بازبینی و تأیید علمی: دکتر رویا میرنظامی، داروساز
آخرین به‌روزرسانی: ۲۰ مهر ۱۴۰۵
این مطلب جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان پزشکی نیست. برای تشخیص دقیق و انتخاب درمان مناسب، حتماً با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
سؤال «اول آبرسان بزنیم یا مرطوب کننده» معمولاً درست بعد از خرید اولین سرم آبرسان پیش میآید. جوابش کوتاه است، اما دلیلش مهم‌تر از خود جواب است؛ چون این دو محصول کار یکسانی نمی‌کنند و اگر جایشان عوض شود، بخشی از اثر هر کدام هدر می‌رود.
پایین‌تر، علاوه بر جواب و دلیل علمی آن، ترتیب کامل روتین صبح و شب، فاصله درست بین لایه‌ها، راه تشخیص آبرسان از مرطوب کننده روی برچسب و اینکه چه کسی واقعاً به هر دو محصول نیاز دارد را می‌خوانید.
جواب کوتاه: اول آبرسان، بعد مرطوب کننده. طبق راهنمای کلینیک کلیولند درباره ترتیب محصولات پوستی، محصولات را باید از سبک‌ترین به سنگین‌ترین بافت زد. آبرسان‌ها معمولاً آبکی یا ژلی‌اند و مرطوب کننده‌ها کرمی و غلیظ؛ پس آبرسان طبیعتاً زودتر می‌نشیند.
دلیل این ترتیب به کار هر لایه برمی‌گردد. ماده آبرسان، مثل گلیسرین یا هیالورونیک اسید، آب را به لایه رویی پوست می‌کشد. مرطوب کننده علاوه بر نرم کردن پوست، لایه نازکی رویش می‌سازد که جلوی تبخیر آب را می‌گیرد. اگر این لایه اول کشیده شود، آبرسانِ رقیق باید از روی آن رد شود و احتمالاً سهم کمتری به خود پوست می‌رسد.
پس اگر می‌پرسید اول آبرسان بزنیم یا مرطوب کننده، جواب در یک جمله این است: اول آب را به پوست برسانید، بعد روی آن را بپوشانید. جدول زیر فرق این دو محصول را خلاصه کرده است.
| ویژگی | آبرسان | مرطوب کننده |
|---|---|---|
| کار اصلی | آب را به لایه رویی پوست می‌کشد | آب را در پوست نگه می‌دارد و پوست را نرم میکند |
| مواد شاخص روی برچسب | گلیسرین، هیالورونیک اسید (سدیم هیالورونات)، اوره، لاکتیک اسید | سرامیدها، اسکوالان، کره شی، دایمتیکون، پترولاتوم، لانولین |
| بافت رایج | سرم، ژل، تونر یا اسنس آبکی | کرم، ژل‌کرم، لوسیون یا پماد |
| جای آن در روتین | بعد از شوینده و تونر | بعد از آبرسان و سرمها، قبل از ضد آفتاب |
| اگر به‌تنهایی استفاده شود | در هوای خشک معمولاً کافی نیست | اگر خودش ماده آبرسان هم داشته باشد، ممکن است کافی باشد |
اسم محصولات همیشه کمکی نمی‌کند؛ روی خیلی از کرم‌های کامل نوشته‌اند «کرم آبرسان». برای همین بهتر است به کار مواد داخل محصول نگاه کنید. مروری در مجله هندی پوست درباره مرطوب کننده‌ها این مواد را در سه گروه می‌گذارد:
قدرت گروه آخر یکسان نیست. طبق همان مرور، پترولاتوم با غلظت ۵ درصد به بالا بیش از ۹۸ درصد از تبخیر آب سطح پوست را کم میکند؛ در حالی که لانولین، روغن معدنی و سیلیکون‌ها فقط حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد. برای همین پمادهای وازلینی برای پوست خیلی خشک قوی‌ترند، اما برای صورت چرب سنگین‌اند.
آبرسان محصولی است که بیشتر کارش را مواد جاذب رطوبت انجام می‌دهند. معروف‌ترینشان هیالورونیک اسید است. کلینیک کلیولند درباره هیالورونیک اسید توضیح میدهد که این ماده آب را خیلی خوب در خود نگه می‌دارد و یک‌چهارم قاشق چای‌خوری از آن حدود ۵٫۷ لیتر آب را نگه می‌دارد. البته این عدد درباره خود ماده خالص است، نه سرمی که چند درصد آن را دارد. اگر می‌خواهید بدانید هیالورونیک اسید چیست و چه فوایدی دارد، مطلب جداگانه‌اش را بخوانید.
یکی از سرم‌های آبرسان موجود در مهتاطب که همین ماده را دارد، سرم هیالورونیک اسید + B5 درماپلاس است.
مرطوب کننده معمولاً ترکیبی از هر سه گروه است: کمی ماده جاذب رطوبت، مقداری نرم‌کننده و یک ماده لایه‌ساز. کارش این است که آب موجود در پوست را حفظ کند و سطح پوست را نرم و منعطف نگه دارد. برای آشنایی کامل‌تر با انواع آن، مطلب کرم مرطوب کننده چیست را ببینید.
این همان نکته‌ای است که ترتیب را مهم میکند. مواد جاذب رطوبت فقط وقتی هوا مرطوب است از محیط آب می‌گیرند. در هوای خشک، آب را بیشتر از لایه‌های عمیق‌تر خود پوست بالا می‌کشند. مرور مجله هندی پوست توضیح میدهد که این مواد ممکن است از دست رفتن آب از سطح پوست را بیشتر کنند و به همین دلیل معمولاً کنار یک ماده لایه‌ساز به کار می‌روند.
هوای کم‌رطوبت خودش هم پوست را خشک میکند. کلینیک کلیولند در راهنمای خشکی پوست، آب‌وهوای خشک و بیابانی و هوای سرد و بادی را از علت‌های خشکی پوست می‌داند. بیشتر مناطق ایران آب‌وهوای خشک یا نیمه‌خشک دارند و در پاییز و زمستان، بخاری و شوفاژ هوای خانه را خشک‌تر هم میکند. به همین دلیل سؤال اول آبرسان بزنیم یا مرطوب کننده فقط یک سلیقه شخصی نیست؛ آبرسان را تنها نگذارید و رویش مرطوب کننده بزنید.
آبرسان و مرطوب کننده فقط دو مرحله از روتین‌اند. ترتیب زیر بر اساس همان راهنمای کلینیک کلیولند است؛ مرحله‌های اختیاری را، اگر محصولشان را ندارید، رد کنید.
روغن صورت هم جای مشخصی دارد. طبق راهنمای ترتیب محصولات کلیولند، اگر پوستتان خشک است، روغن را درست قبل از مرطوب کننده بزنید، نه بعد از آن. اگر پوستتان چرب است، معمولاً به روغن صورت نیازی ندارید.
اگر پزشک برایتان داروی موضعی جوش یا لک تجویز کرده، جای آن در روتین و فاصله‌اش با بقیه محصولات را از خود پزشک بپرسید؛ بعضی از این داروها دستور مصرف خاصی دارند.
در خیلی از توصیه‌های رایج عددهایی مثل ۵ یا ۱۰ دقیقه آمده است، اما منبع معتبری برای یک عدد ثابت پیدا نمی‌شود. راهنمای ترتیب محصولات کلینیک کلیولند هم برای فاصله بین لایه‌ها عددی نمی‌دهد.
آنچه منابع معتبر روی آن تأکید می‌کنند، نم داشتن پوست است. آکادمی پوست آمریکا در توصیه‌هایش برای پوست خشک می‌گوید مرطوب کننده را وقتی بزنید که پوست هنوز نمناک است؛ مثلاً بعد از دوش یا شستن دست‌ها. مرور مجله هندی پوست هم می‌گوید مواد لایه‌ساز روی پوستی که کمی مرطوب است بیشترین اثر را دارند.
پس روش عملی این است: آبرسان را پخش کنید و صبر کنید تا دیگر روی پوست سُر نخورد و جاری نشود، ولی پوست هنوز کمی نم داشته باشد. همان موقع مرطوب کننده را بزنید. اگر آن‌قدر صبر کنید که پوست کاملاً خشک و کشیده شود، ممکن است بخشی از آبی که آبرسان جذب کرده بود دوباره تبخیر شود.
همین قاعده برای بدن هم درست است. بعد از دوش با آب ولرم، نه داغ، پوست را با حوله نرم آرام خشک کنید و همان موقع مرطوب کننده بدن بزنید.
نه همیشه. جواب به نوع پوست و آب‌وهوای محل زندگی‌تان بستگی دارد. اگر مطمئن نیستید پوستتان چرب، خشک یا مختلط است، اول راهنمای انواع پوست را ببینید.
حذف مرطوب کننده اشتباه رایجی است. آکادمی پوست آمریکا در راهنمای کنترل پوست چرب تأکید میکند پوست چرب هم به مرطوب کننده نیاز دارد و بهتر است محصولاتی با برچسب «oil free» و «non-comedogenic» انتخاب کنید؛ یعنی بدون روغن و با احتمال کمتر برای بستن منافذ. مرور مجله هندی پوست هم ترکیب‌های سیلیکونی را برای پوست چرب مناسب می‌داند.
برای این پوست، یک ژل‌کرم سبک که هم ماده جاذب رطوبت دارد و هم مرطوب میکند، اغلب کافی است و لایه دوم لازم نیست. ترتیب کامل‌تر را در روتین مراقبت از پوست چرب ببینید. یکی از ژل‌کرم‌های این گروه در مهتاطب، ژل کرم آبرسان نو آکنه است.
پوست خشک بیشترین سود را از هر دو لایه می‌برد. طبق همان توصیه‌های آکادمی پوست آمریکا، کرم‌ها و پمادها از لوسیون‌ها مؤثرترند و رطوبت بیشتری به پوست می‌دهند. یک سرم یا ژل آبرسان زیر یک کرم غنی، به‌خصوص شب‌ها، ترکیب خوبی است.
اگر خشکی با پوسته‌پوسته شدن، خارش یا ترک همراه است، علتش را هم بررسی کنید؛ مطلب درمان خشکی پوست در این زمینه کمک میکند. برنامه روزانه این نوع پوست هم در روتین مراقبت از پوست خشک آمده است. برای پوست خشک و حساس، کرم آبرسان قوی درماتوم یکی از گزینه‌های موجود در مهتاطب است.
در پوست مختلط، ناحیه T (پیشانی، بینی و چانه) چرب‌تر و گونه‌ها خشک‌ترند. یک آبرسان سبک را روی کل صورت بزنید و مرطوب کننده را روی گونه‌ها کمی بیشتر. برنامه روزانه این پوست در روتین مراقبت روزانه از پوست مختلط آمده است.
هرچه محصول کمتر، احتمال تحریک کمتر. یک مرطوب کننده بدون عطر که خودش ماده آبرسان هم دارد، معمولاً از دو سه محصول جدا مناسب‌تر است. محصول تازه را اول چند روز روی ناحیه کوچکی، مثلاً کنار فک، امتحان کنید و بعد روی کل صورت بزنید.
اسم روی جعبه گاهی گمراه‌کننده است. خیلی از محصولاتی که «کرم آبرسان» نام دارند، در عمل مرطوب کننده کامل‌اند و چیزی لازم نیست رویشان بزنید. تا نوع محصولتان را نشناسید، جواب «اول آبرسان بزنیم یا مرطوب کننده» هم به کارتان نمی‌آید. این سه نشانه کمک می‌کنند.
آکادمی پوست آمریکا هم در فهرست موادی که برای پوست خشک پیشنهاد میکند، از هر دو گروه نام برده است: گلیسرین و هیالورونیک اسید در کنار دایمتیکون، پترولاتوم، لانولین و کره شی.
بیشتر این اشتباه‌ها از همان سؤال ساده «اول آبرسان بزنیم یا مرطوب کننده» شروع می‌شوند، اما به ترتیب ختم نمی‌شوند:
اگر با رعایت همه این نکته‌ها باز هم پوستتان کم‌آب و کدر به نظر می‌رسد، روش‌های آبرسانی عمیق پوست را امتحان کنید.
عدد ثابتی لازم نیست. صبر کنید آبرسان پخش و کمی جذب شود و مرطوب کننده را وقتی بزنید که پوست هنوز کمی نم دارد. صبر طولانی تا خشک شدن کامل پوست فایده‌ای ندارد.
اول آبرسان، بعد مرطوب کننده و در آخر ضد آفتاب. ضد آفتاب باید آخرین لایه روتین صبح باشد تا لایه محافظ آن دست نخورد.
اول سرم. سرمها رقیقترند و کرم آبرسان، که معمولاً نقش مرطوب کننده را هم دارد، بعد از آنها میآید.
قبل از آن. تونر، اگر استفاده میکنید، درست بعد از شوینده میآید و بعد نوبت سرم یا آبرسان است.
برای بیشتر افراد صبح و شب کافی است. پوست خشک ممکن است در طول روز، به‌خصوص بعد از شستن صورت یا دوش، یک نوبت دیگر مرطوب کننده لازم داشته باشد.
بله. پوست چرب هم آب از دست میدهد. یک مرطوب کننده سبک، بدون روغن و با برچسب non-comedogenic انتخاب کنید؛ گاهی همین یک محصول جای آبرسان را هم پر میکند.
در جواب «اول آبرسان بزنیم یا مرطوب کننده»، ترتیب درست همیشه یکی است: اول آبرسان، بعد مرطوب کننده و صبح‌ها در آخر ضد آفتاب. مهم‌تر از خود ترتیب، این است که آبرسان را در هوای خشک تنها نگذارید و مرطوب کننده را روی پوست نمناک بزنید. اگر پوستتان چرب است، شاید یک ژل‌کرم سبک برای هر دو کار کافی باشد؛ اگر خشک است، هر دو لایه را جدی بگیرید.
هشدار مراقبتی: اگر بعد از زدن آبرسان یا مرطوب کننده سوزش ماندگار، قرمزی، خارش یا جوش‌های تازه دیدید، مصرف آن محصول را قطع کنید و با پزشک یا داروساز مشورت کنید. اگر اگزما، آکنه تحت درمان یا پوست بسیار حساس دارید، یا در دوران بارداری و شیردهی داروی موضعی مصرف میکنید، انتخاب محصولات و ترتیب آنها را با پزشک هماهنگ کنید.
بیشتر بخوانید:
