بازبینی و تأیید علمی: دکتر رویا میرنظامی، داروساز
آخرین به‌روزرسانی: ۱۷ آبان ۱۴۰۵
این مطلب جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان پزشکی نیست. برای تشخیص دقیق و انتخاب درمان مناسب، حتماً با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
پاسخ سریعلوسیون هم نوعی مرطوب کننده است. تفاوت لوسیون و کرم مرطوب کننده بیشتر در غلظت و نسبت آب به چربی است، نه در کار اصلی آن‌ها. لوسیون رقیق‌تر است، آب بیشتری دارد، زود جذب میشود و روی سطح وسیع بدن راحت پخش میشود؛ برای پوست معمولی تا کمی خشک، نواحی مودار و هوای گرم مناسب‌تر است. کرم غلیظ‌تر است، چربی بیشتری دارد و رطوبت را مدت بیشتری در پوست نگه می‌دارد؛ برای پوست خشک، دست و پا، هوای سرد و پوست مستعد اگزما انتخاب بهتری است.
اگر پوستتان ترک خورده یا خیلی خشک است، کرم غلیظ یا پماد را به لوسیون ترجیح دهید. برای پوست چرب و جوش‌دار، لوسیون یا ژل‌کرم «فاقد چربی» و «غیرکومدوژن» بهتر است. در هر حال، ترکیبات و نوع پوست از اسمی که روی بسته نوشته شده مهم‌ترند.
روی قفسه داروخانه گاهی دو بطری از یک برند کنار هم است: روی یکی نوشته «لوسیون» و روی دیگری «کرم». ترکیب اصلی هر دو شبیه است، ولی یکی رقیق و پمپی است و دیگری غلیظ و داخل تیوپ یا ظرف. سؤال طبیعی این است که کدام را بخرید و آیا اصلاً فرقی با هم دارند.
در این مطلب، بر پایه منابع معتبر پوست، توضیح داده‌ایم لوسیون و کرم از چه ساخته شده‌اند و هر کدام برای چه پوستی و کدام قسمت بدن بهتر است. بعد سراغ انتخاب در هر فصل، روش درست زدن و نکته‌های برچسب رفته‌ایم. اگر می‌خواهید بدانید مرطوب کننده اصلاً چه کاری برای پوست می‌کند، مطلب خواص کرم مرطوب کننده را هم ببینید.
تفاوت لوسیون و کرم مرطوب کننده در غلظت آن‌هاست. هر دو امولسیون‌اند؛ یعنی مخلوطی از آب و روغن که با ماده‌ای به نام امولسیفایر از هم جدا نمی‌شوند. در لوسیون سهم آب بیشتر است و محصول آن‌قدر رقیق است که میشود از بطری ریختش یا با پمپ بیرون داد. کرم چربی بیشتری دارد، نیمه‌جامد است و روی سر انگشت شکلش را نگه می‌دارد.
گروهی از پژوهشگران سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) انواع فرآورده‌های پوستی نسخه‌ای و بدون نسخه بازار را آزمایش کردند. نتیجه این بود که مهم‌ترین چیزی که کرم را از لوسیون جدا می‌کند، غلظت و نحوه جاری شدن آن است. همین پژوهش یادآوری می‌کند که تعریف این اسم‌ها از منبعی به منبع دیگر و در بازارهای مختلف فرق می‌کند و همین، خریدار را سردرگم می‌کند.
نتیجه عملی ساده است: لوسیون زودتر جذب میشود و حس سبک‌تری دارد. ولی چون آب بیشتر و چربی کمتری دارد، رطوبت را مدت کوتاه‌تری در پوست نگه می‌دارد. انجمن ملی اگزمای آمریکا هم لوسیون را کم‌چرب‌ترین شکل مرطوب کننده و کم‌اثرتر از کرم و پماد می‌داند. به گفته این انجمن، لوسیون‌ها معمولاً بر پایه آب و الکل ساخته می‌شوند.
| معیار | لوسیون | کرم مرطوب کننده |
|---|---|---|
| بافت | رقیق و روان، معمولاً در بطری پمپی | غلیظ و نیمه‌جامد، در تیوپ یا ظرف |
| آب و چربی | آب بیشتر، چربی کمتر؛ بعضی فرمول‌ها الکل هم دارند | چربی بیشتر، آب کمتر |
| سرعت جذب | سریع، تقریباً بدون حس چربی | کندتر؛ لایه نازکی روی پوست می‌ماند |
| نگه داشتن رطوبت | کمتر و کوتاه‌تر | بیشتر و طولانی‌تر |
| نوع پوست | معمولی، کمی خشک و چرب (نوع فاقد چربی) | خشک، خیلی خشک، حساس و مستعد اگزما |
| محل استفاده | سطح وسیع بدن، نواحی مودار، صورت چرب | دست، آرنج، زانو، پاشنه، صورت خشک |
| فصل | گرم و مرطوب | سرد و خشک، یا فضایی که بخاری هوایش را خشک کرده |
| دفعات تمدید | بیشتر | کمتر |
| روی پوست ترک‌خورده | اگر الکل داشته باشد، ممکن است بسوزاند | به ترکیبش بستگی دارد؛ پماد معمولاً نمی‌سوزاند |
هر مرطوب کننده‌ای، چه لوسیون باشد چه کرم، از دو گروه ماده کمک می‌گیرد. جذب‌کننده‌های رطوبت مثل گلیسرین، هیالورونیک اسید و اوره آب را به لایه رویی پوست می‌کشند. لایه‌سازها مثل وازلین، روغن معدنی و لانولین لایه‌ای روی پوست می‌سازند که جلوی تبخیر آب را می‌گیرد. کلیولند کلینیک توضیح می‌دهد که بیشتر محصولات ترکیبی از هر دو گروه‌اند. در کرم معمولاً سهم چربی و لایه‌ساز بیشتر از لوسیون است.
اگر فرق جذب‌کننده رطوبت با نرم کننده برایتان مبهم است، مطلب تفاوت کرم مرطوب کننده و آبرسان این دو را جدا توضیح داده است. از سبک به سنگین، ترتیب رایج این شکل‌ها چنین است:
لوسیون بیشترش آب است و گاهی الکل هم دارد. روی پوست زود پخش میشود و ردی نمی‌گذارد. سرویس سلامت ملی بریتانیا (NHS) لوسیون را برای نواحی مودار و پوست آسیب‌دیده مناسب می‌داند، ولی یادآوری می‌کند که قدرت مرطوب کنندگی زیادی ندارد.
واژه لوسیون در داروخانه فقط برای مرطوب کننده به کار نمی‌رود. برای مثال لوسیون ضد ریزش مو محلولی برای پوست سر است و کاری به رفع خشکی پوست ندارد. پس اسم «لوسیون» به‌تنهایی نمی‌گوید محصول مرطوب کننده است؛ برچسب را بخوانید.
کرم از لوسیون غلیظ‌تر و از پماد سبک‌تر است. چون چربی متعادلی دارد و زود جذب میشود، برای استفاده روزانه و زیر لباس یا آرایش راحت‌تر است. یک نکته کمتر گفته‌شده: کرم‌ها و لوسیون‌ها چون آب دارند، زودتر آلوده می‌شوند و به همین دلیل ماده نگهدارنده دارند. اگر به نگهدارنده یا عطر خاصی حساسیت دارید، این را در انتخاب در نظر بگیرید.
پماد کمترین آب و بیشترین چربی را دارد. چسبناک است، ولی محکم‌ترین لایه را روی پوست می‌سازد و برای پوست خیلی خشک، ضخیم و پوسته‌دار گزینه مناسبی است. طبق همان راهنمای NHS، پمادها معمولاً نگهدارنده ندارند و برای پوست حساس مناسب‌ترند، ولی روی اگزمای ترشح‌دار نباید زد. اگر پوستتان آن‌قدر خشک است که کرم هم کافی نیست، مطلب بهترین پماد برای خشکی پوست را بخوانید.
ژل تقریباً چربی ندارد و روی پوست چرب حس خنکی می‌دهد، ولی برای پوست خشک کافی نیست. ژل‌کرم چیزی بین ژل و کرم است و برای پوست چرب یا مختلط طرفدار دارد. کره بدن هم سنگین‌ترین گزینه بعد از پماد است و بیشتر برای پوست خیلی خشک بدن در هوای سرد به کار می‌آید.
سری کیت هم لوسیون مرطوب کننده صورت و بدن دارد و هم کرم مرطوب کننده صورت و بدن. طبق اطلاعات صفحه محصول در مهتاطب، ترکیب اصلی هر دو گلیسرین و گلیسریدهای زیتون است. ولی لوسیون در بطری ۲۵۰ و ۵۰۰ میلی‌لیتری و برای پوست خشک و معمولی عرضه شده است. کرم در بسته‌های ۵۰، ۱۰۰ و ۲۰۰ میلی‌لیتری و برای پوست خشک عرضه میشود.
یعنی ماده اصلی یکی است و فرق در غلظت، حجم بسته و نوع پوستی است که برایش ساخته شده‌اند. بطری بزرگ لوسیون برای پوشاندن کل بدن بعد از حمام صرفه دارد و کرم برای نواحی خشک‌تر. روی صفحه کرم هم نوشته شده برای کودکان زیر ۶ سال استفاده نشود؛ نکته‌ای که فقط با خواندن برچسب معلوم میشود.
پاسخ به نوع پوست، شدت خشکی و محل مصرف بستگی دارد. قاعده کلی تفاوت لوسیون و کرم مرطوب کننده این است: هرچه پوست خشک‌تر باشد، محصول غلیظ‌تری لازم دارد. جدول بالا خلاصه این قاعده است و در ادامه، هر نوع پوست را جدا بررسی کرده‌ایم.
انجمن پوست آمریکا (AAD) برای پوست خشک کرم و پماد را مؤثرتر از لوسیون می‌داند. این انجمن پیشنهاد می‌کند دنبال ترکیباتی مثل روغن جوجوبا، دایمتیکون، گلیسرین، هیالورونیک اسید، لاکتیک اسید، لانولین، روغن معدنی، وازلین و شی‌باتر باشید.
یک نشانه ساده: یکی دو ساعت بعد از زدن لوسیون، پوستتان دوباره کشیده و زبر شده یا روی ساق پا پوسته سفید می‌بینید؟ یعنی لوسیون برای پوست شما کم است و باید سراغ کرم بروید.
پوست معمولی معمولاً با لوسیون سبک در فصل گرم و کرم ملایم در فصل سرد راحت است. برای این پوست، فرق لوسیون و کرم بیشتر به سلیقه و حس روی پوست برمی‌گردد تا نیاز واقعی.
پوست چرب هم مرطوب کننده لازم دارد. انجمن پوست آمریکا در راهنمای کنترل پوست چرب می‌گوید حذف مرطوب کننده کار درستی نیست. به توصیه این انجمن، محصولی با برچسب «فاقد چربی» (oil-free) و «غیرکومدوژن» (noncomedogenic) انتخاب کنید؛ یعنی محصولی که منافذ را نمی‌بندد. برای صورت چرب، لوسیون یا فلوئید سبک و ژل‌کرم معمولاً حس بهتری از کرم غلیظ دارند.
به گفته کلیولند کلینیک، لایه‌سازهای چرب مثل وازلین در پوست مستعد آکنه ممکن است جوش ایجاد کنند. اگر نگران همین موضوع هستید، مطلب آیا مرطوب کننده باعث جوش میشود علت‌ها را جزئی‌تر توضیح داده است.
این فلوئید در صفحه محصول، لوسیون فلوئید ۴۰ میلی‌لیتری مخصوص پوست چرب معرفی شده است. برای دیدن گزینه‌های بیشتر، فهرست بهترین مرطوب کننده پوست چرب خارجی را ببینید.
برای این پوست، لوسیون معمولاً انتخاب اول نیست. انجمن ملی اگزمای آمریکا می‌گوید لوسیون‌ها به‌خاطر الکلی که دارند گاهی هنگام زدن می‌سوزانند و برای اگزما کرم و پماد را توصیه می‌کند. اگر هنوز نمی‌دانید اگزما چیست و چه نشانه‌هایی دارد، اول آن را بشناسید.
برچسب «بدون عطر» (fragrance-free) را انتخاب کنید. انجمن پوست آمریکا یادآوری می‌کند که «بی‌بو» (unscented) با «بدون عطر» یکی نیست. محصول بی‌بو ممکن است ماده‌ای برای پوشاندن بو داشته باشد که پوست حساس را تحریک کند.
پوست مختلط اغلب در ناحیه پیشانی و بینی چرب و روی گونه‌ها خشک یا معمولی است. یک لوسیون سبک برای کل صورت و کمی کرم فقط روی گونه‌ها در فصل سرد، راه ساده‌ای است. گزینه‌های مناسب این پوست را در مطلب مرطوب کننده برای پوست مختلط جمع کرده‌ایم.
پوست همه بدن یکسان نیست. پوست کف دست و پاشنه ضخیم‌تر است و زودتر ترک می‌خورد، ولی پوست ساق، بازو و سینه سطح وسیعی دارد و اغلب مودار است. برای همین خیلی‌ها برای هر قسمت بدن محصول جدایی دارند.
صورت چرب و مختلط با لوسیون، فلوئید یا ژل‌کرم راحت‌تر است و صورت خشک با کرم. محصولات مرطوب کننده صورت معمولاً سبک‌تر از محصولات بدن ساخته می‌شوند. دور چشم پوست نازکی دارد؛ اگر کرمی روی آن سوزش ایجاد کرد، استفاده را قطع کنید.
برای پوشاندن سطح وسیع بدن بعد از حمام، لوسیون انتخاب راحت‌تری است؛ زود پخش میشود، روی موها گیر نمی‌کند و لباس را چرب نمی‌کند. اگر پوست بدنتان خشک است یا زمستان است، کرم بدن را جایگزین کنید. گزینه‌های هر دو را در فهرست مرطوب کننده بدن ببینید.
این نقاط به کرم غلیظ یا پماد نیاز دارند. دست را بعد از هر بار شستن کرم بزنید. برای پاشنه ضخیم و ترک‌خورده، کرم‌های اوره‌دار رایج‌اند، چون اوره هم آب را جذب می‌کند و هم پوست ضخیم را نرم‌تر می‌کند. به یاد داشته باشید که طبق DermNet، اوره و فرمول‌های اسیدی روی پوست ترک‌خورده یا خراشیده اغلب می‌سوزانند.
طبق صفحه محصول، این کرم ۷۵ میلی‌لیتری بدون رنگ و عطر است و برای خشکی شدید کف پا و نواحی خیلی خشک معرفی شده است. گزینه‌های دیگر را در دسته کرم ترک پا ببینید.
روی پوست سر، ساق، سینه و بازوی مودار، لوسیون بهتر از کرم پخش میشود. DermNet هم لوسیون را برای نواحی مودار و خشکی خفیف مناسب می‌داند. محصول را در جهت رشد مو بمالید تا منافذ مو بسته نشوند.
مایو کلینیک هوای سرد یا خشک، رطوبت کم هوا و وسایل گرمایشی خانه را از علت‌های اصلی خشکی پوست می‌داند. دوش طولانی با آب داغ، صابون‌های قوی و سن بالای ۴۰ سال هم خطر خشکی را بیشتر می‌کنند.
پس در پاییز و زمستان، یا در خانه‌ای که بخاری و شوفاژ هوایش را خشک کرده، معمولاً لازم است از لوسیون به کرم بروید. در تابستان و هوای گرم و شرجی، لوسیون سبک یا ژل‌کرم حس بهتری دارد. اگر با وجود این تغییر، پوستتان باز هم خشک ماند، مطلب علت خشکی پوست را بخوانید.
اگر بعد از خواندن تفاوت لوسیون و کرم مرطوب کننده هنوز بین این دو مردد هستید، وضعیت خودتان را در فهرست زیر پیدا کنید:
اگر پوستتان معمولی است و فقط بعد از حمام کمی کشیده میشود: لوسیون بدن کافی است.
اگر پوست بدنتان خشک و زبر است یا زمستان است: کرم را انتخاب کنید.
اگر دست یا پاشنه‌تان ترک خورده: کرم غلیظ یا پماد؛ برای پاشنه ضخیم، کرم اوره‌دار.
اگر صورتتان چرب یا جوش‌دار است: لوسیون، فلوئید یا ژل‌کرم فاقد چربی و غیرکومدوژن.
اگر اگزما یا پوست خیلی حساس دارید: کرم یا پماد بدون عطر؛ لوسیون الکل‌دار نه.
اگر می‌خواهید نواحی مودار مثل ساق و سینه را مرطوب کنید: لوسیون.
محصول خوب هم اگر درست زده نشود، نتیجه نمی‌دهد. این قدم‌ها برای لوسیون و کرم یکسان‌اند:
مقدار و دفعات هم مهم است. DermNet برای اگزما میانگین مصرف هفتگی را حدود ۵۰۰ گرم برای بزرگسال و ۱۵۰ تا ۲۰۰ گرم برای کودک خردسال ذکر می‌کند. یعنی برای بزرگسالی که اگزما دارد و کل بدن را مرطوب می‌کند، یک بطری ۲۵۰ میلی‌لیتری لوسیون ممکن است کمتر از یک هفته دوام بیاورد. اثر مرطوب کننده در ۶ ساعت اول بیشتر است و پوست خیلی خشک ممکن است روزی ۲ تا ۳ بار مرطوب کننده لازم داشته باشد.
لوسیون هم مرطوب کننده است؛ فقط سبک‌تر. بسیاری از متن‌های فارسی تفاوت لوسیون و کرم مرطوب کننده را طوری توضیح می‌دهند که انگار لوسیون و مرطوب کننده دو گروه جدا هستند. درست‌تر این است که بگوییم لوسیون، کرم، پماد و ژل چهار شکل مختلف از یک دسته‌اند.
در حالت کلی، کرم رطوبت را بهتر نگه می‌دارد. ولی ترکیبات هم مهم‌اند. لوسیونی که جذب‌کننده رطوبت خوبی مثل گلیسرین یا اوره دارد، برای خشکی خفیف کافی است. از آن طرف، کرم بسیار سبکی که چربی کمی دارد ممکن است فرق زیادی با یک لوسیون غنی نداشته باشد. مرز این دو هم همیشه روشن نیست؛ همان‌طور که پژوهش FDA گفته، هر سازنده و هر منبعی این اسم‌ها را کمی متفاوت به کار می‌برد.
این تقسیم‌بندی رایج است ولی درست نیست. بسیاری از مرطوب کننده‌های صورت چرب، خودشان لوسیون یا فلوئیدند و کرم بدن هم برای پوست خشک بدن کاملاً رایج است. محل مصرف را نوع پوست و ترکیبات تعیین می‌کند، نه اسم محصول.
محصول خیلی چرب روی پوست خشک و ترک‌خورده عالی کار می‌کند، ولی روی صورت چرب یا مستعد آکنه ممکن است منافذ را ببندد. در هوای گرم هم محصول سنگین ممکن است زیر لباس حس نامطبوعی بدهد و باعث شود کمتر از آن استفاده کنید.
وقتی تفاوت لوسیون و کرم مرطوب کننده را بدانید، خواندن برچسب ساده‌تر میشود. این موارد را چک کنید:
برای انتخاب دقیق‌تر بر اساس نوع پوست، راهنمای خرید کرم مرطوب کننده را هم ببینید.
بله. لوسیون یکی از شکل‌های مرطوب کننده است، کنار کرم، پماد و ژل. «لوشن» هم همان لوسیون است که به تلفظ انگلیسی نوشته شده. تفاوت لوسیون و کرم مرطوب کننده در غلظت و مقدار چربی است، نه در کار اصلی آن‌ها.
کره بدن از کرم هم غلیظ‌تر است و روغن‌ها و کره‌های گیاهی مثل شی‌باتر سهم بیشتری در آن دارند. برای پوست خیلی خشک بدن در هوای سرد مناسب است، ولی برای پوست چرب یا هوای گرم سنگین است. لوسیون سبک‌ترین گزینه این سه است.
اگر پوست صورتتان معمولی یا خشک است و لوسیون عطر ندارد، معمولاً مشکلی پیش نمی‌آید. ولی لوسیون‌های بدن اغلب عطر دارند و برای پوست حساس یا مستعد جوش صورت ساخته نشده‌اند. اگر روی برچسب «صورت و بدن» نوشته نشده، برای صورت محصول مخصوص صورت بخرید.
در ضد آفتاب، لوسیون یا کرم بودن فقط حس و غلظت محصول را عوض می‌کند. میزان محافظت به طیف گسترده بودن، SPF دست‌کم ۳۰، مقاومت در برابر آب و مقدار درست مصرف بستگی دارد. لوسیون برای پوست چرب و بدن راحت‌تر است و کرم برای پوست خشک صورت. برای انتخاب، فهرست کرم ضد آفتاب را ببینید.
برای پوست خشک یا مستعد اگزمای کودک، کرم یا پماد بدون عطر معمولاً بهتر از لوسیون است. محصولات مرطوب کننده پوست کودکان برای همین سن ساخته شده‌اند. برچسب سنی را حتماً بخوانید؛ بعضی کرم‌های بزرگسالان برای کودکان زیر ۶ سال مناسب نیستند. برای نوزاد، پیش از شروع محصول تازه با پزشک یا داروساز مشورت کنید. فهرست بهترین کرم مرطوب کننده کودک هم به انتخاب کمک می‌کند.
بله. خیلی‌ها برای سطح وسیع بدن لوسیون و برای دست، آرنج و پاشنه کرم غلیظ‌تر می‌زنند. لازم نیست هر دو را روی یک نقطه لایه کنید؛ اگر لوسیون جایی را کافی مرطوب نمی‌کند، همان نقطه را با کرم عوض کنید.
تفاوت لوسیون و کرم مرطوب کننده در غلظت و نسبت آب به چربی است. لوسیون سبک و زودجذب است و برای پوست معمولی تا کمی خشک، سطح وسیع بدن، نواحی مودار و هوای گرم مناسب است. کرم غلیظ‌تر است و برای پوست خشک، دست و پا، پوست حساس و هوای سرد انتخاب بهتری است. برای پوست خیلی خشک و ترک‌خورده، کرم غلیظ یا پماد لازم است و برای صورت چرب، لوسیون یا ژل‌کرم فاقد چربی. اسم روی بسته را ملاک نگیرید؛ نوع پوست، ترکیبات و برچسب را بخوانید و مرطوب کننده را روی پوست نمناک، هر روز و به مقدار کافی بزنید.
بیشتر بخوانید:
ترتیب زدن مرطوب کننده و ضدآفتاب
آیا مرطوب کننده باعث جوش میشود؟
استفاده از کرم مرطوب کننده در بارداری
