عوارض قرص غضروف ساز؛ از معده و قند خون تا تداخل با وارفارین

اگر برای درد زانو یا ساییدگی مفصل قرص غضروف ساز می‌خورید یا قصد شروعش را دارید، احتمالاً این سؤال برایتان پیش آمده که عوارض قرص غضروف ساز چیست و چقدر باید نگرانش باشید. بیشتر این قرص‌ها گلوکوزامین و کندرویتین دارند؛ دو ماده‌ای که به‌طور طبیعی در غضروف مفصل هم وجود دارند. در این مقاله می‌گوییم کدام عوارض شایع و کم‌خطرند، کدام نادر ولی مهم‌اند و چه کسانی باید پیش از مصرف با پزشک یا داروساز مشورت کنند.

عوارض قرص غضروف ساز چیست؟

عوارض قرص غضروف ساز در بیشتر افراد خفیف و گذراست و بیشتر به معده و روده مربوط می‌شود. طبق اطلاعات Mayo Clinic درباره گلوکوزامین، این ماده در مقدار مناسب ایمن به نظر می‌رسد و عوارض رایج آن تهوع، سوزش سر دل، اسهال و یبوست است. خواب‌آلودگی، سردرد و واکنش پوستی هم از عوارض دیگر آن ذکر شده‌اند.

کندرویتین هم وضعیت مشابهی دارد. در راهنمای Merck درباره کندرویتین سولفات آمده که به نظر می‌رسد این ماده عارضه جدی ندارد و شایع‌ترین مشکلاتش درد معده و تهوع است. اگر هنوز دقیق نمی‌دانید قرص غضروف ساز برای چیست، بهتر است اول آن مطلب را بخوانید.

جدول زیر عوارض قرص غضروف ساز را از شایع به نادر خلاصه کرده است:

عوارض شایع قرص‌های غضروف‌ساز

مشکلات گوارشی

تهوع، نفخ و سوزش سر دل ممکن است وقتی قرص را ناشتا می‌خورید بیشتر شوند. خوردن قرص وسط یا بلافاصله بعد از غذا ممکن است این مشکل را کم کند. در قرص‌های ترکیبی که MSM، زنجبیل یا مواد معدنی هم دارند، هر ماده اضافه عارضه‌های خودش را هم دارد. پس اگر مشکلی پیش آمد، فهرست کامل ترکیبات روی برچسب را هم نگاه کنید.

سردرد، خواب‌آلودگی و واکنش پوستی

بعضی افراد بعد از شروع گلوکوزامین سردرد یا خواب‌آلودگی را گزارش کرده‌اند. واکنش پوستی هم ممکن است به شکل خارش یا قرمزی دیده شود. در این حالت بهتر است مصرف را قطع کنید. البته خارش علت‌های زیادی دارد؛ اگر مطمئن نیستید مقصر قرص است، مطلب دلایل خارش پوست بدن کمک می‌کند علت‌های دیگر را هم در نظر بگیرید.

اگر خارش با کهیر گسترده، تورم لب و صورت یا تنگی نفس همراه شد، با یک واکنش آلرژیک جدی روبه‌رو هستید. در این حالت منتظر نمانید و فوراً به اورژانس بروید.

آیا قرص غضروف ساز به معده آسیب می‌زند؟

در بیشتر موارد نه. گلوکوزامین و کندرویتین معمولاً فقط ناراحتی خفیف معده ایجاد می‌کنند. در منابع معتبر، زخم یا خونریزی معده جزو عوارض شناخته‌شده این دو ماده نیست. با این حال اگر سابقه زخم معده یا ورم معده (گاستریت) دارید، ممکن است سوزش سر دل را شدیدتر حس کنید.

نکته مهم‌تر، داروهایی است که کنار این قرص می‌خورید. بسیاری از مبتلایان به آرتروز مسکن‌های ضدالتهاب مثل ایبوپروفن، ناپروکسن یا دیکلوفناک هم مصرف می‌کنند. این داروها خودشان می‌توانند به معده آسیب بزنند. پس اگر دل‌درد شدید گرفتید، مقصر را فقط قرص غضروف‌ساز ندانید و فهرست همه داروهایتان را به پزشک بدهید.

عوارض نادر ولی مهم

بخشی از عوارض قرص غضروف ساز کم پیش می‌آیند، ولی چون جدی‌ترند، بهتر است نشانه‌هایشان را بشناسید.

آسیب کبدی

در کارآزمایی‌های بالینی، گلوکوزامین با آسیب کبدی همراه نبوده است. با این حال پایگاه LiverTox وابسته به NIH چند گزارش موردی از آسیب کبد ثبت کرده است. این مشکل معمولاً ۱ تا ۴ هفته بعد از شروع مکمل ظاهر شده و بیشتر بیماران ۴ تا ۸ هفته بعد از قطع آن بهبود یافته‌اند. در خیلی از این گزارش‌ها معلوم نیست مقصر خود گلوکوزامین بوده یا گیاهان و ناخالصی‌های دیگر داخل محصول.

در مطالعه‌ای روی ۱۵۱ بیمار کبدی در اسپانیا، ۲۳ نفر این مکمل‌ها را مصرف کرده بودند و در ۲ نفر، بدتر شدن آزمایش کبد هم‌زمان با مصرف دیده شد. پس اگر بیماری مزمن کبد مثل هپاتیت دارید، بدون نظر پزشک مصرف را شروع نکنید.

بالا رفتن فشار چشم در مبتلایان به گلوکوم

Mayo Clinic هشدار می‌دهد که گلوکوزامین ممکن است فشار داخل چشم را بالا ببرد. در یک مطالعه گذشته‌نگر در مجله JAMA Ophthalmology روی ۱۷ بیمار مبتلا به گلوکوم یا فشار چشم بالا، فشار چشم بعد از شروع گلوکوزامین بالا رفت و بعد از قطع آن پایین آمد. این مطالعه کوچک بود و نویسندگانش احتمال آسیب ماندگار در مصرف طولانی را رد نکرده‌اند. ولی اگر گلوکوم (آب سیاه) یا فشار چشم بالا دارید، پیش از مصرف با چشم‌پزشک مشورت کنید و فشار چشمتان را منظم اندازه بگیرید.

حساسیت به صدف و سخت‌پوستان

بخشی از گلوکوزامین بازار از پوسته سخت‌پوستانی مثل میگو و خرچنگ گرفته می‌شود و بخشی در آزمایشگاه ساخته می‌شود. به همین دلیل Mayo Clinic نگران واکنش آلرژیک در افرادی است که به صدف و سخت‌پوستان حساسیت دارند. اگر چنین حساسیتی دارید، روی برچسب ببینید منبع گلوکوزامین چیست یا از داروساز بپرسید.

بدتر شدن آسم

طبق همان منبع، گلوکوزامین ممکن است آسم را بدتر کند. اگر آسم دارید و بعد از شروع قرص خس‌خس سینه یا تنگی نفستان بیشتر شد، مصرف را قطع کنید و به پزشک خبر دهید.

آلودگی در محصولات بی‌کیفیت

کندرویتین را از غضروف گاو یا کوسه استخراج می‌کنند یا به‌صورت مصنوعی می‌سازند. راهنمای Merck یادآوری می‌کند که کندرویتین بدون کیفیت دارویی ممکن است عفونت باکتریایی، ویروسی یا پریونی منتقل کند. برای همین منبع خرید و اصالت محصول واقعاً اهمیت دارد.

قرص غضروف ساز و قند خون: برای دیابتی‌ها خطر دارد؟

گلوکوزامین از نظر ساختار یک قند آمینه است و همین باعث نگرانی درباره قند خون شده است. مرکز ملی سلامت مکمل و یکپارچه آمریکا (NCCIH) می‌گوید در مطالعات بزرگ مشکل ایمنی مهمی دیده نشده، اما گلوکوزامین ممکن است در بعضی افراد قند خون را بالا ببرد.

از طرف دیگر، یک مرور جامع مطالعات انسانی در دوزهای خوراکی معمول، اثری بر قند ناشتا یا حساسیت به انسولین پیدا نکرد؛ حتی در افراد دیابتی یا پیش‌دیابتی. جمع‌بندی عملی این است: دیابت لزوماً مانع مصرف نیست، ولی اگر داروی قند مثل متفورمین یا انسولین می‌خورید، بدون هماهنگی با پزشک شروع نکنید و در هفته‌های اول قند خونتان را دقیق‌تر کنترل کنید. اگر با این بیماری آشنایی کافی ندارید، مطلب علائم و انواع دیابت را هم ببینید.

تداخل دارویی قرص غضروف ساز با داروهای دیگر

این قرص‌ها مکمل غذایی حساب می‌شوند، اما همچنان با بعضی داروها تداخل دارند. مهم‌ترین موارد این‌ها هستند:

وارفارین و داروهای رقیق‌کننده خون

جدی‌ترین تداخل، تداخل با وارفارین است. NCCIH و Merck هر دو هشدار می‌دهند که مصرف گلوکوزامین و کندرویتین کنار وارفارین با افزایش خطر خونریزی همراه بوده است. Merck حتی توصیه می‌کند کسانی که داروی ضدانعقاد مصرف می‌کنند، کندرویتین را کنار بگذارند.

یک مثال واقعی: در گزارش موردی مجله Pharmacotherapy در سال ۲۰۰۸، مردی ۷۱ ساله پنج سال وارفارین می‌خورد و در همین مدت دوز کمی از مکمل گلوکوزامین و کندرویتین هم مصرف می‌کرد. INR او در تمام این مدت پایدار بود. وقتی دوز مکمل را سه برابر کرد، طی حدود سه هفته INR او از ۲٫۳ به ۳٫۹ رسید. در همان مقاله، از ۲۱ گزارش ثبت‌شده در پایگاه سازمان جهانی بهداشت، ۱۷ مورد با قطع گلوکوزامین برطرف شده بود.

همین احتیاط درباره مکمل‌های دیگر هم صدق می‌کند. طبق اداره مکمل‌های غذایی NIH، دوزهای بالای امگا ۳ هم ممکن است کنار وارفارین مشکل خونریزی ایجاد کند. اگر داروی ضدانعقاد دارید و هم‌زمان قرص امگا ۳ و قرص غضروف‌ساز هم می‌خورید، حتماً هر دو را به پزشک یا داروساز بگویید.

استامینوفن

طبق Mayo Clinic، مصرف هم‌زمان گلوکوزامین سولفات و استامینوفن ممکن است اثر هر دو را کم کند. این تداخل بیشتر روی اثر دارو است تا ایمنی آن. اگر حس می‌کنید مسکنتان مثل قبل جواب نمی‌دهد، موضوع را با داروساز در میان بگذارید.

مصرف هم‌زمان چند مکمل

بسیاری از قرص‌های غضروف‌ساز ترکیبی‌اند و علاوه بر گلوکوزامین و کندرویتین، ویتامین D، روی، سلنیوم یا منگنز هم دارند. اگر هم‌زمان مولتی‌ویتامین یا قرص‌های تقویت سیستم ایمنی هم می‌خورید، ممکن است بی‌آنکه بدانید یک ماده را دو یا سه بار دریافت کنید.

منگنز مثال خوبی است. این ماده برای سلامت استخوان لازم است و در بعضی قرص‌های مفصلی هم وجود دارد. اما حد بالای مجاز منگنز برای بزرگسالان روزانه ۱۱ میلی‌گرم از همه منابع است. پس پیش از اضافه کردن مکمل جدید، مقدار هر ماده را روی برچسب‌ها جمع بزنید.

چه کسانی نباید بدون مشورت قرص غضروف ساز مصرف کنند؟

برای بیشتر بزرگسالان سالم، عوارض قرص غضروف ساز خفیف است. اما گروه‌های زیر باید پیش از شروع حتماً با پزشک یا داروساز صحبت کنند:

نحوه پیشگیری از عوارض قرص غضروف ساز

با رعایت چند نکته ساده، احتمال بروز عارضه ممکن است کمتر شود:

1. همراه غذا بخورید. این ساده‌ترین کاری است که برای کم کردن تهوع و سوزش سر دل می‌توانید انجام دهید. زمان و روش درست مصرف را در مطلب طریقه مصرف قرص غضروف ساز مفصل توضیح داده‌ایم.
2. بیشتر از مقدار روی برچسب نخورید. در گزارش موردی وارفارین که گفتیم، بالا بردن خودسرانه دوز با افزایش INR همراه بود. اگر معده‌تان حساس است، از داروساز بپرسید آیا می‌توانید دوز روزانه را بین دو وعده غذایی تقسیم کنید.
3. فهرست همه داروها و مکمل‌هایتان را بدهید. حتی مکمل‌هایی که به نظرتان بی‌خطرند، مثل امگا ۳ یا مولتی‌ویتامین.
4. محصول اصل بخرید. کد بهداشتی و برچسب اصالت را روی جعبه بررسی کنید و از داروخانه معتبر خرید کنید.
5. یادداشت بردارید. در هفته‌های اول، شدت درد و هر عارضه‌ای را که دیدید بنویسید. این یادداشت برای قضاوت درباره ادامه مصرف خیلی کمک می‌کند.
6. زمان ارزیابی را مشخص کنید. این مکمل‌ها اثر فوری ندارند. به گفته WebMD درباره مکمل‌های آرتروز، اگر تا حدود سه ماه بهبودی دیده نشد، منطقی است مصرف را قطع کنید.

فایده در برابر عارضه: شواهد چه می‌گویند؟

عارضه را همیشه باید کنار فایده سنجید. طبق NCCIH، نتایج مطالعات درباره اثر گلوکوزامین و کندرویتین بر درد آرتروز زانو متناقض است. کالج روماتولوژی آمریکا (ACR) و انجمن بین‌المللی تحقیقات آرتروز (OARSI) در سال ۲۰۱۹ صریحاً توصیه کرده‌اند که این مکمل‌ها برای آرتروز زانو مصرف نشوند. در مقابل، آکادمی جراحان ارتوپدی آمریکا (AAOS) در سال ۲۰۲۱ آن‌ها را جزو مکمل‌هایی آورده که ممکن است در آرتروز خفیف تا متوسط زانو کمک کنند.

برای مفاصل دیگر شواهد ضعیف‌تر است. طبق NCCIH، در یک مطالعه دوساله روی ۲۲۲ نفر، گلوکوزامین سولفات در درد لگن بهتر از دارونما نبود. Mayo Clinic هم می‌گوید برای ستون فقرات و دست به مطالعات بیشتری نیاز است. اگر برای مشکل گردن دنبال مکمل هستید، مطلب بهترین قرص غضروف ساز برای دیسک گردن را بخوانید و انتخاب نهایی را با پزشک هماهنگ کنید.

بررسی دقیق‌تر شواهد را در مطلب قرص گلوکوزامین کندرویتین آورده‌ایم. داروهای رایج آرتروز هم در مطلب قرص درمان آرتروز مقایسه شده‌اند.

اگر نمی‌خواهید یا نمی‌توانید این مکمل‌ها را مصرف کنید، گزینه‌های دیگری هم هست. NCCIH کاهش وزن و فعالیت بدنی بیشتر را از راه‌های کنترل علائم آرتروز می‌داند. بعضی افراد هم از غذاهای ضدالتهاب برای درد مفاصل کمک می‌گیرند. فهرست کامل گزینه‌ها را در مطلب جایگزین قرص غضروف ساز جمع کرده‌ایم.

اگر تصمیم به مصرف گرفتید: برچسب را دقیق بخوانید

انتخاب محصول هم روی احتمال بروز عوارض قرص غضروف ساز اثر دارد. روی برچسب سه چیز را چک کنید: شکل گلوکوزامین (سولفات یا هیدروکلراید، که به گفته Mayo Clinic قابل جایگزینی با هم نیستند)، منبع آن (صدفی یا غیرصدفی) و فهرست کامل مواد دیگر. سه محصول زیر ترکیب‌های متفاوتی دارند و در داروخانه مهتاطب عرضه می‌شوند:

جمع‌بندی

عوارض قرص غضروف ساز در بیشتر افراد به ناراحتی گوارشی خفیف محدود می‌شود و مصرف همراه غذا ممکن است آن را کم کند. خطر جدی‌تر در مصرف هم‌زمان با وارفارین، گلوکوم، آسم، حساسیت به صدف و سخت‌پوستان و بیماری کبدی است. در بارداری و شیردهی هم ایمنی آن مشخص نیست. اگر در یکی از این گروه‌ها هستید، بدون مشورت شروع نکنید. و اگر بعد از حدود سه ماه فرقی حس نکردید، به‌جای ادامه دادن با پزشک درباره گزینه‌های دیگر صحبت کنید.

سؤالات متداول

آیا قرص غضروف ساز چاق می‌کند؟

افزایش وزن جزو عوارض گزارش‌شده گلوکوزامین و کندرویتین در منابع معتبر نیست. اگر بعد از شروع قرص وزنتان بالا رفته، علت‌های دیگر مثل کم‌تحرکی به‌خاطر درد مفصل را هم در نظر بگیرید. این موضوع را در مطلب آیا قرص غضروف ساز چاق کننده است؟ بررسی کرده‌ایم.

عوارض قرص غضروف ساز بعد از قطع مصرف برطرف می‌شود؟

بله، در بیشتر موارد. عوارض گوارشی و پوستی معمولاً با قطع مصرف از بین می‌روند. در گزارش‌های نادر آسیب کبدی، بیشتر بیماران ۴ تا ۸ هفته بعد از قطع بهبود یافته‌اند. در یک مطالعه کوچک هم فشار چشم پس از قطع گلوکوزامین کاهش یافت.

آیا قرص غضروف ساز قند خون را بالا می‌برد؟

بیشتر مطالعات در دوزهای معمول اثر مهمی بر قند خون نشان نداده‌اند، اما NCCIH می‌گوید در بعضی افراد ممکن است قند بالا برود. اگر دیابت دارید، با هماهنگی پزشک شروع کنید و قند خونتان را در هفته‌های اول دقیق‌تر کنترل کنید.

می‌توانم قرص غضروف ساز را با مسکن بخورم؟

معمولاً بله، ولی با دو نکته. مسکن‌های ضدالتهاب مثل ایبوپروفن خودشان به معده فشار می‌آورند، پس هر دو را همراه غذا بخورید. استامینوفن هم ممکن است کنار گلوکوزامین سولفات کم‌اثرتر شود. اگر مسکن را به‌طور منظم مصرف می‌کنید، با داروساز هماهنگ کنید.

مصرف طولانی‌مدت قرص غضروف ساز ضرر دارد؟

طبق NCCIH، در مطالعات بزرگ که بعضی از آن‌ها دو سال طول کشیده‌اند، مشکل ایمنی مهمی دیده نشده است. با این حال ادامه دادن فقط وقتی منطقی است که واقعاً فایده ببینید. هر چند ماه یک بار نتیجه را با پزشک یا داروساز مرور کنید.