دکتر رویا میرنظامی 
جست‌وجوی «برای جلوگیری از آلزایمر چه قرصی بخوریم» یکی از رایج‌ترین سؤال‌هایی است که مردم از اینترنت می‌پرسند؛ معمولاً وقتی فراموشی یکی از اعضای خانواده نگرانشان کرده یا خودشان می‌خواهند از حالا پیشگیری کنند. در این مقاله مجله مهتاطب، صادقانه بررسی می‌کنیم که قرص آلزایمر چیست، کدام داروها واقعاً وجود دارند، مکمل‌های تقویت حافظه چه جایگاهی دارند و مؤثرترین کارهایی که از امروز می‌توانید برای کاهش خطر زوال عقل انجام دهید کدام‌اند.
پاسخ کوتاه
داروخانه اینترنتی مهتاطب
محصولات معرفی‌شده در این مقاله در داروخانه اینترنتی مهتاطب موجودند. برای مشاوره پیش از خرید، در واتساپ یا تلگرام به شماره 09358343612 پیام دهید یا با 02165389693 تماس بگیرید.
پاسخ کوتاه خیر است. تا امروز هیچ دارو یا مکملی نتوانسته در کارآزمایی‌های معتبر نشان دهد که از بروز آلزایمر در افراد سالم جلوگیری میکند. چیزی که وجود دارد، دو دسته متفاوت است: داروهایی که برای فردِ مبتلا و با نسخه پزشک تجویز می‌شوند، و مکمل‌هایی که کمبودهای تغذیه‌ای را جبران می‌کنند یا ادعای تقویت حافظه دارند.
خبر خوب این است که پیشگیری کاملاً بی‌راه نیست؛ فقط از مسیر قرص نمی‌گذرد. گزارش 2024 کمیسیون لنست درباره زوال عقل نتیجه گرفت با اصلاح 14 عامل خطر، نزدیک به نیمی از موارد زوال عقل در سطح جهان قابل پیشگیری یا تأخیر است. پایین‌تر این فهرست را آورده‌ایم.
طبق مؤسسه ملی سالمندی آمریکا (NIA)، داروهای تأییدشده آلزایمر در این گروه‌ها قرار می‌گیرند. همه آن‌ها نسخهای هستند و انتخاب دارو، دوز و مدت مصرف فقط با پزشک متخصص مغز و اعصاب یا روان‌پزشک است.
| گروه دارویی | نمونه‌ها | کاربرد |
|---|---|---|
| مهارکننده‌های کولین‌استراز | دونپزیل، ریواستیگمین، گالانتامین | علائم آلزایمر خفیف تا متوسط؛ با جلوگیری از تجزیه استیل‌کولین در مغز عمل می‌کنند. |
| آنتاگونیست NMDA | ممانتین (و ترکیب ممانتین با دونپزیل) | علائم آلزایمر متوسط تا شدید. |
| ایمونوتراپی ضدآمیلوئید | لکانمب، دونانمب | آلزایمر در مراحل اولیه؛ به شکل تزریقی و در مراکز تخصصی، با پایش دقیق عوارض. |
| داروهای کنترل علائم رفتاری | طبق تشخیص پزشک | بی‌قراری، اختلال خواب یا افسردگی همراه بیماری. |
بازار قرص تقویت حافظه شلوغ است و هر محصول ادعایی دارد. جدول زیر وضعیت شواهد رایج‌ترین ترکیبات را خلاصه میکند؛ توضیح هرکدام در ادامه آمده است.
| ترکیب | وضعیت شواهد |
|---|---|
| ویتامین B12 و فولات | فقط در صورت کمبود ارزش دارد |
| ویتامین D | فقط در صورت کمبود ارزش دارد |
| امگا ۳ (DHA و EPA) | برای پیشگیری از زوال عقل اثبات نشده |
| ویتامین E دوز بالا | فقط در بیماران مبتلا و زیر نظر پزشک، با ملاحظات ایمنی |
| جینکوبیلوبا | در اختلال شناختی بی‌اثر؛ در زوال عقل شواهد محدود |
| جینسینگ، کندر، زنجبیل | شواهد اولیه و محدود |
| فسفاتیدیل‌سرین، استیل‌ال‌کارنیتین، قارچ یال شیر | مطالعات کوچک، بدون نتیجه‌گیری قطعی |
کمبود ویتامین B12 می‌تواند باعث اختلال حافظه، خستگی، افسردگی و علائم عصبی شود و مهم این است که این نوع فراموشی با درمان کمبود برگشت‌پذیر است. پس اگر نگران فراموشی هستید، آزمایش B12 منطقی‌ترین قدم اول است. اما مصرف مکمل در فردی که کمبود ندارد، حافظه را تقویت نمی‌کند. بیشتر در مقاله ویتامین B بخوانید.
کمبود ویتامین D در ایران شایع است و اصلاح آن برای استخوان، عضله و سلامت عمومی لازم است. اما شواهدی که نشان دهد مکمل ویتامین D از زوال عقل پیشگیری میکند در دست نیست. دوز مصرف باید بر اساس آزمایش و نظر پزشک تعیین شود، نه بر اساس توصیه‌های اینترنتی.
امگا ۳ و به‌ویژه DHA از اجزای اصلی غشای سلول‌های مغز است و همین باعث شده امید زیادی به آن بسته شود. طبق NCCIH، مصرف ماهی با سلامت مغز مرتبط بوده، ولی شواهد کافی برای توصیه مکمل امگا ۳ به‌منظور پیشگیری از زوال عقل وجود ندارد. با این حال، اگر رژیم غذایی‌تان ماهی کمی دارد، امگا ۳ برای سلامت قلب و عروق ارزش دارد و سلامت عروق خودش یکی از عوامل مؤثر بر مغز است. برای انتخاب محصول، راهنمای بهترین قرص روغن ماهی و فواید امگا 3 را ببینید یا از صفحه خرید قرص امگا 3 مقایسه کنید.
در برخی مطالعات، دوز بالای ویتامین E در بیماران مبتلا به آلزایمر خفیف تا متوسط افت عملکرد روزمره را کمی کند کرده است. اما این دوزها بالا هستند و طبق NIH ODS مکمل دوز بالای ویتامین E می‌تواند خطر خونریزی را افزایش دهد. پس این کاربرد درمانی است و فقط با تصمیم پزشک؛ توضیح بیشتر در مقاله ویتامین E.
جینکو محبوب‌ترین مکمل گیاهی حافظه است. مرور کاکرین با بررسی 82 کارآزمایی و بیش از 10,000 شرکت‌کننده نتیجه گرفت در افرادی که شکایت شناختی خفیف دارند شواهدی از فایده دیده نمی‌شود و در مبتلایان به زوال عقل، فایده احتمالی محدود است. جینکو در افرادی که داروی رقیق‌کننده خون مصرف می‌کنند باید با احتیاط و مشورت پزشک استفاده شود. بیشتر در مقاله جینکوبیلوبا.
این گیاهان در طب سنتی برای حافظه و تمرکز استفاده می‌شوند و مطالعات کوچکی درباره‌شان وجود دارد، ولی هیچ‌کدام شواهد کافی برای توصیه به‌عنوان درمان یا پیشگیری آلزایمر ندارند. درباره یکی از آن‌ها در مقاله تأثیر رزماری بر حافظه نوشته‌ایم.
این ترکیبات در مطالعات کوچک نتایج امیدوارکننده‌ای در بهبود حافظه کاری یا اختلال شناختی خفیف نشان داده‌اند، اما تعداد و کیفیت مطالعات برای نتیجه‌گیری قطعی کافی نیست. مصرفشان کنار داروهای دیگر باید با داروساز چک شود.
مؤثرترین کاری که امروز می‌توانید انجام دهید همین فهرست است، نه خرید قرص. طبق کمیسیون لنست 2024، اصلاح این عوامل می‌تواند تا حدود 45 درصد موارد زوال عقل را پیشگیری یا به تأخیر بیندازد:
دو نکته مهم: هیچ‌وقت برای شروع زود یا دیر نیست، و بیشترین اثر از میان‌سالی به بعد دیده می‌شود. کنترل فشار خون و قند، استفاده از سمعک در کم‌شنوایی، ورزش هوازی منظم و فعال ماندن اجتماعی، مؤثرتر از هر مکملی هستند.
اثر این کارها از هر قرص تقویت حافظه‌ای بیشتر است و هزینه‌ای هم ندارند:
شفافیت: این سه محصول مکمل غذایی‌اند، نه دارو. هیچ‌کدام آلزایمر را درمان یا از آن پیشگیری نمی‌کنند و جایگزین درمان تجویزی نیستند. مصرفشان در صورت کمبود تغذیه‌ای یا با نظر پزشک و داروساز منطقی است.
مولتی‌ویتامین مینرال در بسته 60 عددی، تحت لیسانس آلمان، مناسب افراد بالای 12 سال. علاوه بر ویتامین‌های گروه B، ویتامین‌های A، C، D و E و مواد معدنی مثل زینک، آهن، منیزیم، ید، منگنز، سلنیوم و کلسیم، حاوی کوآنزیم Q10، جینسینگ، جینکوبیلوبا و گوارانا است. انتخاب منطقی برای کسی که دریافت ریزمغذی‌هایش ناکافی است.
طرز مصرف: روزانه 2 عدد بعد از غذا با آب کافی، یا طبق نظر پزشک.
خرید قرص منتال انرژی یوروویتال
مکمل ایرانی در بسته 30 عددی با پایه جینسینگ قرمز، همراه ویتامین‌های گروه B، ویتامین C و A و زینک. بیشتر با هدف کاهش خستگی و حمایت از انرژی روزانه مصرف می‌شود؛ شواهد درباره اثر جینسینگ بر حافظه محدود است.
طرز مصرف: روزانه 1 عدد بعد از غذا، یا طبق نظر پزشک.
خرید قرص رد جینسینگ ویتامین هاوس
فرآورده گیاهی ایرانی در بسته 30 عددی با عصاره کندر و زنجبیل. این دو گیاه در طب سنتی برای حافظه و تمرکز شناخته شده‌اند، اما شواهد بالینی درباره اثرشان بر آلزایمر محدود است و این کپسول جایگزین داروی تجویزی نیست.
طرز مصرف: روزانه 3 عدد، یا طبق نظر پزشک.
اگر دنبال مکمل عمومی‌تری هستید، دسته ویتامین و مواد معدنی و مولتی ویتامین مینرال گزینه‌های بیشتری دارند. پیش از ترکیب چند مکمل، مقاله عوارض مصرف ویتامین ها را بخوانید.
فراموش کردن گاه‌به‌گاه نام یک آشنا یا محل گذاشتن کلید طبیعی است. این نشانه‌ها اما نیاز به ارزیابی پزشک دارند:
برخی علت‌های فراموشی درمان‌پذیرند: کمبود B12، کم‌کاری تیروئید، افسردگی، اختلال خواب و عوارض برخی داروها. به همین دلیل، اولین قدم معاینه و آزمایش است، نه خرید مکمل.
هیچ قرصی برای پیشگیری قطعی از آلزایمر وجود ندارد. مؤثرترین کار، کنترل فشار خون، قند و چربی خون، ورزش منظم، درمان کم‌شنوایی، ترک سیگار، خواب کافی و فعال ماندن ذهنی و اجتماعی است.
داروهای اصلی عبارتاند از دونپزیل، ریواستیگمین، گالانتامین و ممانتین، و برای مراحل اولیه داروهای تزریقی لکانمب و دونانمب. همه نسخهای هستند و باید با تشخیص پزشک متخصص مصرف شوند.
مکملی که بهطور اثباتشده حافظه فرد سالم را تقویت کند وجود ندارد. اگر آزمایش کمبود B12، ویتامین D یا آهن را نشان دهد، اصلاح همان کمبود بیشترین کمک را میکند.
شواهد قانعکنندهای وجود ندارد. مرور کاکرین درباره جینکوبیلوبا در افراد با شکایت شناختی خفیف فایدهای نشان نداد و درباره کندر، زنجبیل و جینسینگ هم مطالعات محدودند.
شواهد کافی برای این ادعا وجود ندارد. امگا ۳ ماده مغذی ضروری است و برای سلامت قلب و عروق ارزش دارد، ولی مکمل آن پیشگیری از زوال عقل را ثابت نکرده است.
داروهای ایمونوتراپی ضدآمیلوئید مثل لکانمب و دونانمب جدیدترین گروه‌اند. این داروها تزریقی‌اند، برای مراحل اولیه بیماری تأیید شده‌اند و نیاز به پایش تخصصی عوارض دارند.
اگر دنبال قرص تقویت حافظه و جلوگیری از آلزایمر می‌گردید، صادقانه‌ترین پاسخ این است که چنین قرصی هنوز وجود ندارد. داروهای آلزایمر برای فرد مبتلا و با نسخه پزشک تجویز می‌شوند و مکمل‌ها فقط وقتی کمک می‌کنند که کمبودی در کار باشد. در عوض، فهرست عوامل خطر قابل تغییر نشان می‌دهد بخش بزرگی از خطر زوال عقل در دست خود ماست: فشار خون، قند، شنوایی، تحرک، خواب و ارتباط اجتماعی. اگر فراموشی خودتان یا یکی از نزدیکانتان نگرانتان کرده، قدم اول مراجعه به پزشک است.
مشاوره رایگان
برای انتخاب مکمل و بررسی تداخل دارویی می‌توانید با داروسازان مهتاطب صحبت کنید. واتساپ و تلگرام: 09358343612 · تلفن: 02165389693
مقالات مرتبط
این مقاله از نظر علمی توسط دکتر رویا میرنظامی، داروساز، بازبینی شده است.
آخرین به‌روزرسانی: 28 شهریور 1405 · منابع در محل هر ادعا لینک شده‌اند. این محتوا جایگزین مشاوره پزشک نیست؛ تشخیص و درمان آلزایمر بر عهده پزشک متخصص است.
