
بازبینی و تأیید علمی: دکتر رویا میرنظامی، داروساز
آخرین بهروزرسانی: ۲۴ آبان ۱۴۰۵
این مطلب جنبه آموزشی و اطلاعرسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان پزشکی نیست. برای تشخیص دقیق و انتخاب درمان مناسب، حتماً با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
در قفسه ضد آفتابها، کنار «کرم ضد آفتاب» محصولاتی با اسم «لوسیون»، «فلوئید» یا «شیر ضد آفتاب» هم دیده میشود. بیشتر توضیحها به یک جمله ختم میشوند: لوسیون پایه آبی دارد و کرم پایه روغنی. این جمله فقط بخشی از ماجراست و بهتنهایی کمکی نمیکند که بدانید برای پوست خودتان، قسمتی از بدن که میخواهید بپوشانید و هوای شهرتان کدام بهتر است، یا اینکه آیا یکی از دیگری بهتر محافظت میکند.
در این مطلب، بر پایه منابع معتبر پوست و داروسازی، تفاوت لوسیون ضدآفتاب و کرم ضد آفتاب را از ترکیب تا محافظت توضیح دادهایم و گفتهایم کدام برای چه پوستی مناسبتر است، روی برچسب دنبال چه باشید و هر کدام را چطور بزنید. اگر همین سؤال را درباره مرطوبکنندهها هم دارید، مطلب تفاوت لوسیون و کرم مرطوب کننده را ببینید.
تفاوت لوسیون ضدآفتاب و کرم ضد آفتاب در درجه اول غلظت و روانی آنهاست. هر دو معمولاً امولسیون هستند، یعنی مخلوطی از آب و روغن که با کمک امولسیفایر یکدست شده و فیلترهای ضد آفتاب داخل همین پایه قرار گرفتهاند. لوسیون رقیق است و از بطری یا پمپ جاری میشود؛ کرم غلیظ است و شکلش را روی انگشت نگه میدارد. همین تفاوت ظاهری روی حس پوست، سرعت پخش شدن، میزان براقی و حتی مقداری که معمولاً میزنید اثر میگذارد.
| ویژگی | لوسیون ضد آفتاب | کرم ضد آفتاب |
|---|---|---|
| بافت | رقیق و روان؛ از بطری جاری میشود | غلیظ و نیمهجامد؛ روی انگشت شکلش را نگه میدارد |
| پخش شدن | سریع؛ برای سطح بزرگ راحت است | کندتر؛ روی سطح کوچک راحتتر کنترل میشود |
| حس بعد از زدن | سبک، معمولاً با براقی کمتر | مرطوبکنندهتر، گاهی کمی چرب یا براق |
| نوع پوست | چرب، مختلط و معمولی | خشک و معمولی |
| قسمت بدن | بدن، دست و پا، نواحی مودار | صورت و گردن |
| آبوهوا | گرم و شرجی | سرد و خشک |
| قدرت محافظت | به SPF، طیف گسترده بودن و مقدار مصرف بستگی دارد | به SPF، طیف گسترده بودن و مقدار مصرف بستگی دارد |
نکتهای که در بیشتر مقایسهها گفته نمیشود این است که اسم «لوسیون» یا «کرم» روی بسته استاندارد دقیقی ندارد. پژوهشگران سازمان غذا و داروی آمریکا در بررسی علمی طبقهبندی فرآوردههای موضعی نوشتهاند تعریف لوسیون، کرم، ژل و پماد به منبع، سابقه بازار و عرف بستگی دارد و بهترین معیار جدا کردن کرم از لوسیون، رفتار جریان یا همان غلظت آنهاست. پس ممکن است لوسیون یک برند از کرم برند دیگر غلیظتر باشد؛ ملاک انتخاب، بافت واقعی و ترکیبات محصول است، نه فقط اسمی که روی جعبه نوشته شده.

لوسیون ضد آفتاب معمولاً امولسیون روغن در آب است و سهم فاز آبی در آن زیاد است. به همین دلیل رقیق است، زود روی پوست باز میشود و پوشاندن سطح بزرگی مثل پاها و بازوها با آن وقت کمتری میگیرد. خیلی از لوسیونها با عبارت «فاقد چربی» یا Oil-free عرضه میشوند تا روی پوست چرب سنگینی نکنند. لوسیونهای «دو فاز» هم هستند که در بطری دو لایه میشوند و باید طبق دستور بسته، پیش از هر بار مصرف خوب تکان داده شوند.
کرم ضد آفتاب هم معمولاً امولسیون است، ولی سهم روغنها، مومها و نرمکنندهها در آن بیشتر است و بافتی نیمهجامد دارد. این بافت روی پوست لایه مرطوبکنندهتری میسازد و برای پوستی که در آفتاب و باد زود کشیده و خشک میشود، راحتتر است. در عوض روی پوست چرب ممکن است براق و سنگین به نظر برسد و برای پوشاندن تمام بدن، کندتر پخش شود.
این اسمها بیشتر جای محصول را روی طیف غلظت نشان میدهند. «فلوئید» و «شیر ضد آفتاب» معمولاً از لوسیون هم رقیقترند و بیشتر برای صورت چرب یا هوای شرجی ساخته میشوند. مقایسه فلوئید با کرم را در مطلب تفاوت فلوئید و کرم ضد آفتاب جداگانه نوشتهایم. «ژلکرم» بین ژل و کرم قرار میگیرد. ژلها اغلب چربی کمی دارند و استیکها جامدند و برای ناحیههای کوچک به کار میروند. برای آشنایی کاملتر با این شکلها و فرق ضد آفتاب فیزیکی و شیمیایی، مطلب انواع ضد آفتاب را بخوانید.
در محصولات آردن این تقسیمبندی روشن دیده میشود: برند برای کسی که ضد آفتاب بدون چربی میخواهد، «لوسیون ضد آفتاب بی رنگ فاقد چربی» را در خط سولاریس عرضه کرده و برای پوست خشک، «کرم ضد آفتاب پوست خشک» را در خط آتوپیا. یعنی خود تولیدکننده بافت سبک را برای پوستی که چربی اضافه نمیخواهد و بافت غنیتر را برای پوست خشک در نظر گرفته است.
نه لزوماً. مهمترین سوءتفاهم درباره تفاوت لوسیون ضدآفتاب و کرم ضد آفتاب همین است. عدد SPF روی بسته در آزمایشگاه و با مقدار ثابت ۲ میلیگرم ضد آفتاب برای هر سانتیمتر مربع پوست اندازهگیری میشود، چه محصول لوسیون باشد چه کرم. اگر یک لوسیون SPF ۵۰ و یک کرم SPF ۵۰ را به همین مقدار و یکدست بزنید، روی کاغذ محافظت مشابهی میگیرید. معنای دقیق این عدد را در مطلب SPF چیست توضیح دادهایم.
مشکل در استفاده روزمره است. طبق پژوهشی در مجله آکادمی پوست آمریکا، مصرفکنندهها معمولاً فقط ۰٫۵ تا ۱ میلیگرم در هر سانتیمتر مربع ضد آفتاب میزنند و در همان آزمایش، ضد آفتاب SPF ۷۰ با مقدار ۰٫۵ میلیگرم فقط محافظتی در حد SPF ۱۹ داد. یعنی کم زدن، خیلی بیشتر از نوع بافت، محافظت را پایین میآورد.
نوع محصول هم روی همین مقدار اثر میگذارد. در مطالعهای در مجله پوست بریتانیا، داوطلبان از یک ضد آفتاب فیزیکی حدود دو سوم مقداری را زدند که از ضد آفتاب شیمیایی با همان SPF میزدند و پژوهشگران برآورد کردند محافظت واقعی آن در عمل تقریباً نصف میشود. آن مطالعه لوسیون و کرم را مقایسه نکرده بود، ولی نشان میدهد محصولی که زدنش برایتان سختتر یا ناخوشایندتر است، معمولاً کمتر زده میشود. برای بعضیها این محصول کرم غلیظ است و برای بعضی، لوسیونی که روی پوست خشکشان حس کشیدگی میدهد.
این باور که «کرم دیرتر پاک میشود» هم همیشه درست نیست. ماندگاری در آب و عرق را غلظت تعیین نمیکند؛ با آزمایش سنجیده میشود و روی برچسب میآید. طبق راهنمای سازمان غذا و داروی آمریکا، ضد آفتاب مقاوم در برابر آب باید روی برچسب بنویسد که ۴۰ دقیقه یا ۸۰ دقیقه در شنا و تعریق مؤثر میماند و هیچ ضد آفتابی کاملاً ضد آب نیست. پس اگر قرار است شنا کنید یا زیاد عرق میکنید، دنبال عبارت Water Resistant و عدد دقیقه باشید، نه اسم کرم یا لوسیون.
آکادمی پوست آمریکا انتخاب نوع ضد آفتاب را سلیقهای و وابسته به قسمتی از بدن میداند که باید محافظت شود، ولی یک راهنمای کلی هم داده است: کرمها برای پوست خشک و برای صورت بهترند، ژلها برای پوست چرب و نواحی مودار مثل پوست سر، و استیکها برای دور چشم. لوسیون را هم در فهرست گزینهها آورده، بدون اینکه آن را به نوع پوست خاصی محدود کند. بر همین پایه:
کرم ضد آفتاب معمولاً راحتتر است، بهخصوص در پاییز و زمستان و در شهرهای خشک. اگر روی برچسب «مرطوبکننده» یا «مناسب پوست خشک» آمده باشد، احتمالاً حس کشیدگی کمتری میدهد. اگر لوسیون را ترجیح میدهید، اول مرطوبکننده بزنید و بعد لوسیون ضد آفتاب.
لوسیون، فلوئید یا ژلکرم با برچسب «فاقد چربی» و «غیرکومدوژن» معمولاً انتخاب بهتری است، چون براقی و حس سنگینی کمتری دارد و کمتر منافذ را میبندد. کرم غلیظ ممکن است در طول روز صورت را براق کند. معیارهای دیگر را در مطلب ضدآفتاب مناسب پوست چرب آوردهایم.
یک لوسیون یا فلوئید سبک برای کل صورت کافی است. اگر گونهها خشک میشوند، پیش از ضد آفتاب فقط روی همان قسمت مرطوبکننده بزنید. استفاده از دو ضد آفتاب جدا برای قسمتهای مختلف صورت لازم نیست.
در پوست حساس، ترکیبات از بافت مهمترند. محصول بدون عطر را انتخاب کنید و اگر ضد آفتابهای شیمیایی پوستتان را میسوزاند، سراغ کرم ضد آفتاب مینرال بروید که با اکسید روی یا تیتانیوم دیاکسید کار میکند. محصول جدید را اول چند روز روی ناحیه کوچکی از پوست امتحان کنید.
آکادمی پوست آمریکا و سازمان غذا و داروی آمریکا هر دو میگویند نوزاد زیر ۶ ماه تا جای ممکن نباید در معرض آفتاب باشد و بهتر است برایش ضد آفتاب استفاده نشود؛ اگر سایه و لباس در دسترس نبود، با نظر پزشک مقدار کمی ضد آفتاب، ترجیحاً فیزیکی، زده شود. برای کودکان بزرگتر، لوسیون روی سطح بدن راحتتر و سریعتر پخش میشود. گزینهها را در مطلب کرم ضد آفتاب کودکان ببینید.
صورت سطح کوچکی دارد و بیشتر از جاهای دیگر در معرض آفتاب است. کرم یا فلوئید مخصوص صورت معمولاً راحتتر یکدست میشود و کنترل مقدارش سادهتر است. اگر پوستتان چرب است، لوسیون یا فلوئیدی را بردارید که روی بستهاش «صورت» یا Face نوشته شده باشد.
برای سطح بزرگ، لوسیون انتخاب عملیتری است. زود پخش میشود، رساندنش به مقدار کافی راحتتر است و لای موهای بدن گیر نمیکند. پشت دستها، پشت پاها و بالای پا را جا نیندازید؛ این قسمتها زیاد فراموش میشوند.

ژل یا لوسیون رقیق راحتتر بین موها پخش میشود و کمتر مو را چسبناک میکند. روی فرق سر و جاهایی که مو کمپشت است، لایه را با دقت بیشتری بزنید.
برای دور چشم، استیک ضد آفتاب کنترل بهتری دارد و برای لب، بالم لب SPFدار. لاله گوش و پشت گردن را با همان لوسیون یا کرمی که برای صورت یا بدن میزنید بپوشانید.
در هوای گرم و شرجی، مثل تابستان شهرهای ساحلی جنوب، بافت سبک لوسیون یا فلوئید معمولاً تحملپذیرتر است و حس سنگینی و عرق کردن زیر لایه ضد آفتاب کمتر است. در هوای سرد و خشک، در کوه و روی برف، کرم کمک میکند پوست کمتر خشک و کشیده شود.
اگر قرار است شنا کنید، ورزش کنید یا ساعتها بیرون بمانید، فرقی نمیکند لوسیون باشد یا کرم؛ محصول مقاوم در برابر آب بردارید و طبق زمانی که روی برچسب آمده تمدیدش کنید.
حالا که تفاوت لوسیون ضدآفتاب و کرم ضد آفتاب را میدانید، وضعیت خودتان را در فهرست زیر پیدا کنید:
اگر پوست صورتتان خشک یا معمولی است و هوا سرد یا خشک است: کرم ضد آفتاب با برچسب مرطوبکننده یا مناسب پوست خشک.
اگر پوستتان چرب، مختلط یا جوشدار است: لوسیون، فلوئید یا ژلکرم فاقد چربی و غیرکومدوژن.
اگر برای بدن، سفر یا ساحل میخرید: لوسیون مقاوم در برابر آب با SPF ۳۰ یا بالاتر.
اگر پوستتان حساس است: بافتی که با آن راحتید، ولی بدون عطر و ترجیحاً مینرال.
اگر فقط یک محصول برای صورت و بدن میخواهید: لوسیونی که روی برچسبش برای صورت و بدن مناسب دانسته شده و پوست صورتتان به آن جوش یا حساسیت نشان نمیدهد.
۱. مقدار کافی بزنید. طبق آکادمی پوست آمریکا، یک بزرگسال برای پوشاندن پوست بیرون از لباس حدود یک اونس ضد آفتاب لازم دارد، یعنی نزدیک ۳۰ میلیلیتر یا به اندازه یک استکان کوچک پر. سرویس سلامت بریتانیا هم برای پوشاندن کل بدن ۶ تا ۸ قاشق چایخوری را پیشنهاد کرده است. لوسیون چون رقیق است، راحتتر به این مقدار میرسد؛ با کرم حواستان باشد از روی عادت لایه را نازک نکنید.
۲. اگر روی بسته آمده، تکان دهید. در لوسیونهای دو فاز و هر محصولی که روی بستهاش «پیش از مصرف تکان دهید» نوشته شده، بطری را خوب تکان دهید تا فیلترها یکدست پخش شوند.
۳. زودتر از بیرون رفتن بزنید. همان راهنمای بریتانیا پیشنهاد میکند ضد آفتاب یک بار حدود ۳۰ دقیقه پیش از بیرون رفتن و یک بار دیگر درست پیش از رفتن زده شود.
۴. ترتیب لایهها را رعایت کنید. روی صورت، ضد آفتاب آخرین مرحله مراقبت پوست پیش از آرایش است. اگر مرطوبکننده هم میزنید، جزئیات را در مطلب ترتیب زدن مرطوب کننده و ضد آفتاب بخوانید.
۵. تمدید را فراموش نکنید. آکادمی پوست آمریکا و سازمان غذا و داروی آمریکا هر دو تمدید ضد آفتاب را حدوداً هر دو ساعت و بعد از شنا یا تعریق زیاد توصیه میکنند. روش تمدید روی آرایش را در مطلب زمان تمدید ضد آفتاب نوشتهایم.
لوسیونها و فلوئیدهای مخصوص صورت زیادند. ملاک، نوشته «صورت» روی بسته و سازگاری محصول با پوست شماست، نه اسم لوسیون یا کرم.
قدرت ضد آفتاب به SPF، طیف گسترده بودن و مقداری که میزنید بستگی دارد، نه به غلظت. لوسیون SPF ۵۰ اگر به اندازه کافی زده شود، از کرم SPF ۳۰ ضعیفتر نیست.
در فهرست ترکیبات بسیاری از کرمهای ضد آفتاب هم آب (Aqua) اولین جزء است، چون آنها هم امولسیون روغن در آب هستند. از جای آب در فهرست ترکیبات نمیشود فهمید محصول لوسیون است یا کرم.
محافظت لوسیون روی پوست خشک کمتر نمیشود؛ فقط ممکن است حس کشیدگی بدهد. با زدن مرطوبکننده پیش از آن، لوسیون روی پوست خشک هم راحت قابل استفاده است.
طیف گسترده: عبارت Broad Spectrum، علامت UVA داخل دایره یا PA با چند علامت مثبت یعنی محصول در برابر هر دو نوع UVA و UVB محافظت میکند. توضیح کامل را در مطلب ضد آفتاب طیف گسترده ببینید.
SPF ۳۰ یا بالاتر: آکادمی پوست آمریکا و سرویس سلامت بریتانیا هر دو حداقل SPF ۳۰ را توصیه میکنند.
مقاومت در برابر آب: برای شنا و ورزش، عبارت Water Resistant همراه با ۴۰ یا ۸۰ دقیقه.
نوع پوست و ناحیه: Oil-free و Non-comedogenic برای پوست چرب، «مرطوبکننده» یا «پوست خشک» برای پوست خشک، «بدون عطر» برای پوست حساس، و Face یا Body برای اینکه بدانید محصول برای کجا ساخته شده است.
تاریخ انقضا: سازمان غذا و داروی آمریکا میگوید ضد آفتابی که تاریخ انقضا ندارد، سه سال بعد از خرید منقضی حساب میشود و ظرفش نباید زیر آفتاب مستقیم بماند. اگر بافت یا رنگ لوسیون یا کرم عوض شده، آن را کنار بگذارید. نکتههای بیشتر را در مطلب تاریخ انقضای کرم ضد آفتاب آوردهایم.
هیچکدام بهطور کلی بهتر نیست. برای صورت و پوست خشک، بهخصوص در هوای سرد و خشک، کرم راحتتر است؛ برای پوست چرب، بدن و هوای گرم و شرجی، لوسیون. بهترین ضد آفتاب همانی است که هر روز به اندازه کافی میزنید.
بله، اگر روی بسته برای صورت مناسب دانسته شده باشد. لوسیون بدن را هم میشود به صورت زد، به شرط اینکه پوستتان به آن جوش یا حساسیت نشان ندهد؛ ولی بعضی لوسیونهای بدن عطر یا روغن بیشتری دارند و برای پوست حساس یا جوشدار صورت مناسب نیستند.
نه لزوماً. ماندگاری در آب و عرق با عبارت Water Resistant و زمان ۴۰ یا ۸۰ دقیقه روی برچسب مشخص میشود، نه با غلظت. هر دو را باید حدوداً هر دو ساعت و بعد از شنا یا تعریق زیاد تمدید کرد.
فلوئید معمولاً از لوسیون هم رقیقتر است و بیشتر برای صورت ساخته میشود. این اسمها استاندارد دقیقی ندارند؛ برای انتخاب، بافت و ترکیبات را با نوع پوستتان بسنجید.
برای کودکان بالای ۶ ماه، لوسیون روی بدن راحتتر و سریعتر پخش میشود و برای صورت میشود از کرم یا همان لوسیون استفاده کرد. محصول مخصوص کودک و ترجیحاً فیزیکی انتخاب کنید. برای نوزاد زیر ۶ ماه بدون نظر پزشک ضد آفتاب نزنید.
بله؛ مثلاً کرم برای صورت و لوسیون برای بدن. اگر هر دو را روی یک ناحیه بزنید، عدد SPF آنها با هم جمع نمیشود؛ مهم این است که دستکم یکی از آنها به مقدار کافی و یکدست زده شده باشد.
لوسیونی است که در حالت سکون در بطری دو لایه میشود. پیش از هر بار مصرف باید آن را خوب تکان داد تا دو فاز و فیلترهای ضد آفتاب یکدست شوند؛ اگر تکان ندهید، ممکن است مقدار فیلتری که روی پوست میرسد کمتر از حد لازم باشد.
تفاوت لوسیون ضدآفتاب و کرم ضد آفتاب بیشتر در غلظت، حس روی پوست و راحتی پخش شدن است و هر دو در اصل یک کار را انجام میدهند. لوسیون برای بدن، پوست چرب و هوای گرم مناسبتر است و کرم برای صورت، پوست خشک و هوای سرد و خشک. قدرت محافظت را SPF، طیف گسترده بودن، مقاومت در برابر آب و مهمتر از همه مقدار کافی و تمدید منظم تعیین میکند؛ پس محصولی را بخرید که دوست دارید هر روز بزنید.


