بازبینی و تأیید علمی: دکتر رویا میرنظامی، داروساز
آخرین بازبینی: ۲۷ مرداد ۱۴۰۵
این مطلب جنبه آموزشی و اطلاعرسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان پزشکی نیست. برای تشخیص دقیق و انتخاب درمان مناسب، حتماً با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
آیا قرص کلسیم چاق کننده است؟ پاسخ کوتاه این است: خیر؛ مصرف معمول مکمل کلسیم باعث افزایش معنیدار وزن یا افزایش چربی بدن نمیشود. کلسیم یک ماده معدنی است و خودش کالری ندارد. بااینحال، بعضی افراد بعد از مصرف قرص کلسیم دچار نفخ، گاز یا یبوست میشوند و ممکن است احساس کنند وزن یا حجم شکمشان بیشتر شده است؛ حالتی که با چاقشدن واقعی تفاوت دارد.
بر اساس شواهد فعلی، ارتباط معناداری بین مصرف قرص کلسیم و افزایش وزن دیده نشده است. در مرور نظاممند Cochrane درباره مکمل کلسیم و وزن بدن، ۱۸ مطالعه با مجموع ۱۸۷۳ شرکتکننده بررسی شد. تحلیل مطالعات نشان داد تفاوت وزن میان افرادی که کلسیم دریافت کرده بودند و گروه کنترل بسیار ناچیز بوده است.
در یک کارآزمایی تصادفی دوساله درباره کلسیم و وزن بدن نیز ۳۴۰ فرد دارای اضافهوزن یا چاقی بررسی شدند. مصرف روزانه ۱۵۰۰ میلیگرم کلسیم المنتال در مقایسه با دارونما باعث تغییر معنیداری در وزن، شاخص توده بدنی یا توده چربی نشد.
| سؤال درباره کلسیم و وزن | پاسخ |
|---|---|
| آیا قرص کلسیم چاق میکند؟ | خیر؛ شواهد معتبری برای افزایش معنیدار وزن وجود ندارد. |
| آیا کلسیم باعث افزایش چربی بدن میشود؟ | در مطالعات بالینی چنین اثری بهطور معنیدار مشاهده نشده است. |
| آیا قرص کلسیم لاغر میکند؟ | اثر آن بر کاهش وزن بسیار محدود است و مکمل لاغری محسوب نمیشود. |
| چرا بعد از مصرف کلسیم شکم بزرگتر به نظر میرسد؟ | نفخ، گاز یا یبوست میتواند موقتاً احساس پری شکم ایجاد کند. |
یکی از مهمترین دلایل این تصور، عوارض گوارشی مکمل است. طبق راهنمای کلسیم دفتر مکملهای غذایی مؤسسه ملی سلامت آمریکا، مکمل کلسیم در بعضی افراد میتواند باعث گاز، نفخ و یبوست شود.
نفخ یا یبوست ممکن است باعث شود شکم برجستهتر به نظر برسد یا وزن برای مدت کوتاهی کمی تغییر کند، اما این وضعیت به معنی افزایش بافت چربی نیست.
دلیل دیگر میتواند تغییر همزمان رژیم غذایی باشد. اگر برای افزایش دریافت کلسیم، مصرف پنیر پرچرب، شیرهای شیرین، دسرهای لبنی یا سایر خوراکیهای پرکالری بیشتر شود، کالری اضافه این مواد غذایی میتواند باعث افزایش وزن شود؛ نه خود کلسیم.
افزایش اشتها بهعنوان یکی از عوارض ثابت و شناختهشده مکمل کلسیم مطرح نیست. بنابراین اگر بعد از شروع مکمل احساس میکنید اشتهای شما بیشتر شده است، بهتر است سایر ترکیبات محصول، داروهای همزمان، تغییر رژیم غذایی و شرایط روزانه نیز بررسی شوند.
برخی مکملهای کلسیم به شکل پاستیل، قرص جویدنی یا شربت عرضه میشوند و ممکن است حاوی قند یا مواد دیگری باشند. در چنین محصولاتی باید برچسب تغذیهای و ترکیبات مکمل نیز بررسی شود.
اینکه قرص کلسیم چاقکننده نیست، به این معنی نیست که مصرف آن باعث لاغری میشود. بعضی مطالعات تغییرات جزئی در BMI، دور کمر یا توده چربی گزارش کردهاند، اما مقدار این تغییرات کوچک بوده است.
به همین دلیل، مصرف کلسیم صرفاً برای کاهش وزن توصیه نمیشود. هدف از مصرف مکمل باید جبران دریافت ناکافی یا تأمین نیاز فرد باشد، نه افزایش یا کاهش وزن.
هیچکدام بهعنوان فرم چاقکننده کلسیم شناخته نمیشوند. تفاوت اصلی این دو مکمل بیشتر در جذب، نحوه مصرف و تحمل گوارشی آنهاست. اگر با کلسیم کربنات دچار نفخ یا یبوست میشوید، تغییر فرم مکمل معمولاً منطقیتر از قطع کامل کلسیم است؛ جزئیات انتخاب فرم و برند را میتوانید در مطلب قرص کلسیم ایرانی بهتره یا خارجی هم ببینید.
| ویژگی | کلسیم کربنات | کلسیم سیترات |
|---|---|---|
| زمان مناسب مصرف | بهتر است همراه غذا مصرف شود. | با غذا یا بدون غذا قابل مصرف است. |
| تحمل گوارشی | در برخی افراد نفخ و یبوست بیشتری ایجاد میکند. | در بعضی افراد بهتر تحمل میشود. |
| اثر بر وزن | چاقکننده شناخته نمیشود. | چاقکننده شناخته نمیشود. |
مقدار موردنیاز کلسیم به سن و جنس بستگی دارد. این اعداد مجموع کلسیم دریافتی از غذا و مکمل هستند و به این معنی نیست که همه افراد باید تمام نیاز روزانه خود را از قرص کلسیم دریافت کنند.
| گروه | نیاز روزانه کلسیم |
|---|---|
| بزرگسالان ۱۹ تا ۵۰ سال | ۱۰۰۰ میلیگرم |
| مردان ۵۱ تا ۷۰ سال | ۱۰۰۰ میلیگرم |
| زنان ۵۱ تا ۷۰ سال | ۱۲۰۰ میلیگرم |
| افراد ۷۱ سال و بالاتر | ۱۲۰۰ میلیگرم |
جذب کلسیم مکمل زمانی بهتر است که مقدار مصرف در هر نوبت حدود ۵۰۰ میلیگرم یا کمتر باشد. اگر مکمل روزانه مقدار بیشتری دارد، تقسیم آن در چند نوبت ممکن است مناسبتر باشد.
قرص کلسیم برای همه افراد ضروری نیست. در بسیاری از افراد میتوان بخش عمده نیاز را از غذا تأمین کرد. مکمل زمانی مطرح میشود که دریافت غذایی کافی نباشد یا شرایط فرد احتمال کمبود دریافت کلسیم را افزایش دهد. برای تشخیص دقیقتر اینکه چه کسانی باید قرص کلسیم بخورند، باید فاصله بین دریافت غذایی و نیاز روزانه بررسی شود.
برخی زنان پس از یائسگی، افراد در معرض پوکی استخوان، کسانی که لبنیات مصرف نمیکنند یا افرادی که بنا بر شرایط پزشکی دریافت کلسیم ناکافی دارند ممکن است نیاز بیشتری به ارزیابی دریافت کلسیم داشته باشند. برای آشنایی بیشتر با موضوعات مرتبط میتوانید مقالات سلامت استخوان و مفاصل را نیز بررسی کنید.
بیشتر بودن مقدار کلسیم الزاماً به معنی اثر بهتر نیست. حد بالای قابلتحمل دریافت کلسیم از مجموع غذا و مکمل برای بزرگسالان ۱۹ تا ۵۰ سال ۲۵۰۰ میلیگرم در روز و برای افراد ۵۱ سال و بالاتر ۲۰۰۰ میلیگرم در روز است.
این اعداد هدف روزانه نیستند؛ بلکه حداکثر مقدار قابلتحمل محسوب میشوند. مصرف زیاد مکمل بدون نیاز مشخص میتواند احتمال عوارض را افزایش دهد. پیش از شروع خودسرانه مکمل بهتر است مشخص شود چه کسانی نباید قرص کلسیم بخورند. یکی از موضوعات مهم در مصرف بیرویه مکمل، عوارض قرص کلسیم برای کلیه و احتمال تشکیل سنگ در افراد مستعد است.
عوارض شایع مکمل کلسیم عمدتاً گوارشی هستند:
اگر درباره خوابآلودگی پس از مصرف مکمل هم سؤال دارید، مطلب آیا قرص کلسیم خواب آور است؟ این موضوع را بهصورت جداگانه بررسی کرده است.
اگر این مشکلات بعد از شروع قرص کلسیم ایجاد شدهاند، تقسیم دوز یا بررسی نوع مکمل ممکن است به تحمل بهتر کمک کند. در صورت تداوم یا شدت علائم، بهتر است مصرف مکمل با پزشک یا داروساز بررسی شود.
کلسیم میتواند جذب بعضی داروها را کاهش دهد. یکی از نمونههای مهم لووتیروکسین است. طبق راهنمای دارویی لووتیروکسین در MedlinePlus، کلسیم کربنات باید حداقل ۴ ساعت قبل یا ۴ ساعت بعد از لووتیروکسین مصرف شود.
برخی آنتیبیوتیکها و داروهای دیگر نیز با کلسیم تداخل دارند. اگر داروی نسخهای مصرف میکنید، فاصله مناسب آن با مکمل را از پزشک یا داروساز سؤال کنید. برای آشنایی بیشتر با فاصله مصرف مکملها و تداخل آنها، راهنمای بهترین زمان مصرف مکملها را نیز ببینید.
اگر بعد از شروع مکمل عدد ترازو افزایش پیدا کرده است، قبل از اینکه آن را به کلسیم نسبت دهید این موارد را بررسی کنید:
مکملهای معمول کلسیم و ویتامین D بهخودیخود بهعنوان عامل افزایش چربی بدن شناخته نمیشوند. اگر مکمل به شکل شربت، پاستیل یا قرص جویدنی شیرین عرضه شده باشد، مقدار قند و انرژی سایر ترکیبات محصول نیز باید بررسی شود.
از طرف دیگر، مکمل کلسیم و ویتامین D را نیز نباید به امید لاغرشدن مصرف کرد. هدف اصلی این مکملها تأمین نیاز تغذیهای است.
خیر. شواهد موجود نشان نمیدهند که مصرف معمول قرص کلسیم باعث افزایش معنیدار وزن یا چربی بدن شود.
افزایش اشتها از عوارض ثابت و شناختهشده کلسیم نیست. در صورت تغییر محسوس اشتها بهتر است سایر عوامل و ترکیبات مکمل نیز بررسی شوند.
خود کلسیم باعث افزایش چربی شکمی نمیشود؛ اما نفخ یا یبوست ناشی از مکمل ممکن است موقتاً شکم را برجستهتر نشان دهد.
خیر. هیچکدام چاقکننده شناخته نمیشوند. تفاوت اصلی آنها در جذب و تحمل گوارشی است.
شواهدی وجود ندارد که مکمل معمول کلسیم و ویتامین D بهخودیخود باعث افزایش چربی بدن شود. در مکملهای شیرین یا جویدنی، سایر ترکیبات محصول را نیز بررسی کنید.
کلسیم کربنات بهتر است همراه غذا مصرف شود؛ کلسیم سیترات را میتوان با غذا یا بدون غذا مصرف کرد. فاصله مصرف با بعضی داروها نیز اهمیت دارد. اگر میخواهید دقیقتر بدانید قرص کلسیم را شب بخوریم یا روز، نوع نمک کلسیم و فاصله با داروهایی مثل لووتیروکسین را در نظر بگیرید.
خیر. شواهد علمی فعلی نشان نمیدهند که مصرف معمول قرص کلسیم باعث افزایش معنیدار وزن یا چربی بدن شود. نفخ و یبوست ممکن است بعد از مصرف بعضی مکملها ایجاد شوند و احساس سنگینی یا افزایش حجم شکم بدهند، اما با چاقشدن واقعی تفاوت دارند.
کلسیم از طرف دیگر مکمل لاغری هم نیست و مقدار مصرف آن باید بر اساس نیاز واقعی بدن و میزان دریافت کلسیم از غذا تعیین شود.
