دکتر رویا میرنظامی 
ناخنی که موقع باز کردن درِ یک قوطی می‌شکند، یا لبه‌اش مدام لایه‌لایه و ریش‌ریش می‌شود، برای خیلی‌ها آشناست. قدم بعدی معمولاً جست‌وجوی قرص تقویت ناخن است؛ اما در داروخانه با ده‌ها قرص روبه‌رو میشوید که همه یک وعده می‌دهند: ناخن محکم‌تر و بلندتر.
مشکل اینجاست که این قرص‌ها ترکیب و مقدار یکسانی ندارند. یکی ۵۰۰۰ میکروگرم بیوتین دارد و دیگری فقط ۱۵۰ میکروگرم؛ یکی به کار کسی می‌آید که کمخونی دارد و دیگری به کار کسی که غذایش کم‌تنوع است. شکنندگی ناخن هم همیشه از کمبود نیست؛ گاهی نشانه مشکل تیروئید است و گاهی فقط نتیجه شستن ظرف بدون دستکش. اگر علت را ندانید، ممکن است ماه‌ها قرصی بخورید که ربطی به مشکل شما ندارد.
در این راهنما، هفت محصول موجود در مهتاطب را با مقدار واقعی ماده مؤثرشان کنار هم گذاشته‌ایم و با مقداری که در مطالعه‌های ناخن به کار رفته مقایسه کرده‌ایم. بعد سراغ علت‌های شکنندگی ناخن، خوراکی‌های مفید، باورهای غلط و نکات ایمنی می‌رویم تا قرص تقویت ناخنی را انتخاب کنید که واقعاً به کار ناخن شما بیاید، نه فقط هزینه اضافه باشد.
بهترین قرص تقویت ناخن، قرصی است که با علت مشکل شما جور باشد. برای ناخن شکننده‌ای که علت پزشکی ندارد، بیوتین منطقی‌ترین شروع است. طبق برگه اطلاعات بیوتین مؤسسه ملی سلامت آمریکا، در چند مطالعه کوچک مصرف روزانه ۲٫۵ میلیگرم بیوتین ناخن بیشتر شرکت‌کننده‌ها را سفت‌تر کرد؛ هرچند این مطالعه‌ها گروه دارونما نداشتند و شواهدشان محدود است.
برای ناخن قاشقی یا ناخنی که همزمان با خستگی و رنگ‌پریدگی ضعیف شده، اول باید کمبود آهن بررسی شود. کلاژن در یک مطالعه کوچک نتیجه خوبی داشته و زینک بیشتر به کار کسی می‌آید که غذایش کم‌تنوع است. جدول زیر گزینه‌های موجود قرص تقویت ناخن را بر اساس همین منطق کنار هم گذاشته است.
| محصول | شکل و تعداد | ترکیب اصلی در هر عدد | مناسب برای | نکته مهم |
|---|---|---|---|---|
| قرص بیوپانتن یوروویتال | قرص، ۶۰ عدد | بیوتین ۵۰۰۰ میکروگرم، پانتوتنیک اسید ۱۰۰ میلیگرم | ناخن شکننده بدون کمبود مشخص | دوز بالای بیوتین؛ پیش از آزمایش خون به پزشک بگویید |
| کپسول بیوتی هلث ۱۰۰۰ میکروگرم هلث اید | کپسول، ۳۰ عدد | بیوتین ۱۰۰۰ میکروگرم | شروع اقتصادی با بیوتین | دوز آن کمتر از مقدار مطالعه‌های ناخن است |
| قرص زینک پلاس یوروویتال ۱۰ میلیگرم | کپسول، ۶۰ عدد | زینک ۱۰ میلیگرم، ویتامین C ۱۰۰ میلیگرم، ویتامین‌های گروه B، بیوتین ۱۵۰ میکروگرم | غذای کم‌تنوع، ضعف همزمان مو و ناخن | با مکمل زینک‌دار دیگر همزمان نخورید |
| قرص زینک پلاس پابا یوروویتال | قرص، ۶۰ عدد | زینک، ویتامین C، ویتامین‌های گروه B، بیوتین، فولیک اسید، پابا (مقدارها در صفحه محصول ذکر نشده) | کسی که بیشتر نگران مو است | مقدار هر ترکیب را از برچسب بخوانید |
| قرص کلاژن پلاس یوروویتال | قرص، ۶۰ عدد | کلاژن هیدرولیزشده ۵۰۰ میلیگرم، ال‌لیزین ۵۰ میلیگرم، ویتامین C ۳۰ میلیگرم | مراقبت همزمان پوست و ناخن | یک‌پنجم دوز مطالعه ناخن؛ با حساسیت به ماهی مصرف نشود |
| محلول استحکام بخش ناخن هراند | محلول، ۱۰ میلی‌لیتر | ترکیبات کامل در صفحه محصول ذکر نشده | ناخن نازکی که زود ترک برمی‌دارد | فقط مصرف خارجی |
| روغن رطوبت رسان ناخن هراند | روغن، ۱۰ میلی‌لیتر | ترکیبات کامل در صفحه محصول ذکر نشده | ناخن و کوتیکول خشک | برای مراقبت روزانه، کنار قرص |
قیمت این هفت محصول در ۲۳ مهر ۱۴۰۵ در مهتاطب از حدود ۲۱۶ هزار تا ۲ میلیون و ۳۷۶ هزار تومان بود. قیمت به‌روز و موجودی را در صفحه هر محصول ببینید.
هر قرص بیوپانتن یوروویتال ۵۰۰۰ میکروگرم (۵ میلیگرم) بیوتین و ۱۰۰ میلیگرم پانتوتنیک اسید یا ویتامین B5 دارد. این محصول در ایران و تحت لیسانس آلمان تولید می‌شود و بسته‌اش ۶۰ عددی است. طبق صفحه محصول، روزی یک قرص بعد از غذا با آب مصرف می‌شود.
بیوتین همان ویتامین B7 است. یک بزرگسال از راه غذا روزانه فقط حدود ۳۰ میکروگرم بیوتین لازم دارد؛ پس ۵ میلیگرم مقداری درمانی و بسیار بیشتر از نیاز غذایی است. در مقاله مروری مجله Dermatology and Therapy درباره ناخن شکننده، مصرف ۵ تا ۱۰ میلیگرم بیوتین در روز به مدت ۳ تا ۶ ماه را توصیه رایج دانسته‌اند. همین مقاله یادآوری میکند که مطالعه‌های بیوتین کوچک بوده‌اند و کنترل دقیقی نداشته‌اند.
برای آشنایی بیشتر با این ویتامین و منابع غذایی‌اش، مطلب بیوتین چیست را ببینید.
این کپسول فقط یک ماده مؤثر دارد: ۱۰۰۰ میکروگرم یا ۱ میلیگرم بیوتین در هر عدد. بسته آن ۳۰ عددی و محصول برند انگلیسی هلث اید است. طبق صفحه محصول، بزرگسالان و نوجوانان بالای ۱۲ سال روزی یک عدد را با آب کافی مصرف می‌کنند.
مقدار بیوتین این کپسول از ۲٫۵ میلی‌گرمی که در مطالعه‌های ناخن به کار رفته کمتر است. مزیتش ترکیب ساده و قیمت پایین‌تر است. اگر اولین بار است که قرص تقویت ناخن می‌خورید و نمی‌دانید ناخن‌تان به بیوتین جواب میدهد یا نه، می‌توانید با آن شروع کنید و بعد درباره دوز بیشتر با داروساز صحبت کنید.
این محصول ترکیبی است. طبق صفحه محصول، هر عدد ۱۰ میلیگرم زینک، ۱۰۰ میلیگرم ویتامین C، ۱۵۰ میکروگرم بیوتین، ۲۰۰ میکروگرم فولیک اسید و چند ویتامین گروه B مثل B1، B2، B6 و B12 دارد. در مشخصات همان صفحه، شکل آن کپسول و تعدادش ۶۰ عدد ذکر شده است. ساخت ایران است و روزی یک عدد با آب مصرف می‌شود.
۱۰ میلیگرم زینک نزدیک به نیاز روزانه بزرگسالان است. طبق راهنمای زینک مؤسسه ملی سلامت آمریکا، مردان بزرگسال روزانه ۱۱ میلیگرم و زنان ۸ میلیگرم زینک لازم دارند. بیوتین این محصول هم در حد نیاز غذایی است، نه دوز مطالعه‌های ناخن. پس این کپسول بیشتر برای کسی مناسب است که غذایش کم‌تنوع است، رژیم لاغری سخت گرفته یا همزمان از ریزش مو و ضعف ناخن گله دارد.
اگر می‌خواهید بدانید هر کدام از ویتامین‌های گروه B چه کاری در بدن می‌کنند، راهنمای جداگانه آن را بخوانید. زینک و ویتامین C در کار طبیعی سیستم ایمنی هم نقش دارند؛ ولی اگر هدف اصلی‌تان همین است، راهنمای قرص تقویت سیستم ایمنی گزینه‌های مناسب‌تری معرفی میکند.
زینک پلاس پابا هم ترکیبی از زینک، ویتامین C، ویتامین‌های گروه B، بیوتین و فولیک اسید است، به‌اضافه پابا (PABA). طبق صفحه محصول، شکل آن قرص و بسته‌اش ۶۰ عددی است، برای بالای ۱۲ سال ذکر شده و روزی یک قرص همراه غذا مصرف می‌شود. در مشخصات صفحه محصول، کشور سازنده آلمان و محل بسته‌بندی ایران ذکر شده است.
مقدار هر ترکیب در صفحه محصول نیامده است؛ پس هنگام خرید یا تحویل، جدول برچسب را بخوانید. پابا بیشتر برای پیشگیری از سفید شدن مو تبلیغ می‌شود و شواهد قابل اتکایی درباره اثر آن بر ناخن در دست نیست. اگر نگرانی اصلی‌تان ناخن است، بیوتین یا زینک پلاس ساده انتخاب دقیق‌تری است؛ اگر مو برایتان مهم‌تر است، این محصول را با داروساز بررسی کنید.
هر قرص کلاژن پلاس یوروویتال ۵۰۰ میلیگرم کلاژن هیدرولیزشده، ۵۰ میلیگرم ال‌لیزین و ۳۰ میلیگرم ویتامین C دارد. کلاژن هیدرولیزشده یعنی کلاژنی که به قطعه‌های پروتئینی کوچک‌تر شکسته شده است. بسته ۶۰ عددی است، در ایران و تحت لیسانس آلمان تولید می‌شود و روش مصرف رسمی آن روزی یک قرص همراه غذا و آب کافی است.
در مطالعهای روی ۲۵ نفر با ناخن شکننده، مصرف روزانه ۲٫۵ گرم پپتید کلاژن به مدت ۲۴ هفته سرعت رشد ناخن را ۱۲ درصد بیشتر و دفعات شکستن ناخن را ۴۲ درصد کمتر کرد. این مطالعه گروه مقایسه نداشت. نکته مهم این است که یک قرص کلاژن پلاس فقط یک‌پنجم این مقدار کلاژن را میدهد؛ پس نباید همان نتیجه را از آن انتظار داشت.
این محصول برای کسی منطقی‌تر است که همزمان به پوست و ناخن فکر میکند و شکل قرص را به پودر ترجیح میدهد. برای مقایسه با پودرها و ساشه‌هایی که در هر وعده کلاژن بیشتری دارند، فهرست قرص کلاژن را ببینید. طبق اطلاعات صفحه محصول، این قرص برای کسانی که به ماهی حساسیت دارند و در نارسایی کبد یا کلیه توصیه نمیشود.
قرص روی ناخنی اثر میکند که تازه از ریشه بیرون می‌آید؛ ناخنی را که الان دارید باید از بیرون محافظت کرد. محصولات استحکام‌بخش ممکن است به مقاومت ناخن در برابر پاره شدن و ترک خوردن کمک کنند، ولی هنوز کارآزمایی دقیقی درباره آن‌ها انجام نشده است. برای همین، این محصولات را کمک‌کننده ببینید، نه درمان.
این محلول ۱۰ میلی‌لیتری تحت لیسانس سوئیس تولید می‌شود و برای ترمیم ناخن‌های ضعیف و شکننده و جلوگیری از پوسته‌پوسته شدن آن‌ها معرفی شده است. ترکیبات کامل آن در صفحه محصول نیامده؛ برچسب را بخوانید و محصول بدون فرمالدهید را ترجیح دهید. اگر پوست اطراف ناخن قرمز یا خارش‌دار شد، استفاده را قطع کنید.
این روغن ۱۰ میلی‌لیتری برای رطوبت‌رسانی به پوست اطراف ناخن و ترمیم کوتیکول معرفی شده است. ناخن خشک زودتر ترک برمی‌دارد؛ پس مالیدن روغن بعد از شستن دست‌ها و پیش از خواب، کنار مصرف قرص، کار منطقی‌ای است.
این روغن ۸ میلی‌لیتری ساخت ایران است و طبق صفحه محصول، روغن بادام شیرین، جوجوبا، سنجد و هسته انگور دارد. روش مصرفش ساده است: ناخن را از باقی‌مانده لاک پاک کنید، روغن را مثل لاک روی ناخن بکشید و یک دقیقه صبر کنید تا خشک شود. این محصول در زمان به‌روزرسانی این مطلب ناموجود بود؛ وضعیت فعلی آن را در صفحه روغن تقویت کننده ناخن هیدرودرم ببینید.
این خلاصه کمک میکند بر اساس وضعیت خودتان انتخاب کنید:
اگر ناخن‌تان فقط نازک و شکننده است و آزمایش‌هایتان مشکلی نشان نداده: بیوپانتن یوروویتال؛ یا برای شروع اقتصادی‌تر، بیوتی هلث.
اگر ناخن قاشقی شده یا خستگی، رنگ‌پریدگی و ریزش مو هم دارید: اول آزمایش خون (هموگلوبین و فریتین)، بعد قرص آهن با نظر پزشک.
اگر غذایتان کم‌تنوع است یا رژیم سخت گرفته‌اید: زینک پلاس ۱۰ میلیگرم یوروویتال.
اگر نگرانی اصلی‌تان ریزش و سفیدی مو است و ناخن در درجه دوم: زینک پلاس پابا یوروویتال.
اگر هم پوست و هم ناخن برایتان مهم است: کلاژن پلاس یوروویتال، با انتظار واقع‌بینانه از دوزش.
اگر ناخن‌تان سالم است ولی مدام با آب و شوینده سروکار دارید: اول دستکش و روغن ناخن؛ شاید اصلاً به قرص نیاز نداشته باشید.
ناخن آب را سریعتر از پوست از دست میدهد و با بالا رفتن سن کندتر رشد میکند. طبق مطلب کلیولند کلینیک درباره ناخن شکننده، این مشکل گاهی نشانه کمبود پروتئین، آهن یا ویتامین‌های گروه B و گاهی نشانه زودهنگام بیماری تیروئید است. پیش از خرید هر قرص تقویت ناخن، این علت‌ها را مرور کنید.
خیس و خشک شدن پشت‌سرهم دست‌ها، مثل شستن ظرف و لباس بدون دستکش، ناخن را خشک و شکننده میکند. متخصصان مایو کلینیک ماندن طولانی دست در آب، تماس مکرر با مواد شوینده، لاک‌پاک‌کن استون‌دار و سرما یا گرمای شدید را از علت‌های ضعف ناخن می‌دانند. زندگی در هوای خشک یا جایی با زمستان‌های سرد و طولانی هم این مشکل را بیشتر میکند.
در کمخونی، بدن هموگلوبین کافی ندارد؛ پروتئینی که اکسیژن را به همه بافت‌ها، از جمله ریشه ناخن، می‌رساند. وقتی کمبود آهن طول بکشد، ناخن نازک و نرم می‌شود و ممکن است وسطش فرو برود. طبق راهنمای ناخن قاشقی کلیولند کلینیک، این حالت بیشتر وقت‌ها نشانه کمخونی فقر آهن است و بعد از جبران کمبود، بهبودش ممکن است ۶ تا ۱۸ ماه طول بکشد. قرص مخصوص ناخن قاشقی وجود ندارد؛ درمانش درمان همان علت است.
اگر می‌پرسید شکستن ناخن به کمبود کدام ویتامین مربوط است، جوابش یک ویتامین نیست. کمبود آهن، پروتئین، ویتامین‌های گروه B و به‌ندرت بیوتین میتواند نقش داشته باشد. اگر کمخونی ریزش مو را هم با خود آورده، راهنمای قرص آهن برای ریزش موی ناشی از کمخونی را ببینید.
کم‌کاری و پرکاری تیروئید هر دو می‌توانند ناخن را شکننده کنند. اگر شکنندگی ناخن با خستگی، تغییر وزن بی‌دلیل، ریزش مو یا حساسیت به سرما و گرما همراه است، به جای عوض کردن قرص، آزمایش تیروئید بدهید.
ناخن با بالا رفتن سن کندتر رشد میکند. در مقاله مروری Dermatology and Therapy آمده است که شکنندگی ناخن تا ۲۰ درصد مردم را درگیر میکند و در زنان بالای ۵۰ سال شایع‌تر است. همین مقاله می‌گوید ناخن دست بیشتر از ناخن پا شکننده می‌شود؛ پس اگر فقط ناخن‌های دستتان می‌شکند و ناخن پا سالم است، احتمالاً علت بیرونی است و اول باید سراغ عادت‌های روزمره رفت.
قرص تقویت ناخن فقط کمبود را جبران میکند؛ پایه کار، غذای روزانه است. این چهار نکته بیشترین اهمیت را دارند:
اگر رژیم لاغری سخت گرفته‌اید یا وعده‌ها را جا می‌اندازید، ناخن جزو اولین جاهایی است که کم‌خوری را نشان میدهد. در این حالت، قبل از اضافه کردن قرص، غذای روزانه را درست کنید.
ناخن بیشتر از پروتئین کراتین ساخته شده است، نه کلسیم. طبق مطلب مدیکال نیوز تودی درباره رشد ناخن، هنوز مطالعه قاطعی نشان نداده که کلسیم سلامت ناخن را بهتر میکند. اگر پزشک به دلیل پوکی استخوان یا رژیم کم‌لبنیات قرص کلسیم را توصیه کرده، آن را برای استخوان بخورید، نه به امید ناخن محکم‌تر.
طبق توضیح کلیولند کلینیک درباره لکه‌های سفید ناخن، شایع‌ترین علت این لکه‌ها ضربه‌های کوچک به ناخن یا ریشه آن است و ارتباطشان با کمبود کلسیم یا زینک ثابت نشده است. پس دیدن یک لکه سفید دلیل خوردن قرص نیست.
این باور میتواند نتیجه عکس بدهد. طبق راهنمای سلنیوم مؤسسه ملی سلامت آمریکا، مصرف زیاد سلنیوم در طول زمان خودش باعث شکنندگی یا ریختن ناخن می‌شود. سقف مجاز روزانه سلنیوم برای بزرگسالان ۴۰۰ میکروگرم از همه منابع است. بعضی قرص‌های ترکیبی پوست و مو سلنیوم هم دارند؛ اگر چند مکمل می‌خورید، مقدارها را جمع بزنید.
ژلوفن نام تجاری کپسول ایبوپروفن، یعنی یک مسکن ضدالتهاب است. نه خوردن آن و نه مالیدن محتوای کپسول روی ناخن، نقش شناخته‌شده‌ای در تقویت ناخن ندارد و مصرف بی‌دلیل مسکن کار درستی نیست.
اگر به دلیل کم خوردن ماهی قرص امگا 3 مصرف می‌کنید، بدانید شواهد مستقیم درباره اثر آن بر ناخن هنوز کم است. امگا ۳ را جایگزین بیوتین یا آهنی نکنید که ناخن شما واقعاً به آن نیاز دارد.
بخش بزرگی از تقویت ناخن، کارهایی است که هزینه‌ای ندارد. توصیه‌های آکادمی پوست آمریکا برای ناخن سالم و نکات هلث‌لاین برای تقویت ناخن را این‌طور خلاصه کرده‌ایم:
قرص تقویت ناخن برای ناخن ضعیف و شکننده است، نه برای بیماری ناخن. آکادمی پوست آمریکا این تغییرهای ناخن را نیازمند معاینه متخصص پوست می‌داند:
اگر بعد از حدود یک ماه مراقبت درست بهتر نشدید، یا مشکل ناخن با نشانه‌های دیگری مثل خستگی، ریزش مو یا تغییر وزن همراه است، به پزشک سر بزنید.
در مطالعهای روی بزرگسالان جوان سالم، ناخن دست بهطور میانگین ماهی ۳٫۴۷ میلیمتر و ناخن پا ماهی ۱٫۶۲ میلیمتر رشد کرد. قرص فقط روی ناخن تازه اثر دارد؛ پس معمولاً ۳ تا ۶ ماه مصرف منظم لازم است تا تفاوت را ببینید و ناخن پا دیرتر جواب میدهد.
قرصی که ناخن را چند برابر سریعتر رشد بدهد وجود ندارد. در یک مطالعه کوچک، کلاژن سرعت رشد ناخن را حدود ۱۲ درصد بیشتر کرد. اگر ناخن به دلیل کمبود آهن یا غذای ناکافی کند رشد میکند، جبران همان کمبود بیشترین اثر را دارد.
برای مو و ناخن با هم، محصولات ترکیبی مثل زینک پلاس ۱۰ میلیگرم یوروویتال منطقیترند، چون چند ریزمغذی را با هم دارند. اگر ریزش مو شدید است، علت آن مثل کمبود آهن، تیروئید یا تغییرات هورمونی باید جدا بررسی شود و قرص تقویتی بهتنهایی کافی نیست.
بیشتر این مکملها با دوز برچسب عارضه جدی ندارند، ولی ممکن است دلدرد یا تهوع بدهند و مصرف همراه غذا کمک میکند. بیوتین زیاد میتواند جواب آزمایشهای تیروئید و قلب را اشتباه نشان دهد و زینک زیاد کمبود مس ایجاد میکند؛ پس مصرف همزمان چند مکمل را با داروساز هماهنگ کنید.
مصرف خودسرانه توصیه نمیشود. اضافه کردن قرص دیگر به مکملهای بارداری ممکن است مقدار بعضی مواد مثل زینک را از حد مجاز بالاتر ببرد. پیش از مصرف هر مکمل در بارداری و شیردهی با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
پیشنهادهای انجمنهایی مثل نینیسایت بر اساس تجربه شخصی افراد است و علت شکنندگی ناخن هر کس فرق دارد. کسی که کمخونی دارد با بیوتین نتیجه نمیگیرد و کسی که فقط ظرف را بدون دستکش میشوید شاید اصلاً قرص لازم نداشته باشد. اول علت را پیدا کنید، بعد محصول را انتخاب کنید.
بهترین قرص تقویت ناخن برای همه یکی نیست. برای ناخن شکننده‌ای که بیماری پشتش نیست، بیوتین بیشترین شواهد را دارد؛ برای ناخن قاشقی و کمخونی، آهن آن هم بعد از آزمایش؛ و برای غذای کم‌تنوع، مکملهای ترکیبی زینک‌دار. کلاژن گزینه‌ای برای مراقبت همزمان پوست و ناخن است، به شرط اینکه دوزش را بدانید.
هر قرص تقویت ناخنی را که انتخاب کردید، دست‌کم ۳ ماه منظم مصرف کنید، از دستکش و روغن ناخن غافل نشوید و مقدار مکملها را با هم جمع بزنید. اگر ناخن تغییر رنگ داد، دردناک شد یا از بستر جدا شد، به جای عوض کردن قرص، به پزشک سر بزنید.
بازبینی و تأیید علمی: دکتر رویا میرنظامی، داروساز
آخرین به‌روزرسانی: ۲۳ مهر ۱۴۰۵
این مطلب جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان پزشکی نیست. برای تشخیص دقیق و انتخاب درمان مناسب، حتماً با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
