طبق خلاصه رهنمود کالج روماتولوژی آمریکا، حتی ۵ درصد کاهش وزن درد زانو را به‌طور محسوس کم میکند و زانوبندهای مخصوص آرتروز هم درد را کاهش می‌دهند.
اگر ورزش، کاهش وزن و دارو کافی نباشد، پزشک ارتوپد یا روماتولوژیست ممکن است یکی از این روش‌ها را بررسی کند:
حتی بهترین قرص برای زانو درد هم وقتی عامل تشدیدکننده باقی بماند، اثر محدودی دارد. این موارد را جدی بگیرید:
در مطالعات، مکملهای کلاژن درد آرتروز را کم تا متوسط کاهش دادهاند و کمعارضه بودهاند. اثر آن معمولاً بعد از چند هفته مصرف منظم حس میشود و جای ورزش، کاهش وزن و درمان پزشک را نمیگیرد.
کشور سازنده بهتنهایی کیفیت را تعیین نمیکند. ترکیب و مقدار ماده مؤثر، ثبت رسمی در سازمان غذا و دارو و داشتن برچسب اصالت کالا مهمتر است. بهترین قرص برای زانو درد لزوماً گرانترین یا خارجیترین نیست؛ پیش از خرید، برچسب دو محصول را کنار هم مقایسه کنید.
مسکن قویتر لزوماً بهتر نیست. در آرتروز، داروهای ضدالتهاب موضعی و خوراکی مؤثرترین گزینههای رایجاند و NICE مسکنهای مخدر قوی را برای آرتروز توصیه نمیکند. اگر درد با این داروها کنترل نمیشود، علت باید با معاینه پزشک بررسی شود.
معمولاً چند هفته تا ۳ ماه. برای نمونه، سازنده کلاژینو دستکم ۱۲ هفته مصرف را برای مفاصل پیشنهاد میکند. اگر بعد از این مدت تغییری حس نکردید، درباره گزینه دیگر با داروساز صحبت کنید.
پیش از ترکیب آنها با داروساز مشورت کنید؛ بهخصوص اگر داروی رقیقکننده خون، قرص دیابت یا قرص تیروئید میخورید. گلوکزامین، زنجبیل، زردچوبه و سویا با برخی از این داروها تداخل دارند.
همه محصولاتی که در مجله مهتاطب معرفی می‌شوند، از داروخانه اینترنتی مهتاطب (داروخانه شبانه‌روزی دکتر رویا میرنظامی) قابل خرید هستند. برای انتخاب بهترین قرص برای زانو درد متناسب با شرایط و داروهای خودتان، پیش از خرید با داروسازان ما مشورت کنید:
تلفن: ۰۲۱۶۵۳۸۹۶۹۳ (شنبه تا پنجشنبه، ۸ صبح تا ۴ عصر)
واتساپ، ایتا و روبیکا: ۰۹۳۰۲۰۰۷۵۸۷
محتوای این صفحه توسط دکتر رویا میرنظامی، داروساز، از نظر علمی بازبینی شده است. آخرین به‌روزرسانی: ۶ مهر ۱۴۰۵
