دکتر رویا میرنظامی 
قرص نوروبیون یکی از پرفروش‌ترین مکملهای داروخانه است. خیلی‌ها آن را برای خستگی، گزگز دست و پا یا ریزش مو می‌خرند. اما همین قرص کوچک مقدار زیادی ویتامین B6 دارد که اگر بی‌حساب مصرف شود، خودش میتواند باعث گزگز و آسیب عصب شود.
در این راهنما، با نگاه یک داروساز توضیح می‌دهیم این قرص دقیقاً چه چیزی دارد، برای چه کسانی واقعاً مفید است، کی و چند روز یکبار خورده میشود، با آمپول چه فرقی دارد و چه کسانی نباید آن را مصرف کنند.
قرص نوروبیون (Neurobion) نام تجاری مکملی است که سه ویتامین گروه B را با دوز بالا کنار هم دارد: تیامین (B1)، پیریدوکسین (B6) و سیانوکوبالامین (B12). به این سه ویتامین «نوروتروپیک» هم می‌گویند، چون هر سه در کار طبیعی اعصاب نقش دارند.
در مشخصات رسمی قرص روکش‌دار نوروبیون، هر قرص ۱۰۰ میلیگرم ویتامین B1، ۲۰۰ میلیگرم ویتامین B6 و ۰٫۲ میلیگرم (۲۰۰ میکروگرم) ویتامین B12 دارد. این مقدارها چند ده تا چند صد برابر نیاز روزانه بدن است. جدول زیر این فاصله را نشان می‌دهد.
| فرآورده | ویتامین B1 | ویتامین B6 | ویتامین B12 |
|---|---|---|---|
| قرص روکش‌دار نوروبیون (فرمول رایج) | ۱۰۰ میلیگرم | ۲۰۰ میلیگرم | ۲۰۰ میکروگرم |
| آمپول نوروبیون ۳ میلی‌لیتری | ۱۰۰ میلیگرم | ۱۰۰ میلیگرم | ۱۰۰۰ میکروگرم |
| کپسول نرم نوروبیوژل دانا | ۱۰۰ میلیگرم | ۱۰۰ میلیگرم | ۱۰۰۰ میکروگرم |
| نیاز روزانه یک بزرگسال | ۱٫۱ تا ۱٫۲ میلیگرم | ۱٫۳ تا ۱٫۷ میلیگرم | ۲٫۴ میکروگرم |
ترکیب آمپول از اطلاعات دارویی نوروبیون و ترکیب نوروبیوژل از برچسب درج‌شده در فروشگاه مهتاطب آمده است. نیاز روزانه هم بر اساس مقادیر توصیه‌شده مؤسسه ملی سلامت آمریکا (NIH) است.
نکته داروساز: کلمه «فورت» (Forte) روی جعبه همه‌جا معنای یکسانی ندارد. برای نمونه، «نوروبیون فورت» در اروپا همان ترکیب ۱۰۰ و ۲۰۰ میلیگرم و ۰٫۲ میلیگرم را دارد، اما فرآورده‌هایی با همین نام در برخی کشورها مقدار یا ترکیب دیگری دارند. چند برند ایرانی هم با نام‌های مشابه، مثل نوروبیوژل، به بازار آمده‌اند. پس به‌جای اسم، جدول ترکیبات روی جعبه را بخوانید.
مهم‌ترین نکته درباره فواید قرص نوروبیون این است: این قرص کمبود را جبران میکند، نه اینکه بدن سالم را «قوی‌تر» کند. اگر سطح ویتامینهای B در بدن شما طبیعی است، خوردن آن معمولاً انرژی یا قدرت اضافه‌ای نمی‌دهد. موارد مصرف اصلی آن این‌ها هستند.
این سه ویتامین بخشی از ویتامینهای گروه B هستند و هرکدام کار مشخصی دارند. ویتامین B1 به تبدیل غذا به انرژی کمک میکند. B6 در ساخت پیام‌رسان‌های عصبی نقش دارد. B12 هم برای ساخت گلبول‌های قرمز و سلامت غلاف عصب‌ها لازم است. کمبود آن‌ها ممکن است با خستگی، ضعف، بیاشتهایی، کم‌خونی یا مشکلات عصبی خود را نشان دهد.
کمبود ویتامین B12 یکی از علت‌های شناخته‌شده گزگز، سوزن‌سوزن شدن و بیحسی دست و پاست. در این حالت، جبران کمبود میتواند علائم را بهتر کند. اما گزگز علت‌های دیگری هم دارد؛ مثل دیابت، فشار روی عصب، مشکلات دیسک گردن یا کمر و برخی داروها. نوروبیون این علت‌ها را درمان نمیکند. اگر بیحسی ادامه دارد یا بدتر میشود، اول علت آن را با پزشک پیدا کنید.
خستگی ناشی از کمبود ویتامین B12 یا B1 با جبران کمبود بهتر میشود. اما بیشتر خستگی‌ها علت دیگری دارند: کم‌خوابی، کم‌خونی فقر آهن، کم‌کاری تیروئید، استرس یا تغذیه نامناسب. برای همین، نوروبیون «قرص انرژی‌زا» به معنای رایج نیست. اگر دنبال مقایسه گزینه‌های رفع خستگی هستید، راهنمای بهترین قرص انرژی زا را ببینید.
ویتامین B12 برای ساخت گلبول قرمز لازم است و کمبود شدید آن نوعی کم‌خونی به نام «کم‌خونی مگالوبلاستیک» ایجاد میکند. اما رایج‌ترین نوع کم‌خونی، کم‌خونی فقر آهن است. این نوع کم‌خونی با نوروبیون درمان نمی‌شود و به قرص آهن و پیگیری پزشک نیاز دارد. پس قبل از خرید، نوع کم‌خونی را با آزمایش خون مشخص کنید.
ریزش مو گاهی با کمبود ویتامین B12 همراه است و در این افراد، جبران کمبود کمک میکند. اما شواهد قانع‌کننده‌ای نشان نمی‌دهد که نوروبیون در فردی بدون کمبود، ریزش مو را کم کند یا پوست را شاداب کند. ادعای «نوروبیون کلاژن می‌سازد» هم درست نیست؛ ویتامینی که برای ساخت کلاژن لازم است، ویتامین C است. اگر ریزش مو مشکل اصلی شماست، مطلب قرص ویتامین ضد ریزش مو گزینه‌های هدفمندتری را بررسی کرده است.
ادعاهایی که شواهد کافی ندارند: نوروبیون جای درمان افسردگی، اضطراب، میگرن یا ضعف حافظه را نمی‌گیرد و داروی ضدویروس هم نیست. کمبود ویتامینهای B میتواند روی خلق و ایمنی اثر بگذارد، اما مصرف نوروبیون در فردی بدون کمبود، درمان این مشکلات نیست. ویتامینی هم که در پیشگیری از میگرن بررسی شده، ویتامین B2 (ریبوفلاوین) است که در نوروبیون وجود ندارد. اگر مشکل اصلی‌تان ضعف حافظه یا حواس‌پرتی است، علت‌ها و گزینه‌های آن را در راهنمای بهترین قرص تقویت حافظه و تمرکز ببینید.
کمبود ویتامین B12 در گروه‌های مشخصی بیشتر دیده میشود. طبق راهنمای آکادمی پزشکان خانواده آمریکا، این افراد در معرض خطر بیشتری هستند:
مصرف زیاد و طولانی الکل هم بیشتر باعث کمبود ویتامین B1 میشود. اگر در یکی از این گروه‌ها هستید، بهتر است قبل از مصرف طولانی، سطح B12 خون را بسنجید. طبق همین راهنما، سطح B12 کمتر از ۱۸۰ پیکوگرم در میلی‌لیتر کمبود حساب میشود. عدد ۱۸۰ تا ۳۵۰ «مرزی» است و با آزمایش تکمیلی اسید متیل‌مالونیک (MMA) روشن میشود.
در یک کارآزمایی بالینی، سطح پایین یا مرزی B12 در ۱۹٫۱ درصد مصرف‌کنندگان متفورمین دیده شد؛ این رقم در گروه دارونما ۹٫۵ درصد بود. افراد دیابتی برای انتخاب مکمل مناسب می‌توانند مطلب مولتی ویتامین مخصوص دیابتی‌ها را هم ببینند.
در بروشور این قرص ساعت خاصی تعیین نشده است. قرص را همراه یا بعد از غذا بخورید تا احتمال دل‌درد و تهوع کمتر شود. بسیاری ترجیح می‌دهند آن را بعد از صبحانه یا ناهار بخورند. اگر بعد از مصرف شبانه، خوابتان سبکتر شد یا خوابهای پررنگ‌تری دیدید، زمان مصرف را به صبح منتقل کنید.
برچسب نوروبیون خوراکی مصرف روزانه را نوشته است، نه «چند روز یکبار». بروشور رسمی فرمول رایج، حداکثر سه قرص در روز را برای بزرگسالان ذکر میکند و می‌گوید مدت مصرف را پزشک تعیین کند. برچسب برخی بسته‌ها هم روزی یک قرص را پیشنهاد می‌دهد.
چون هر قرص ۲۰۰ میلیگرم B6 دارد، بیشتر از مقدار برچسب نخورید و آن را با مکمل دیگری که B6 دارد، همزمان مصرف نکنید. برای مصرف طولانی‌تر از یک دوره کوتاه هم با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
انتخاب هوشمندانه‌تر: اگر فقط برای پیشگیری از کمبود B12 مکمل می‌خواهید (مثلاً گیاه‌خوار هستید یا متفورمین می‌خورید)، مکملی که فقط B12 دارد معمولاً انتخاب منطقی‌تری است. این مکمل B12 لازم را می‌رساند و ۲۰۰ میلیگرم B6 اضافه به بدن نمی‌دهد.
ویتامین B6 برخلاف تصور رایج «هرچه بیشتر، بهتر» نیست. نیاز روزانه یک بزرگسال حدود ۱٫۳ تا ۱٫۷ میلیگرم است، اما هر قرص نوروبیون ۲۰۰ میلیگرم B6 دارد؛ یعنی حدود ۱۵۰ برابر نیاز روزانه.
مصرف طولانی B6 با دوز بالا میتواند به اعصاب حسی آسیب بزند. مؤسسه ملی سلامت آمریکا (NIH) سقف مجاز مصرف روزانه B6 را برای بزرگسالان ۱۰۰ میلیگرم تعیین کرده است. سازمان ایمنی غذای اروپا در ارزیابی سال ۲۰۲۳ این سقف را به ۱۲ میلیگرم در روز کاهش داد. با این حساب، یک قرص نوروبیون دو برابر سقف آمریکا و حدود ۱۶ برابر سقف اروپا ویتامین B6 دارد.
سازمان غذا و داروی استرالیا (TGA) هم پس از ثبت ۲۵۰ گزارش آسیب عصبی مرتبط با فرآورده‌های B6، تصمیم گرفت از ژوئن ۲۰۲۷ فروش فرآورده‌هایی را که روزانه بیش از ۵۰ و تا ۲۰۰ میلیگرم B6 می‌رسانند، فقط با مشاوره داروساز مجاز کند. به گفته این سازمان، آسیب عصبی در برخی افراد حتی با دوزهای کمتر از ۵۰ میلیگرم هم منتفی نیست.
هشدار: گزگز، سوزش یا بیحسی دست و پا هم میتواند علامت کمبود B12 باشد و هم علامت مصرف بیش از حد B6. اگر این علائم در دوره مصرف نوروبیون شروع شد یا بدتر شد، مصرف را قطع کنید و به پزشک بگویید. طبق NIH، این علائم معمولاً با قطع زودهنگام B6 متوقف می‌شوند.
قرص و آمپول نوروبیون هر دو همین سه ویتامین را دارند، اما مقدار ویتامینها و کاربردشان یکسان نیست. هر آمپول ۱۰۰۰ میکروگرم B12 دارد که پنج برابر یک قرص است، در حالی که B6 آن نصف قرص است.
| معیار | قرص نوروبیون | آمپول نوروبیون |
|---|---|---|
| ویتامین B12 در هر نوبت | ۲۰۰ میکروگرم | ۱۰۰۰ میکروگرم |
| ویتامین B6 در هر نوبت | ۲۰۰ میلیگرم | ۱۰۰ میلیگرم |
| روش مصرف | خوراکی و در خانه | تزریق عضلانی عمیق به دست فرد آموزش‌دیده |
| مناسب برای | کمبود خفیف تا متوسط و پیشگیری | کمبود شدید B12، علائم عصبی شدید یا مشکل جذب گوارشی، با تشخیص پزشک |
| عوارض خاص | ناراحتی گوارشی | درد محل تزریق و احتمال واکنش حساسیتی |
| هزینه و راحتی | ارزان‌تر و راحت‌تر | نیاز به مراجعه برای تزریق |
در بسیاری از موارد، قرص کافی است. یک مرور کاکرین نشان داد ویتامین B12 خوراکی با دوز ۱۰۰۰ میکروگرم در روز، در بالا بردن سطح خونی B12 تفاوت مهمی با تزریق نداشت و هزینه کمتری داشت؛ هرچند کیفیت شواهد پایین بود. دقت کنید این مقدار پنج برابر B12 یک قرص نوروبیون است.
آمپول بیشتر وقتی لازم میشود که بدن نمی‌تواند B12 را از روده جذب کند. یکی از این حالت‌ها کم‌خونی پرنیشیوز است؛ کم‌خونی‌ای که به دلیل نبودِ «فاکتور داخلی» معده ایجاد میشود. طبق بروشور تزریقی سیانوکوبالامین، اگر این بیماری با علائم عصبی شدید همراه باشد، درمان تزریقی لازم است. تصمیم درباره تزریق و فاصله نوبت‌ها با پزشک است و تزریق خودسرانه برای «تقویت» توصیه نمی‌شود.
قرص نوروبیون در مقدار برچسب، معمولاً به‌خوبی تحمل میشود. عوارض آن تا حدی شبیه عوارض مصرف ویتامینها بهطور کلی است، اما دوز بالای B6 نکته خاص آن است. عوارض احتمالی آن این‌ها هستند:
اگر عارضه‌ای شدید شد یا با خوردن قرص بعد از غذا برطرف نشد، مصرف را قطع کنید و با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
حساسیت به یکی از اجزای قرص یا آمپول نادر است، اما ممکن است رخ دهد. نشانه‌های آن عبارت‌اند از: کهیر، خارش، قرمزی پوست، تورم صورت، لب یا زبان، خس‌خس سینه و تنگی نفس.
وضعیت اورژانسی: اگر بعد از خوردن قرص یا تزریق آمپول دچار تنگی نفس، تورم لب و گلو، سرگیجه شدید، غش یا تپش قلب شدید شدید، این علائم نشانه واکنش حساسیتی شدید (آنافیلاکسی) است. فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.
با احتیاط و فقط با نظر پزشک: بیماری کلیه یا کبد، نوروپاتی تشخیص‌داده‌شده (مثلاً نوروپاتی دیابتی)، مصرف داروهای ضدتشنج و هر بیماری زمینه‌ای که برایش دارو می‌خورید.
بارداری و شیردهی: سقف مجاز B6 در بارداری و شیردهی هم ۱۰۰ میلیگرم در روز است و یک قرص نوروبیون از آن بیشتر است. NIH توصیه میکند زنان باردار پیش از مصرف مکمل B6 با پزشک مشورت کنند. در شیردهی هم، طبق بروشور رسمی، دوزهای خیلی بالای B6 (حدود ۶۰۰ میلیگرم در روز، یعنی سه قرص) ممکن است شیر را کم کند. مکملهای مخصوص بارداری معمولاً مقدار کمتری از این ویتامینها دارند.
اگر هر دارویی مصرف می‌کنید، پیش از شروع نوروبیون آن را به پزشک یا داروساز بگویید. مهم‌ترین تداخل‌ها این‌ها هستند:
| دارو | چه اتفاقی می‌افتد | چه باید کرد |
|---|---|---|
| لوودوپا بدون کاربیدوپا (داروی پارکینسون) | ویتامین B6 تجزیه لوودوپا را در بدن سریع‌تر میکند و اثر آن را کم میکند؛ کاربیدوپا از این اثر جلوگیری میکند. | همزمان مصرف نکنید. در فرآورده‌های لوودوپا و کاربیدوپا هم مصرف را به پزشک اطلاع دهید. |
| فنی‌توئین و فنوباربیتال (ضدتشنج) | مصرف ۲۰۰ میلیگرم B6 در روز ممکن است سطح خونی این داروها را کم کند. | فقط با نظر پزشک مصرف کنید. |
| ایزونیازید، سیکلوسرین، هیدرالازین و پنی‌سیلامین | این داروها ذخیره B6 بدن را کم میکنند. | گاهی پزشک خودش B6 تجویز میکند؛ مقدار آن را خودسرانه تغییر ندهید. |
| فوروزماید و دیورتیک‌های مشابه (مصرف طولانی) | ممکن است سطح ویتامین B1 خون را کم کنند. | جبران کمبود با نظر پزشک انجام شود. |
| متفورمین، امپرازول، پنتوپرازول و فاموتیدین | جذب ویتامین B12 را کم میکنند. | سطح B12 را دوره‌ای بسنجید. |
همچنین قرص نوروبیون را با مکملهای دیگری که B6 دارند، مثل ب کمپلکس، مولتی ویتامین یا مکملهای مو، همزمان نخورید. جمع B6 این محصولات به‌سرعت از سقف مجاز می‌گذرد.
انتخاب درست به هدف شما بستگی دارد. اگر کمبود هر سه ویتامین یا مشکل عصبی ناشی از کمبود دارید، فرآورده‌ای با ترکیب B1، B6 و B12 مناسب است. اگر فقط کمبود B12 دارید یا در معرض آن هستید، مکمل تک‌ویتامین B12 انتخاب منطقی‌تری است، چون B6 اضافه به بدن نمی‌دهد.
کپسول نوروبیوژل دانا
کپسول نرم ایرانی با ۱۰۰ میلیگرم B1، ۱۰۰ میلیگرم B6 و ۱۰۰۰ میکروگرم B12 در هر عدد، در بسته ۴۰ عددی. ویتامین B6 آن نصف فرمول رایج نوروبیون است. روش مصرف را از برچسب جعبه بخوانید.
کپسول نوروبیوژل داناقرص ویتامین B12 یوروویتال
هر قرص ۵۰۰ میکروگرم ویتامین B12 دارد و ویتامین B6 ندارد؛ بسته ۶۰ عددی. مناسب بزرگسالانی که در معرض کمبود B12 هستند، مثل مصرف‌کنندگان متفورمین، سالمندان و گیاه‌خواران.
قرص ویتامین B12 یوروویتالنه. ویتامینهای گروه B کالری ندارند و قرص نوروبیون بهطور مستقیم وزن را بالا نمیبرد. اگر کمبود ویتامین B12 باعث بیاشتهایی شده باشد، با جبران کمبود اشتها برمیگردد و ممکن است کمی بیشتر غذا بخورید. برای مقایسه با مکملهای دیگر، مطلب کدام ویتامین چاق کننده است را هم ببینید.
بیخوابی جزو عوارض شایع نوروبیون نیست، اما برخی افراد با مصرف شبانه، خواب سبکتر یا خوابهای واضحتری را تجربه میکنند. در مطالعهای روی ۱۰۰ نفر، مصرف ۲۴۰ میلیگرم ویتامین B6 پیش از خواب به مدت پنج شب، به یاد آوردن خوابها را بیشتر کرد و گروهی که مکمل ب کمپلکس گرفته بودند، کیفیت خواب پایینتری گزارش کردند. اگر چنین مشکلی دارید، قرص را صبح بخورید. برای مشکلات خواب، مطلب درمان بیخوابی را بخوانید.
فقط وقتی که مشکل عصبی از کمبود ویتامین B1، B6 یا B12 باشد؛ مثل گزگز و بیحسی ناشی از کمبود B12. نوروبیون آرامبخش نیست و استرس، اضطراب یا عصبانیت را درمان نمیکند. اگر کمبود ندارید، مصرف آن برای «تقویت اعصاب» فایده ثابتشدهای ندارد.
قرص نوروبیون با فرمول رایج، به دلیل دوز بالای ویتامینها، برای کودکان زیر ۱۴ سال مناسب نیست. اگر کودک کمبود ویتامین B دارد، پزشک فرآورده و مقدار مخصوص سن او را تعیین میکند.
نوروبیون فقط سه ویتامین B1، B6 و B12 را با دوز بالا دارد، اما ب کمپلکس معمولاً همه ویتامینهای گروه B را با دوز کمتر دارد. برای تغذیه نامناسب یا کمبود عمومی، ب کمپلکس یا مولتی ویتامین انتخاب ملایمتری است. برای کمبود مشخص این سه ویتامین یا مشکل عصبی ناشی از آن، نوروبیون کاربرد دارد. این دو را همزمان نخورید، چون ویتامین B6 دریافتی بیدلیل بالا میرود.
نوروبیون داروی ضدویروس نیست. کمبود ویتامینهای B میتواند ایمنی بدن را ضعیف کند، اما در فردی که کمبود ندارد، مصرف نوروبیون درمان کرونا یا سرماخوردگی به حساب نمیآید. برای آشنایی با روشهای درست تقویت سیستم ایمنی، مطلب مربوط به آن را بخوانید.
خرید و مشاوره از داروخانه آنلاین مهتاطب
محصولات معرفی‌شده در مجله مهتاطب از داروخانه آنلاین مهتاطب (داروخانه شبانه‌روزی دکتر رویا میرنظامی) قابل خرید است. برای دیدن مکملهای ویتامینی، به دسته مولتی ویتامین سر بزنید. برای انتخاب محصول مناسب، اول این مقاله را کامل بخوانید.
مشاوره در واتساپ، ایتا و روبیکا: ۰۹۳۰۲۰۰۷۵۸۷ · تلفن: ۰۲۱۶۵۳۸۹۶۹۳
محتوای این صفحه توسط دکتر رویا میرنظامی، داروساز، از نظر علمی بازبینی شده است. آخرین به‌روزرسانی: ۱۱ آبان ۱۴۰۵
