دکتر رویا میرنظامی 
کماشتهایی کودک یکی از رایج‌ترین نگرانی‌های پدر و مادرهاست، مخصوصاً وقتی بچه از هم‌سن‌هایش لاغرتر به نظر می‌رسد. خیلی از والدین در این وضعیت سراغ شربت اشتها آور میروند. اما شربتی که برای کودک پنج ساله مناسب است، لزوماً برای کودک یک ساله مجاز نیست و بعضی شربتهایی که «قوی» معرفی میشوند، در واقع دارو هستند، نه مکمل.
برای پیدا کردن بهترین شربت اشتها آور کودکان، در این راهنما شربتهای موجود را با معیار یکسان مقایسه کرده‌ایم: حداقل سن روی برچسب، ترکیبات، مواد حساسیت‌زا و نکات مصرف. همچنین گفته‌ایم کدام کماشتهایی طبیعی است و کدام را باید اول پزشک ببیند.
پاسخ کوتاه
شربتی که برای همه کودکان «بهترین» باشد وجود ندارد. برای کودکان بالای ۲ سال پدیابست اپتایت و برای بالای ۳ سال بب وینک اپتایت و استار ویت گزینه‌های رایج‌اند. شربتهایی که سیپروهپتادین دارند (مثل راسیپ) دارو هستند و فقط با نسخه پزشک مصرف میشوند. به کودک زیر یک سال شربت اشتها آور ندهید و اگر کماشتهایی با کاهش وزن، تب، استفراغ یا اسهال همراه است، اول به پزشک مراجعه کنید.
بهترین شربت اشتها آور کودکان شربتی است که با سن کودک، علت کماشتهایی و حساسیت‌های او جور باشد، نه شربتی که بیشتر از همه تبلیغ میشود. شربتهای بازار ایران معمولاً در یکی از این سه گروه قرار می‌گیرند:
شربتهای دو گروه اول را در دسته اشتها آور کودکان و مولتی ویتامین کودک فروشگاه مهتاطب می‌بینید. پیش از معرفی تک‌تک محصولات، دو قدم مهم‌تر را مرور کنیم: طبیعی بودن یا نبودن کماشتهایی و معیارهای انتخاب.
آکادمی اطفال آمریکا می‌گوید اشتهای کودک معمولاً بعد از تولد یک سالگی به‌طور محسوسی کم میشود. دلیلش ساده است: سرعت رشد بعد از سال اول کند میشود و بدن به غذای کمتری نیاز دارد. پدر و مادری که انتظار دارند کودک دو ساله به اندازه دوران شیرخوارگی بخورد، این کاهش را بیماری می‌بینند.
طبق راهنمای انجمن اطفال کانادا درباره کودکی که غذا نمی‌خورد، بیشتر کودکان ۱ تا ۵ ساله‌ای که به‌خاطر غذا نخوردن پیش پزشک برده میشوند سالم‌اند و اشتهایشان با سن و سرعت رشدشان جور است. به گفته همین منبع، ۲۵ تا ۳۵ درصد کودکان نوپا و پیش‌دبستانی از نگاه والدین «بدغذا» هستند. معیار درست، منحنی رشد کودک در پرونده بهداشتی اوست، نه مقایسه با بچه فامیل یا همسایه.
این نشانه‌ها یعنی اول پزشک، بعد شربت: کاهش وزن یا ثابت ماندن وزن در چند نوبت وزن‌کشی پشت‌سرهم، افت منحنی رشد، کماشتهایی ناگهانی که همه غذاها را شامل میشود، تب، استفراغ یا اسهال طولانی، رنگ‌پریدگی و بیحالی دائمی، و مشکل در جویدن یا بلعیدن. کم‌اشتهایی‌ای که ناگهان شروع میشود و به همه غذاها مربوط است، بیشتر احتمال دارد علت بیماری داشته باشد.
جدول زیر بر اساس برچسب و اطلاعات رسمی هر محصول تهیه شده است. قیمت و موجودی روز را در صفحه هر محصول ببینید.
| محصول | حداقل سن روی برچسب | ترکیبات اصلی | طعم و حجم | سازنده | نکته داروساز |
|---|---|---|---|---|---|
| پدیابست اپتایت | ۲ سال | کاسنی، شنبلیله، ژل رویال، اینولین، ویتامین‌های B، ویتامین C و D3، زینک، منگنز | سیب، ۱۵۰ میلی‌لیتر | تحت لیسانس پرتغال | ژل رویال دارد؛ زیر ۲ سال توصیه نمی‌شود |
| بب وینک اپتایت | ۳ سال | آسرولا، مرزنجوش، گشنیز، آب‌تره، ژل رویال، گرده گل، پری‌بیوتیک، ویتامین‌های B و C، منگنز | موز، ۱۵۰ میلی‌لیتر | داروسازی دکتر عبیدی | ژل رویال و گرده گل دارد |
| استار ویت اپتایزر | ۳ سال | کاسنی، شنبلیله، رزماری، زنجبیل، زردچوبه، ویتامین D3، آهن، ید | پرتقال، ۲۰۰ میلی‌لیتر | تحت لیسانس فرانسه | آهن دارد؛ همراه قطره آهن فقط با نظر پزشک |
| باریج اسانس | در صفحه محصول ذکر نشده | اسانس انار، ویتامین C، B1، B2، بتاکاروتن، املاح معدنی | انار، ۱۲۰ میلی‌لیتر | ایران | ژل رویال ندارد؛ سن را از برچسب بخوانید |
| مولتی سانستول پلاس زینک | ۱ سال | زینک، ویتامین‌های A، B، C، D3 و E | ۱۵۵ میلی‌لیتر | ایران | مولتیویتامین است، نه اشتها آور اختصاصی |
| راسیپ رها فارم | فقط با نسخه پزشک | سیپروهپتادین، اسید آمینه، ویتامین‌های B1، B6 و B12 | ۲۰۰ میلی‌لیتر | ایران | دارو دارد؛ خوابآلودگی میدهد |
مشاوره رایگان پیش از خرید: برای انتخاب شربت مناسب سن و شرایط کودکتان می‌توانید با داروسازان داروخانه آنلاین مهتاطب (داروخانه شبانه‌روزی دکتر رویا میرنظامی) مشورت کنید. پیام در ایتا، واتساپ یا روبیکا: ۰۹۳۰۲۰۰۷۵۸۷
پدیابست اپتایت ترکیبی از عصاره کاسنی و شنبلیله، ژل رویال، فیبر اینولین، ویتامین‌های گروه B، ویتامین C و D3، زینک و منگنز است. طبق اطلاعات محصول، گلوتن و الکل ندارد و برای کودکان بالای ۲ سال تعریف شده است. این شربت تحت لیسانس پرتغال عرضه میشود و برخلاف آنچه در بعضی سایت‌ها آمده، زنجبیل ندارد. این شربت را با شربت مولتی ویتامین پدیابست اشتباه نگیرید؛ آن محصول فقط ویتامین دارد و ماده‌ای مخصوص اشتها ندارد. دادن همزمان این دو هم ویتامین D3 و ویتامین‌های گروه B را دو بار می‌رساند.
طرز مصرف طبق برچسب: برای کودکان بالای ۲ سال، روزی دو بار ۵ میلی‌لیتر، ۲۰ دقیقه پیش از وعده اصلی، خالص یا رقیق‌شده در آب یا آب‌میوه. مقدار روزانه نباید از ۱۰ میلی‌لیتر بیشتر شود. شیشه را پیش از مصرف تکان دهید و بعد از باز کردن در یخچال نگه دارید.
برای چه کسی مناسب نیست: کودکان زیر ۲ سال و کودکانی که به محصولات زنبور عسل حساسیت دارند. اگر کودک داروی دیگری مصرف میکند یا بیماری زمینه‌ای دارد، پیش از مصرف با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
شربت اشتها آور اپتایت پدیابست
شربت گیاهی و ویتامین‌دار با طعم سیب، برای کودکان بالای ۲ سال که بدغذایی ساده دارند و رشدشان در مسیر طبیعی است.
شربت اشتها آور اپتایت پدیابستبب وینک اپتایت محصول داروسازی دکتر عبیدی است. طبق اطلاعات رسمی سازنده، این شربت عصاره آسرولا، مرزنجوش، گشنیز و آب‌تره، ژل رویال، عصاره گرده گل، پری‌بیوتیک فروکتوالیگوساکارید، ویتامین‌های گروه B، ویتامین C و منگنز دارد و برای کودکان بالای ۳ سال است.
طرز مصرف طبق بروشور: برای کودکان بالای ۳ سال روزانه ۲۰ میلی‌لیتر؛ ۱۰ میلی‌لیتر پیش از ناهار و ۱۰ میلی‌لیتر پیش از شام. سازنده تأکید کرده که این محصول جایگزین رژیم غذایی متنوع و سبک زندگی سالم نیست. به دلیل ژل رویال و گرده گل، برای کودکان مبتلا به آسم یا حساس به محصولات زنبور عسل مناسب نیست.
شربت اپتایت بب وینک
شربت گیاهی با طعم موز و پری‌بیوتیک، برای کودکان بالای ۳ سالی که به محصولات زنبور عسل حساسیت ندارند.
شربت اپتایت بب وینک
استار ویت تحت لیسانس فرانسه در ایران تولید میشود و ترکیبی از عصاره کاسنی، شنبلیله، رزماری، زنجبیل و زردچوبه به‌همراه ویتامین D3، آهن و ید دارد. حداقل سن مصرف در اطلاعات محصول ۳ سال است.
طرز مصرف طبق اطلاعات محصول: کودکان ۳ تا ۱۲ سال روزی دو بار ۵ میلی‌لیتر. چون این شربت آهن دارد، اگر کودک همزمان قطره آهن یا شربت آهن مصرف میکند، فقط با نظر پزشک آن را اضافه کنید.
شربت اشتها آور اپتایزر استار ویت
شربت گیاهی آهن‌دار با طعم پرتقال، برای کودکان بالای ۳ سال که مکمل آهن جداگانه مصرف نمی‌کنند.
شربت اشتها آور اپتایزر استار ویت
باریج اسانس شربتی ایرانی بر پایه اسانس انار است. طبق فهرست ترکیبات صفحه محصول، ویتامین C، B1 و B2، بتاکاروتن، املاحی مثل پتاسیم، منیزیم و کلسیم و قند طبیعی (گلوکز و فروکتوز) دارد. ژل رویال و آهن ندارد و برای کودکانی که به محصولات زنبور عسل حساس‌اند، گزینه کم‌دردسرتری است.
این شربت روزی سه بار، نیم ساعت پیش از غذا مصرف میشود. حداقل سن و مقدار مصرف کودکان را از برچسب همان بسته بخوانید، چون اطلاعات منتشرشده درباره سن مناسب آن یکدست نیست.
شربت اشتها آور باریج اسانس
شربت ایرانی بر پایه انار و بدون ژل رویال، برای کودکانی که به محصولات زنبور عسل حساسیت دارند (طبق سن روی برچسب).
شربت اشتها آور باریج اسانساین شربت اشتها آور اختصاصی نیست؛ یک مولتیویتامین تقویتی است که در هر ۵ میلی‌لیتر ۵ میلی‌گرم زینک و ۵۰ میلی‌گرم ویتامین C دارد، به‌علاوه ویتامین‌های A، D3، E و گروه B. دفتر مکمل‌های غذایی مؤسسه ملی سلامت آمریکا می‌گوید کمبود زینک در کودکان میتواند رشد را مختل کند و به کماشتهایی منجر شود. پس اگر دنبال شربت تقویتی برای کودکان کم اشتها هستید و پزشک به کمبود ریزمغذی‌ها شک دارد، گاهی یک مولتیویتامین منطقی‌تر از شربت اشتها آور است.
طرز مصرف طبق اطلاعات محصول: کودکان ۱ تا ۵ سال روزانه ۵ میلی‌لیتر. طبق دفتر مکمل‌های غذایی آمریکا، حد بالای مجاز زینک برای کودکان ۱ تا ۳ سال ۷ میلی‌گرم در روز است. بنابراین این شربت را همزمان با شربت دیگری که زینک دارد (مثل پدیابست) ندهید.
شربت مولتی سانستول پلاس زینک
مولتیویتامین زینک‌دار برای کودکان از ۱ سالگی، وقتی پزشک جبران کمبود ریزمغذی‌ها را لازم بداند.
شربت مولتی سانستول پلاس زینکوقتی والدین دنبال «شربت اشتها آور قوی خارجی» می‌گردند، معمولاً منظورشان شربتی است که سریع و واضح اثر کند. شربتهایی که چنین اثری دارند، معمولاً سیپروهپتادین دارند. سیپروهپتادین یک داروی آنتی‌هیستامین است که برای حساسیت ساخته شد و افزایش اشتها یکی از عوارض جانبی آن است.
در یک مرور سیستماتیک درباره سیپروهپتادین و افزایش وزن که ۴۶ مطالعه را بررسی کرد، ۳۹ مطالعه افزایش وزن معنادار گزارش کردند؛ اما روش و جمعیت مطالعات بسیار متفاوت بود. بررسی داده‌های داروپایی فرانسه هم نشان داد شایع‌ترین عارضه این دارو خوابآلودگی است، موارد بسیار نادری از آسیب کبدی گزارش شده و برای کودکان کم‌سن هنوز کارآزمایی کافی انجام نشده است.
طبق برچسب رسمی شربت سیپروهپتادین در کتابخانه ملی پزشکی آمریکا، این دارو نسخه‌ای است، در نوزادان و نوزادان نارس منع مصرف دارد و ایمنی و اثربخشی آن در کودکان زیر ۲ سال ثابت نشده است. همین برچسب هشدار میدهد که مصرف بیش از حد آنتی‌هیستامین‌ها در کودکان ممکن است به توهم، تشنج و حتی مرگ منجر شود.
هشدار: شربت راسیپ رها فارم در هر ۵ میلی‌لیتر ۲ میلی‌گرم سیپروهپتادین دارد. این شربت را فقط با تجویز و پیگیری پزشک کودک بدهید، مقدار آن را خودتان تعیین نکنید و به کودک زیر ۲ سال ندهید. اگر شربت خارجی بدون برچسب فارسی و کد اصالت خریده‌اید، ترکیبات آن را با داروساز بررسی کنید؛ ممکن است همین دارو در آن باشد.
شربت امنی وجود ندارد که کودک را در چند روز «چاق» کند. وزنگیری سالم تدریجی است و با بیشتر خوردن غذای مغذی اتفاق می‌افتد، نه با خود شربت. محصولی که وعده افزایش وزن سریع میدهد و ترکیبش روشن نیست، احتمالاً دارویی مثل سیپروهپتادین دارد. پیش از مصرف، برچسب آن را به داروساز نشان دهید.
«خارجی» بودن شربت به‌تنهایی آن را قوی‌تر یا امن‌تر نمیکند. پدیابست (تحت لیسانس پرتغال) و استار ویت (تحت لیسانس فرانسه) نمونه شربتهایی هستند که با نام خارجی شناخته میشوند، اما آنچه اهمیت دارد ترکیبات، سن مجاز و اصالت کالاست. همچنین قرص چاقی و پودرهای افزایش وزن بزرگسالان برای کودکان ساخته نشدهاند و نباید به آن‌ها داده شوند.
بهترین شربت اشتها آور کودکان برای هر سن فرق میکند و بعضی سن‌ها اصلاً شربت لازم ندارند. جدول زیر خلاصه وضعیت هر گروه سنی را نشان میدهد:
| سن کودک | چه کار کنید | شربت مجاز طبق برچسب |
|---|---|---|
| زیر ۱ سال (نوزاد ۶، ۸ یا ۱۰ ماهه) | شربت یا قطره اشتها آور ندهید. شیر مادر یا شیر خشک و غذای کمکی را ادامه دهید و قطره‌های روتین را طبق دستور پزشک یا مرکز بهداشت بدهید. عسل در هیچ شکلی ندهید. | هیچ‌کدام |
| ۱ تا ۲ سال (کودک یک ساله) | کم شدن اشتها در این سن اغلب طبیعی است. آب‌میوه و شیر را محدود کنید و اگر وزنگیری کند است، پزشک وضعیت آهن را بررسی کند. | فقط مولتیویتامین مناسب سن و با نظر پزشک (مثل سانستول پلاس زینک از ۱ سالگی) |
| ۲ تا ۳ سال (کودک دو ساله) | اگر رشد طبیعی است و فقط بدغذایی دارد، اول برنامه غذایی را اصلاح کنید. | پدیابست اپتایت |
| بالای ۳ سال | همان معیارها؛ گزینه‌های بیشتری مجازند. | پدیابست، بب وینک، استار ویت |
| هر سنی با نشانه بیماری | شربت را کنار بگذارید و کودک را به پزشک ببرید. | پس از معاینه و طبق نظر پزشک |
آکادمی اطفال آمریکا آب‌میوه را برای کودک زیر یک سال توصیه نمیکند و سقف آن را برای کودکان ۱ تا ۳ ساله حدود ۱۲۰ میلی‌لیتر در روز می‌داند. مرکز کنترل بیماری‌ها و آکادمی اطفال آمریکا دادن عسل به کودک زیر ۱۲ ماه را منع کرده‌اند، چون خطر بوتولیسم نوزادی دارد؛ پس در اشتها آورهای خانگی هم برای نوزاد عسل نریزید.
برای نوزادان، به‌جای قطره اشتها آور، کیفیت و تنوع غذای کمکی کودک و قطره‌هایی که پزشک تجویز میکند، مثل قطره مولتی ویتامین کودک، اهمیت بیشتری دارد.
کماشتهایی و کم‌وزنی همیشه یک علت ندارند. بعضی علت‌ها موقتی‌اند و با اصلاح عادت‌ها برطرف میشوند و بعضی درمان پزشکی لازم دارند.
در این موارد شربت اشتها آور فقط علامت را پنهان میکند و درمان اصلی، درمان همان علت است.
پیش از هر شربتی، این تغییرها را دست‌کم دو تا سه هفته امتحان کنید:
انجمن اطفال کانادا تأکید میکند تهدید، سرزنش و رشوه دادن به‌جای افزایش، مصرف غذا را کم میکند، در حالی که تشویق کلامی و فضای آرام سر میز اثر مثبت دارد. نکته‌های بیشتر را در مقاله ۱۰ نکته برای افزایش اشتهای فرزندانتان بخوانید.
برای وزنگیری سالم، به‌جای خوراکی‌های پرقند، غذاهای پرانرژی و مغذی را در وعده‌ها بگنجانید:
اگر علاوه بر وزن، نگران قد کودک هم هستید، شربت افزایش قد کودکان را هم فقط پس از بررسی منحنی رشد با پزشک انتخاب کنید.
بیشتر کودکانی که «بدغذا» به نظر می‌رسند سالم‌اند و با اصلاح برنامه غذایی بهتر میشوند. اگر می‌خواهید از شربت کمک بگیرید، بهترین شربت اشتها آور کودکان شربتی است که با سن کودک، حساسیت‌هایش و مکمل‌هایی که همین حالا مصرف میکند جور باشد: پدیابست برای بالای ۲ سال، بب وینک و استار ویت برای بالای ۳ سال، و باریج اسانس (طبق سن روی برچسب) برای کودکانی که ژل رویال برایشان مناسب نیست.
شربتهای حاوی سیپروهپتادین فقط با نسخه پزشک مصرف میشوند و برای کودک زیر یک سال هیچ شربت اشتها آوری لازم نیست. هر وقت کاهش وزن، تب، استفراغ یا افت منحنی رشد دیدید، اول پزشک، بعد شربت.
شربتهایی که سیپروهپتادین دارند، مثل راسیپ، اثر قویتری بر اشتها دارند، اما دارو هستند و فقط با تجویز پزشک و برای کودکان بالای ۲ سال مصرف میشوند. شربتهای گیاهی و ویتامینی اثر ملایمتری دارند و بیشتر برای بدغذایی ساده به کار میروند.
بیشتر از ویتامینها، کمبود دو ماده معدنی با کماشتهایی کودکان ارتباط دارد: آهن و زینک. کمخونی فقر آهن ممکن است باعث کمخوری و بیحالی شود و کمبود زینک میتواند رشد را کند و اشتها را کم کند. تشخیص با آزمایش خون و نظر پزشک است، نه با حدس.
بیشتر شربتهای اشتها آور برای کودکان زیر ۲ یا ۳ سال تعریف نشدهاند. کم شدن اشتها بعد از یک سالگی اغلب طبیعی است. اگر وزنگیری کودک یک ساله کند است، پزشک ممکن است آزمایش آهن یا یک مولتیویتامین مناسب سن را توصیه کند.
مصرف طبق برچسب و در سن مجاز معمولاً مشکلی ایجاد نمیکند، اما هیچ شربتی بدون عارضه نیست. ژل رویال و گرده گل ممکن است حساسیت ایجاد کنند، شنبلیله گاهی ناراحتی گوارشی میدهد، مصرف همزمان چند شربت میتواند زینک یا آهن را بیش از حد مجاز کند و سیپروهپتادین خوابآلودگی ایجاد میکند.
دارویی که برای همه کودکان بهترین باشد وجود ندارد و درمان به علت کماشتهایی بستگی دارد. اگر علت کمخونی فقر آهن باشد، پزشک مکمل آهن تجویز میکند و اگر بیماری گوارشی یا عفونت باشد، درمان همان بیماری اشتها را برمی‌گرداند. سیپروهپتادین فقط در موارد خاص و با نسخه پزشک برای کودکان بالای ۲ سال استفاده میشود.
تجربه والدین دیگر برای آشنایی با نام محصولات مفید است، اما علت کماشتهایی هر کودک فرق دارد. شربتی که برای کودک دیگری جواب داده، ممکن است برای سن یا شرایط کودک شما مجاز نباشد. همیشه برچسب، حداقل سن و ترکیبات را بررسی کنید.
محتوای این صفحه توسط دکتر رویا میرنظامی، داروساز، از نظر علمی بازبینی شده است. آخرین به‌روزرسانی: ۱۱ آبان ۱۴۰۵
