دکتر رویا میرنظامی 
کمر درد از شایع‌ترین دردهاست و بیشتر آدم‌ها دست‌کم یک بار آن را تجربه می‌کنند. خبر خوب این است که کمر درد تازه در بیشتر افراد طی چند هفته خودبه‌خود بهتر می‌شود. کار قرص مسکن برای کمر درد این است که درد را آن‌قدر کم کند که بتوانید راه بروید، کار کنید و فعال بمانید. در این مقاله می‌گوییم کدام مسکن‌ها واقعاً اثر دارند، کدام‌ها کم‌اثرتر از تصورند و چه زمانی باید به‌جای قرص به پزشک مراجعه کنید.
پاسخ کوتاه
برای کمر درد تازه، رهنمودهای معتبر اول گرما و فعال ماندن را پیشنهاد می‌کنند. اگر قرص مسکن برای کمر درد لازم شد، ضدالتهابهایی مثل ایبوپروفن و ناپروکسن انتخاب اول‌اند؛ با کمترین مقدار مؤثر و برای مدت کوتاه. استامینوفن به‌تنهایی در کمر درد حاد بهتر از دارونما نبوده و شل‌کننده‌های عضلانی هم اثر کمی دارند و عارضه بیشتری می‌دهند. مکمل‌هایی مثل گلوکزامین مسکن نیستند. اگر درد به پا کشیده می‌شود، پا ضعیف یا بی‌حس شده، تب دارید یا کنترل ادرار و مدفوع مختل شده، فوراً به پزشک مراجعه کنید.
بهترین قرص مسکن برای کمر درد در بیشتر بزرگسالان یک داروی ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAID) است، به شرط آنکه معده، کلیه و قلب سالم باشند. رهنمود کالج پزشکان آمریکا و رهنمود NICE انگلستان برای کمر درد هر دو همین را می‌گویند. با این حال انتظارتان را واقعی نگه دارید: در مروری بر ۳۲ کارآزمایی، ضدالتهابها درد کمر حاد را فقط حدود ۷ واحد از ۱۰۰ بیشتر از دارونما کم کردند. یعنی قرص کمک می‌کند، اما درمان اصلی نیست.
جدول زیر گزینههای رایج را کنار هم گذاشته است:
| دارو | جایگاه در کمر درد | شواهد علمی | نکته ایمنی |
|---|---|---|---|
| ضدالتهابها (ایبوپروفن، ناپروکسن، دیکلوفناک، سلکوکسیب) | انتخاب اول دارویی در کمر درد حاد و مزمن | اثر کم ولی بیشترین شواهد | زخم معده، بیماری کلیه و قلب، بارداری |
| شل‌کننده‌های عضلانی | گاهی در اسپاسم شدید و کوتاهمدت | اثر کم و اغلب ناچیز | خوابآلودگی و سرگیجه |
| استامینوفن | به‌تنهایی توصیه نمیشود | در کمر درد حاد بهتر از دارونما نبوده | آسیب کبد در مصرف زیاد |
| مسکنهای مخدر (مثل ترامادول و کدئین) | فقط با تجویز پزشک و کوتاهمدت | برای کمر درد مزمن توصیه نمیشود | وابستگی، خوابآلودگی، یبوست |
| مکمل‌ها (گلوکزامین، ویتامین‌ها) | مسکن نیستند | گلوکزامین در کمر درد مزمن بی‌اثر بوده | تداخل برخی با داروی رقیق‌کننده خون |
کمر از مهره‌ها، دیسک‌های بین مهره‌ها، رباط‌ها، تاندون‌ها و عضلات ساخته شده و مشکل در هر کدام می‌تواند درد ایجاد کند. قرص مسکن برای کمر درد عضلانی خوب جواب می‌دهد، ولی دردی که از کلیه یا عصب می‌آید درمان دیگری می‌خواهد. شرح کامل علت‌ها را در مقاله درمان کمر درد آورده‌ایم؛ این‌جا فقط آنچه در انتخاب دارو اثر دارد را مرور می‌کنیم.
شایع‌ترین علت کمر درد، کشیدگی عضله یا رباط بعد از بلند کردن بار سنگین، حرکت ناگهانی یا نشستن طولانی است. اسپاسم عضلانی یعنی جمع شدن ناگهانی و دردناک عضله که گاهی کمر را قفل می‌کند. این نوع درد با گرما، حرکت ملایم و یک ضدالتهاب کوتاهمدت معمولاً طی چند هفته بهتر می‌شود. درباره این گروه از مشکلات در مقاله بیماری اسکلتی عضلانی بیشتر بخوانید.
در این موارد مسکن فقط بخشی از درمان است و تشخیص پزشک اهمیت بیشتری دارد.
ساییدگی مفاصل کوچک پشت مهره‌ها (آرتروز) در میانسالی و سالمندی شایع است. پوکی استخوان هم مهره‌ها را شکننده می‌کند و گاهی یک شکستگی کوچک مهره، درد ناگهانی کمر ایجاد می‌کند. درمان پوکی استخوان با مسکن نیست؛ درباره دارو و مکمل‌های آن در مقاله درمان پوکی استخوان نوشته‌ایم.
طبق راهنمای کلیولند کلینیک درباره کمر درد، سنگ کلیه، عفونت کلیه، اندومتریوز و فیبروم رحم هم می‌توانند درد پایین کمر ایجاد کنند. عفونت کلیه معمولاً با تب، لرز و سوزش ادرار همراه است و درد سنگ کلیه ممکن است به پهلو و کشاله ران بکشد. اندومتریوز معمولاً با قاعدگی بسیار دردناک همراه است. در این موارد قرص مسکن فقط علامت را می‌پوشاند. درباره داروی دفع سنگ کلیه و قرص برای کاهش درد پریود مقاله‌های جداگانه داریم.
در این موارد فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید:
در این موارد هم در اولین فرصت ویزیت شوید:
این فهرست از راهنمای مایو کلینیک درباره کمر درد است.
در این بخش داروهایی را که بیشتر به‌عنوان قرص مسکن برای کمر درد مصرف می‌شوند، یکی‌یکی بررسی می‌کنیم. دیکلوفناک، سلکوکسیب، ایندومتاسین و شل‌کننده‌های عضلانی را فقط با تجویز پزشک یا راهنمایی داروساز مصرف کنید؛ مقدار و مدت مصرف به سن، بیماری‌ها و داروهای دیگر شما بستگی دارد.
این دو، رایج‌ترین ضدالتهابها برای کمر درد هستند و هم درد و هم التهاب را کم می‌کنند. رهنمود NICE تأکید می‌کند ضدالتهابها با کمترین مقدار مؤثر و برای کوتاه‌ترین مدت مصرف شوند و در صورت نیاز داروی محافظ معده هم کنارشان تجویز شود. اگر زخم معده، بیماری کلیه، نارسایی قلب یا فشار خون کنترل‌نشده دارید یا داروی رقیق‌کننده خون می‌خورید، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید. سازمان غذا و داروی آمریکا هم توصیه کرده زنان باردار از هفته ۲۰ بارداری به بعد این داروها را مصرف نکنند، مگر به تشخیص پزشک.
دیکلوفناک، مثل قرص دیکلوفناک ۲۵ میلی‌گرمی سبحان دارو، ضدالتهاب قوی و پرمصرفی است. اما در مطالعه بزرگی که سال ۲۰۱۸ در BMJ منتشر شد، شروع دیکلوفناک با خطر بیشتر حوادث قلبی‌عروقی نسبت به ایبوپروفن و ناپروکسن همراه بود. خطر مطلق برای فرد سالم کم است، ولی کسانی که بیماری قلبی، سابقه سکته یا فشار خون بالا دارند، باید با پزشک درباره جایگزین آن صحبت کنند.
سلکوکسیب (مثل کپسول ۲۰۰ میلی‌گرمی) ضدالتهابی است که فقط آنزیم COX-2 را مهار می‌کند و برای همین معمولاً معده را کمتر از ضدالتهاب‌های قدیمی‌تر اذیت می‌کند. این دارو نسخه‌ای است و در بیماری قلبی، بیماری کلیه و بارداری فقط به تشخیص پزشک مصرف می‌شود.
ایندومتاسین ضدالتهاب قدیمی و قوی است که بیشتر برای حمله نقرس و برخی بیماری‌های التهابی مفاصل تجویز می‌شود. سردرد، سرگیجه و خوابآلودگی با ایندومتاسین نسبتاً شایع است و معمولاً انتخاب اول برای کمر درد ساده نیست.
داروهایی مثل متوکاربامول و تیزانیدین برای اسپاسم کمر زیاد تجویز می‌شوند. اما در مروری بر ۱۶ کارآزمایی با بیش از ۴۵۰۰ بیمار، شلکنندهها درد کمر حاد را فقط حدود ۸ واحد از ۱۰۰ کم کردند که از نظر بالینی ناچیز است، و احتمال عارضه با آن‌ها حدود ۶۰ درصد بیشتر بود. اگر پزشک آن را تجویز کرد، به خوابآلودگی توجه کنید و پیش از رانندگی مطمئن شوید هوشیاری‌تان کامل است.
بسیاری برای کمر درد اول استامینوفن می‌خورند، اما مرور کاکرین روی دو کارآزمایی با ۱۷۸۵ بیمار نشان داد استامینوفن در کمر درد حاد بهتر از دارونما نیست. NICE هم مصرف آن را به‌تنهایی برای کمر درد توصیه نمی‌کند. اگر به دلیل ممنوعیت ضدالتهابها مجبور به مصرفش هستید، از مقدار روی جعبه بیشتر نخورید؛ مصرف بیش از حد استامینوفن به کبد آسیب می‌زند، به‌خصوص وقتی چند داروی حاوی آن را هم‌زمان بخورید.
طبق همان رهنمود NICE، مسکنهای مخدر برای کمر درد مزمن توصیه نمیشوند و مسکنهای مخدر ضعیف فقط وقتی برای کمر درد حاد در نظر گرفته می‌شوند که ضدالتهابها ممنوع یا بی‌اثر باشند. NICE داروهای ضدافسردگی و داروهایی مثل گاباپنتین و پرگابالین را هم برای کمر درد توصیه نمی‌کند. این داروها را خودسرانه شروع نکنید.
ژل و پمادهای ضد درد هم برای دردهای عضلانی سطحی گزینه‌ای کم‌عارضه‌اند؛ انواع آن را در مقاله بهترین پماد برای درد مفاصل مقایسه کرده‌ایم.
مکمل‌ها قرص مسکن برای کمر درد نیستند و درد را در چند روز کم نمی‌کنند. شواهد هر کدام را جدا بررسی می‌کنیم:
اگر کمر درد شما با آرتروز همراه است و با وجود این شواهد می‌خواهید مکمل مفصل را امتحان کنید، دو محصول زیر در داروخانه مهتاطب هستند. انتظار اثر زیاد نداشته باشید و آن‌ها را جایگزین درمان پزشک نکنید.
طبق اطلاعات محصول، هر قرص ۱۵۰۰ میلی‌گرم گلوکزامین سولفات و ۲۰۰ واحد ویتامین D3 دارد؛ یعنی همان مقدار گلوکزامینی که در کارآزمایی JAMA برای کمر درد بی‌اثر بود. بسته ۳۰ عددی است و طبق بروشور روزانه یک قرص بعد از غذا مصرف می‌شود. در حساسیت به صدف مصرف نکنید و اگر داروی ضدانعقاد می‌خورید یا بیماری کبد و کلیه دارید، پیش از مصرف مشورت کنید.
قرص کارتیژن دی مکس نیچرز اونلی
گلوکزامین سولفات همراه ویتامین D3 در یک قرص روزانه؛ برای بزرگسالانی که مکمل مفصل ساده می‌خواهند.
قرص کارتیژن دی مکس نیچرز اونلیساخت آلمان و در بسته ۶۰ عددی است. طبق اطلاعات محصول، گلوکزامین، کندروئیتین، کلاژن، ویتامین C، هیالورونیک اسید، کندر هندی، زردچوبه و MSM دارد، ولی مقدار هر ماده در صفحه محصول ذکر نشده است. طرز مصرف طبق بروشور روزانه ۲ کپسول با آب کافی است، پس هر بسته برای یک ماه کافی است. به‌خاطر زردچوبه و گلوکزامین، اگر داروی رقیق‌کننده خون مصرف می‌کنید، پیش از مصرف مشورت کنید. اگر به مکمل‌های کلاژنی علاقه دارید، قرص کلاژن برای مفاصل را هم ببینید.
کپسول فلکس ۷ یوروویتال
مکمل چندترکیبی مفصل با گلوکزامین، کندروئیتین، کلاژن و عصاره‌های گیاهی؛ برای بزرگسالان مبتلا به آرتروز در کنار درمان اصلی.
کپسول فلکس ۷ یوروویتالطبق اطلاعیه کالج پزشکان آمریکا، کمر درد حاد معمولاً با گذشت زمان بهتر می‌شود و درمان‌های غیردارویی باید اول امتحان شوند. دارو کنار این کارها بهترین اثر را دارد:
NICE کمربند و کرست طبی را برای درمان کمر درد توصیه نمی‌کند. اگر پزشک برای شرایط خاصی کمربند تجویز کرد، طبق دستور او و برای مدت محدود استفاده کنید.
مسکن قویتر لزوماً بهتر نیست. در کمر درد، ضدالتهابها بیشترین شواهد را دارند و مسکنهای مخدر برای کمر درد مزمن توصیه نمیشوند. اگر درد با ضدالتهاب و گرما کنترل نمیشود، علت باید با معاینه پزشک بررسی شود.
ژلوفن نام تجاری ایبوپروفن است و ایبوپروفن از گزینههای اول برای کمر درد به شمار میرود. آن را با غذا، با کمترین مقدار مؤثر و برای مدت کوتاه مصرف کنید و اگر بیماری معده، کلیه یا قلب دارید یا باردار هستید، اول با پزشک مشورت کنید.
اثر شلکنندهها بر درد کمر در مطالعات کم و از نظر بالینی ناچیز بوده و عارضههایی مثل خوابآلودگی و سرگیجه را بیشتر کردهاند. فقط در صورت تجویز پزشک و کوتاهمدت مصرف شوند.
تا جای ممکن کوتاه. اگر بعد از چند روز هنوز هر روز به مسکن نیاز دارید یا درد بعد از چند هفته بهتر نشده، به پزشک مراجعه کنید. مصرف طولانی ضدالتهابها بدون نظر پزشک خطر زخم معده و آسیب کلیه را بالا می‌برد.
کمر درد در بارداری شایع است، اما ضدالتهابهایی مثل ایبوپروفن از هفته ۲۰ بارداری به بعد نباید بدون نظر پزشک مصرف شوند. پیش از خوردن هر مسکنی با پزشک یا ماما مشورت کنید و گرما، حرکت ملایم و ورزشهای مخصوص بارداری را امتحان کنید.
همه محصولاتی که در مجله مهتاطب معرفی می‌شوند، از داروخانه اینترنتی مهتاطب (داروخانه شبانه‌روزی دکتر رویا میرنظامی) قابل خرید هستند. برای انتخاب مسکن مناسب با بیماری‌ها و داروهای خودتان، یا مشاوره درباره قرص کلسیم، ویتامین D و منیزیم، با داروسازان ما صحبت کنید:
تلفن: ۰۲۱۶۵۳۸۹۶۹۳ (شنبه تا پنجشنبه، ۸ صبح تا ۴ عصر)
واتساپ، ایتا و روبیکا: ۰۹۳۰۲۰۰۷۵۸۷
محتوای این صفحه توسط دکتر رویا میرنظامی، داروساز، از نظر علمی بازبینی شده است. آخرین به‌روزرسانی: ۶ مهر ۱۴۰۵
