دکتر رویا میرنظامی 
درد مفصل وقتی ماندگار شود، کارهای ساده‌ای مثل بالا رفتن از پله، زانو زدن یا باز کردن در یک شیشه را هم سخت می‌کند. کرم‌ها، ژل‌ها و پمادهای موضعی از کم‌عارضه‌ترین راه‌های کم کردن درد مفاصل هستند، اما همه آنها یک‌جور کار نمیکنند: بعضی دارو دارند، بعضی فقط حس گرما یا خنکی ایجاد میکنند و بعضی بر پایه عصاره‌های گیاهی ساخته شده‌اند.
در این راهنما بهترین پماد برای درد مفاصل را بر اساس نوع درد و شواهد علمی بررسی می‌کنیم، سپس کرم‌ها و ژلهای موجود در داروخانه مهتاطب را با همین معیار کنار هم می‌گذاریم تا بدانید هر کدام برای چه موقعیتی مناسب‌تر است.
پاسخ سریع: بهترین پماد برای درد مفاصل ناشی از آرتروز زانو و انگشتان دست، ژل ضدالتهاب غیراستروئیدی مثل دیکلوفناک است؛ این ژل‌ها قوی‌ترین شواهد علمی را دارند و باید بهطور منظم و چند هفته استفاده شوند. کرمهای کپسایسین (فلفلی) برای زانو گزینه بعدی‌اند و با سوزش اولیه همراه‌اند. کرم‌ها و ژلهای گیاهی و منتولی، مثل محصولاتی که در ادامه معرفی شده‌اند، بیشتر برای درد خفیف، کوفتگی و گرفتگی عضلات اطراف مفصل مناسب‌اند و شواهد اثرشان محدودتر است.
مفصلی که ناگهان متورم، قرمز و داغ شده یا با تب همراه است، به معاینه پزشک نیاز دارد، نه پماد.
داروخانه اینترنتی مهتاطب: محصولات معرفی‌شده در مقالات مجله مهتاطب از سایت داروخانه اینترنتی مهتاطب (داروخانه شبانه‌روزی دکتر رویا میرنظامی) قابل تهیه است. لطفاً برای انتخاب محصول مناسب، ابتدا مقاله را کامل بخوانید.
پشتیبانی و مشاوره در واتساپ، ایتا و روبیکا: ۰۹۳۰۲۰۰۷۵۸۷ · تلفن: ۰۲۱۶۵۳۸۹۶۹۳
اسم تجاری روی بسته چیز زیادی درباره اثر پماد نمی‌گوید؛ آنچه تعیین‌کننده است ماده مؤثر آن است. پمادهای موضعی درد مفاصل در پنج گروه اصلی قرار می‌گیرند و سطح شواهد این گروه‌ها با هم فرق زیادی دارد.
| گروه | نمونه ماده مؤثر | سازوکار | بیشترین کاربرد | سطح شواهد |
|---|---|---|---|---|
| ضدالتهاب غیراستروئیدی موضعی (NSAID) | دیکلوفناک، کتوپروفن، پیروکسیکام | کاهش ساخت مواد التهابی در بافت زیر پوست | آرتروز زانو و دست، رگ‌به‌رگ شدن | قوی برای زانو، متوسط برای دست |
| کپسایسین | ماده تند فلفل چیلی | تحریک و سپس کم شدن حساسیت گیرنده‌های درد | آرتروز زانو | متوسط و متغیر |
| ضدتحریک‌ها (گرم یا خنککننده) | منتول، کافور، متیل سالیسیلات | ایجاد حس خنکی یا گرما که توجه به درد را کم می‌کند | درد خفیف، کوفتگی، گرفتگی عضله | محدود |
| عصاره‌های گیاهی | آرنیکا، رزماری، اکالیپتوس | ترکیبی از اثر ضدتحریک و اثر ضدالتهابی احتمالی | درد خفیف؛ آرنیکا در آرتروز دست | اولیه و محدود به چند مطالعه |
| بی‌حس‌کننده‌ها | لیدوکائین | بی‌حسی موقت پوست و بافت سطحی | درد سطحی | برای درد عمقی مفصل کم |
در مرور سیستماتیک کاکرین درباره ژلهای ضدالتهاب موضعی، حدود ۶ نفر از هر ۱۰ فرد مبتلا به آرتروز زانو پس از ۶ تا ۱۲ هفته مصرف دیکلوفناک یا کتوپروفن موضعی کاهش چشمگیر درد را گزارش کردند؛ این عدد با ژل بدون دارو حدود ۵ نفر از ۱۰ نفر بود. اختلاف کوچک است، اما عوارض این ژل‌ها هم ناچیز گزارش شده است.
به همین دلیل راهنمای کالج روماتولوژی آمریکا ژلهای ضدالتهاب را برای آرتروز زانو بهطور جدی توصیه می‌کند و می‌گوید پیش از قرصهای ضدالتهاب امتحان شوند. برای آرتروز دست هم توصیه شده‌اند، اما مشروط؛ چون شستن مکرر دست‌ها اثر ژل را کم می‌کند. ژل دیکلوفناک در داروخانه‌ها در دسترس است؛ اگر به آسپرین یا داروهای ضدالتهاب حساسیت دارید، پیش از خرید با داروساز مشورت کنید.
کپسایسین ماده تند فلفل است و ابتدا گیرنده‌های درد پوست را تحریک می‌کند؛ با ادامه مصرف، حساسیت این گیرنده‌ها کم میشود. همان راهنمای کالج روماتولوژی آمریکا کپسایسین را برای آرتروز زانو به‌صورت مشروط توصیه می‌کند، اما برای آرتروز دست نه؛ چون خطر رسیدن ماده به چشم بالاست و شواهد مستقیمی برای دست وجود ندارد.
نکته مهم این است که همه کرمهای فلفلی یکسان نیستند. در مرور کاکرین درباره درمان‌های گیاهی موضعی آرتروز، ژل عصاره فلفل در یک کارآزمایی روی آرتروز زانو تفاوت معناداری با دارونما ایجاد نکرد و سوزش پوست را زیاد کرد. پس اگر غلظت کپسایسین روی بسته درج نشده باشد، نتیجه مطالعات را نمی‌توان مستقیم به آن محصول تعمیم داد.
منتول و کافور حس خنکی یا سوزش ملایمی ایجاد میکنند که ذهن را از درد اصلی منحرف می‌کند. در مرور جامع کاکرین درباره مسکن‌های موضعی، شواهد اثر پمادهای سالیسیلاتی برای دردهای مزمن ضعیف ارزیابی شد. در میان عصاره‌ها، آرنیکا بهترین داده را دارد: در یک کارآزمایی روی ۲۰۴ نفر مبتلا به آرتروز انگشتان، ژل آرنیکا پس از ۲۱ روز اثری نزدیک به ژل ایبوپروفن ۵ درصد داشت. این نتیجه امیدوارکننده است، اما فقط از یک مطالعه به دست آمده است.
برخی پمادها هم لیدوکائین دارند که پوست را موقتاً بی‌حس می‌کند؛ اثر آن بیشتر روی درد سطحی است تا درد عمقی داخل مفصل.
محصولاتی که در ادامه آمده‌اند در گروه کرم‌ها و ژلهای گیاهی و ضدتحریک قرار می‌گیرند و داروی ضدالتهاب ندارند. بنابراین جای آنها در درد مفاصل خفیف تا متوسط، گرفتگی عضلات اطراف مفصل و ماساژ است، نه به‌عنوان درمان اصلی آرتروز یا روماتیسم. فهرست کامل را می‌توانید در دسته کرم و پماد ضد درد ببینید.
| محصول | حس روی پوست | ترکیبات مؤثر طبق معرفی سازنده | مناسب‌تر برای |
|---|---|---|---|
| کرم ماساژ روغن دانه خشخاش ژیناژن | گرمکننده ملایم | روغن دانه خشخاش، روغن رزماری، روغن میخک، روغن آرنیکا، عصاره فلفل، اسطوخودوس | ماساژ کمر، زانو و عضلات خسته |
| ژل ضد درد سرد و گرم نوکس | خنک و گرم | رزماری، عصاره آرنیکا، اکالیپتوس، عصاره فلفل | درد عضلانی و مفصلی خفیف تا متوسط |
| کرم ضد درد چیلی لافارر | گرمکننده | کپسایسین، کامفر، بیزابولول، اولئانولیک اسید، ویتامین E و A | خشکی و درد مزمن زانو |
| ژل ضد درد و خنککننده تسلا | خنککننده | منتول، تیمول | درد بعد از ورزش و کوفتگی |
| ژل موضعی آرومیکس باریج اسانس | خنک و معطر | اسطوخودوس، نعناع فلفلی، اکالیپتوس، اکلیل کوهی | درد خفیف عضلانی اسکلتی |
قیمت این محصولات مرتب تغییر می‌کند؛ قیمت روز و موجودی را در صفحه هر محصول ببینید.
خرید و مشاوره: برای خرید هر یک از پمادهای ضد درد معرفی‌شده، به سایت داروخانه اینترنتی مهتاطب مراجعه کنید یا عکس محصول را در واتساپ، ایتا یا روبیکا به شماره ۰۹۳۰۲۰۰۷۵۸۷ بفرستید.
این کرم ساخت ایران است و ترکیبی از روغن دانه خشخاش، روغن‌های رزماری، میخک و آرنیکا و عصاره‌های فلفل و اسطوخودوس دارد. عصاره فلفل حس گرمای ملایم ایجاد می‌کند و بافت کرمی آن برای ماساژ دادن ناحیه دردناک مناسب است. در معرفی فروشگاه، کاربرد آن برای دردهای کمر، آرتروز، پیچ‌خوردگی و دردهای عضلانی ذکر شده است.
اثر این فرمول کامل در کارآزمایی بالینی منتشرشده‌ای که ما پیدا کردیم بررسی نشده و شواهد موجود مربوط به تک‌تک اجزای آن است. روغن‌های اسانسی مثل میخک و رزماری ممکن است پوست حساس را تحریک کنند؛ پس بار اول کرم را روی ناحیه کوچکی امتحان کنید.
ژل نوکس ساخت ایران است و در حجم ۱۰۰ میلی‌لیتر عرضه میشود. ترکیبات مؤثر آن رزماری، عصاره آرنیکا، اکالیپتوس و عصاره فلفل است. اکالیپتوس حس خنکی و عصاره فلفل حس گرما ایجاد می‌کند و بافت ژلی آن سریع‌تر از کرم جذب میشود و ردی روی لباس نمی‌گذارد.
وجود آرنیکا نقطه قوت این ژل است، چون بین عصاره‌های گیاهی بیشترین داده بالینی را دارد. با این حال، مطالعه آرنیکا با غلظت مشخصی از عصاره انجام شده و نمی‌توان نتیجه آن را عیناً به این محصول نسبت داد.
این کرم ساخت برند ایرانی لافارر است و ماده اصلی آن کپسایسین است؛ در کنار آن کامفر، گلیسیرین، آلفابیزابولول، اولئانولیک اسید و ویتامین‌های E و A هم دارد. پس از مالیدن، گرمای موضعی ایجاد می‌کند و برای خشکی و درد مفاصل مزمن مثل زانو که با حرکت کم میشود، انتخاب منطقی‌تری است تا برای درد تازه و متورم.
سوزش ملایم در روزهای اول طبیعی است. بعد از مصرف، دست‌ها را کامل بشویید و اگر مفصل انگشتان را درمان میکنید، مراقب تماس دست با چشم باشید. روی پوست زخمی یا تحریک‌شده از آن استفاده نکنید.
ژل تسلا در حجم ۱۰۰ میلی‌لیتر در ایران تولید میشود و منتول و تیمول دارد که حس خنکی سریع ایجاد میکنند. برای گردن، زانو، مچ دست و مچ پا بعد از فعالیت یا کوفتگی مناسب است و بوی تند کرمهای فلفلی را ندارد. خرید ژل خنککننده تسلا
آرومیکس محصول باریج اسانس است و عصاره اسطوخودوس، نعناع فلفلی، اکالیپتوس و اکلیل کوهی دارد. این ژل گیاهی برای دردهای خفیف عضلانی اسکلتی طراحی شده و رایحه آن برای کسانی که ماساژ آرام را ترجیح می‌دهند خوشایند است. خرید ژل آرومیکس باریج
اگر درد شما بیشتر عضلانی است تا مفصلی، راهنمای پماد شل‌کننده عضلات و پماد ضد درد گزینه‌های بیشتری را معرفی کرده است.
محل و نوع درد، انتخاب را عوض می‌کند. جدول زیر بر پایه همان راهنماهای درمانی تنظیم شده است:
| موقعیت | انتخاب منطقی‌تر | نکته |
|---|---|---|
| آرتروز زانو | ژل ضدالتهاب موضعی؛ جایگزین: کپسایسین | مصرف منظم چند هفته‌ای لازم است، نه فقط هنگام درد |
| آرتروز انگشتان دست | ژل ضدالتهاب موضعی یا ژل آرنیکا | کرم فلفلی به دلیل خطر رسیدن به چشم توصیه نمی‌شود |
| درد لگن | پماد نقش چندانی ندارد | مفصل عمیق است؛ درباره فیزیوتراپی و درمان خوراکی با پزشک صحبت کنید |
| رگ‌به‌رگ شدن و کشیدگی تازه | ژل ضدالتهاب موضعی؛ ژل خنککننده برای حس تسکین | روی تورم تازه از کرم گرمکننده استفاده نکنید |
| روماتیسم مفصلی (آرتریت روماتوئید) | پماد فقط نقش کمکی دارد | درمان اصلی دارویی و زیر نظر متخصص روماتولوژی است |
| حمله نقرس | پماد جایگزین درمان نیست | درد ناگهانی شدید، معمولاً در شست پا، نیاز به مراجعه به پزشک دارد |
| گرفتگی عضلات اطراف مفصل | کرم گرمکننده یا ماساژی | کیسه آب گرم را روی پماد نگذارید |
درباره عمق مفصل لگن، مرور یو‌اس فارماسیست بر راهنماهای آرتروز توضیح می‌دهد که به دلیل تردید در رسیدن دارو به مفصل و کمبود داده، توصیه‌ای برای ژل ضدالتهاب در آرتروز لگن وجود ندارد. برای زانو درد، مقاله علت زانو درد و راه‌های درمان آن را هم ببینید.
پماد موضعی کم‌عارضه است، اما بی‌عارضه نیست. این مراحل هم اثر را بیشتر می‌کند و هم خطر را کمتر:
هشدار سوختگی: طبق هشدار سازمان غذا و داروی آمریکا، ۴۳ مورد سوختگی درجه یک تا سه پس از مصرف پمادهای بدون نسخه حاوی منتول، متیل سالیسیلات یا کپسایسین گزارش شده است. شدیدترین موارد بیشتر با محصولات منتولی یا ترکیب منتول و متیل سالیسیلات با غلظت بالا (بیش از ۳ درصد منتول یا ۱۰ درصد متیل سالیسیلات) رخ داده و در برخی موارد فقط یک بار مصرف کافی بوده است.
حس گرما یا خنکی طبیعی است، اما درد، تورم یا تاول طبیعی نیست. در این صورت پماد را بشویید، مصرف را قطع کنید و به پزشک مراجعه کنید.
اگر هم‌زمان قرص ضدالتهاب مصرف میکنید، بدانید که مرور مجله انجمن بین‌المللی تحقیقات آرتروز بر کنترل تعداد مفاصل درمان‌شده و مصرف هم‌زمان قرصهای ضدالتهاب تأکید می‌کند تا مجموع دوز از حد مجاز بالاتر نرود.
نه. پماد درد مفاصل را کم می‌کند، اما علت آن را برطرف نمی‌کند. اگر مشکل زمینه‌ای جدی در مفصل وجود داشته باشد، حتی بهترین کرم هم فقط تسکین کوتاه‌مدت می‌دهد. درمان اصلی به علت درد بستگی دارد.
در آرتروز زانو و لگن، همان راهنمای درمان آرتروز کالج روماتولوژی آمریکا ورزش منظم و کاهش وزن در افراد دارای اضافه‌وزن را جزو توصیه‌های قطعی آورده است. برای آرتریت روماتوئید، پزشک ممکن است داروهای ضدالتهاب، کورتیکواستروئیدها یا داروهای ضدروماتیسمی تعدیل‌کننده بیماری (DMARDs) تجویز کند؛ برای آشنایی بیشتر، مقاله علائم و راه درمان روماتیسم را بخوانید. اگر درد ناشی از عفونت باشد، آنتی‌بیوتیک لازم است و در آسیب‌ها و آرتروز، فیزیوتراپی نقش مهمی دارد. در موارد شدید و مقاوم، جراحی هم مطرح میشود.
درباره مسکن‌های خوراکی، مقاله قرص مسکن برای درمان درد مفاصل و استخوان و برای درمان‌های مخصوص آرتروز، مقاله بهترین داروهای درمان آرتروز را ببینید.
طبق جمع‌بندی مرکز ملی سلامت مکمل و یکپارچه آمریکا، با وجود تحقیقات زیاد هنوز روشن نیست گلوکزامین و کندرویتین اثر معناداری بر علائم آرتروز داشته باشند؛ جزئیات را در مقاله تأثیر گلوکوزامین و کندرویتین بر درد مفاصل آورده‌ایم. همین مرکز می‌گوید مکمل‌های حاوی اسیدهای چرب امگا ۳ ممکن است بخشی از علائم آرتریت روماتوئید را کم کنند؛ اگر پزشک مصرف قرص امگا ۳ را برایتان مناسب بداند، این مکمل در کنار درمان اصلی قرار می‌گیرد، نه به جای آن. برای آرتروز، خلاصه راهنماهای آرتروز در مدسکیپ نشان می‌دهد روغن ماهی توصیه نمی‌شود.
تشخیص درست علت دردهای استخوانی و مفصلی مهم‌ترین قدم در انتخاب پماد است؛ همان‌طور که جدول بالا نشان داد، کرمی که برای آرتروز زانو منطقی است، برای نقرس یا مفصل عفونی کاری از پیش نمی‌برد. درد مفاصل بیشتر در دست‌ها، پاها، لگن، زانوها و ستون فقرات احساس میشود و ممکن است ثابت باشد یا کم و زیاد شود. گاهی با سفتی، سوزش یا حس ضربان در مفصل همراه است. برای مرور کامل علت‌ها، راهنمای درد مفاصل؛ علل بروز و راه درمان را بخوانید.
شایع‌ترین علت‌های درد مفاصل مزمن عبارت‌اند از:
چه زمانی به‌جای پماد باید به پزشک مراجعه کرد؟
برای آرتروز زانو، ژلهای ضدالتهاب غیراستروئیدی مثل دیکلوفناک بیشترین پشتوانه علمی را دارند و راهنماهای درمانی آنها را پیش از قرصهای ضدالتهاب پیشنهاد میکنند. کرم کپسایسین گزینه بعدی است. کرمهای گیاهی و منتولی برای دردهای خفیف و گرفتگی عضلات اطراف زانو مناسبترند.
هیچکدام بهطور کلی برتر نیست. در عمل، محصولات خنککننده (منتولی) برای درد تازه بعد از فعالیت یا ضربه خوشایندترند و محصولات گرمکننده (فلفلی) برای خشکی و درد مزمن. انتخاب نهایی به حس شما و تحمل پوستتان بستگی دارد.
مسکنهایی مثل استامینوفن معمولاً با پمادهای گیاهی تداخل مهمی ندارند، اما اگر هم قرص ضدالتهاب (مثل ایبوپروفن) و هم ژل ضدالتهاب مصرف میکنید، مجموع دوز باید زیر نظر پزشک یا داروساز کنترل شود.
مفصل لگن عمیقتر از زانو و انگشتان است و شواهد کافی برای رسیدن داروی موضعی به آن وجود ندارد؛ به همین دلیل راهنماها پماد را برای آرتروز لگن توصیه نمیکنند. برای درد لگن بهتر است درباره فیزیوتراپی و درمان خوراکی با پزشک صحبت کنید.
سوزش یا گرمای ملایم در روزهای اول مصرف کرمهای حاوی کپسایسین طبیعی است و معمولاً با ادامه مصرف کمتر میشود. اما درد شدید، تاول یا قرمزی پررنگ طبیعی نیست؛ در این حالت پوست را بشویید، مصرف را قطع کنید و با پزشک مشورت کنید.
بهترین پماد برای درد مفاصل به نوع درد بستگی دارد. برای آرتروز زانو و دست، ژلهای ضدالتهاب موضعی پرشواهدترین گزینه‌اند و کپسایسین برای زانو جایگزین مناسبی است. کرم‌ها و ژلهای گیاهی و منتولی، مثل محصولات ژیناژن، نوکس، لافارر، تسلا و آرومیکس، برای درد خفیف، کوفتگی و ماساژ مفیدند و بهتر است با انتظار واقع‌بینانه از آنها استفاده کنید. هر پمادی را فقط روی پوست سالم بزنید، روی آن حرارت نگذارید و اگر مفصل داغ و متورم است، سراغ پزشک بروید.
برای مشاوره و خرید کرم و پماد ضد درد مفاصل، با شماره ۰۲۱۶۵۳۸۹۶۹۳ تماس بگیرید یا در واتساپ، ایتا و روبیکا به شماره ۰۹۳۰۲۰۰۷۵۸۷ پیام دهید تا مستقیم با داروسازان و مشاوران داروخانه آنلاین مهتاطب صحبت کنید.
مقالات مرتبط برای مطالعه:
بازبینی علمی: این مقاله توسط دکتر رویا میرنظامی، داروساز، بازبینی شده است. · آخرین به‌روزرسانی: ۳۱ شهریور ۱۴۰۵ · منابع علمی در محل هر ادعا لینک شده‌اند. این مطلب جایگزین مشاوره با پزشک یا داروساز نیست.
