
دکتر رویا میرنظامی
بینی وسط صورت است و هر جوشی روی آن زودتر از جاهای دیگر به چشم میآید. پوست این ناحیه منافذ بزرگتر و غدد چربی فعالتری دارد؛ به همین دلیل جوش روی بینی بسیار شایع است و در بیشتر موارد همان آکنه معمولی است.
با این حال، هر برجستگی روی بینی جوش نیست. قرمزی ماندگار، دانههای ریز دور لب و بینی یا جوش دردناک داخل سوراخ بینی هر کدام علت و درمان جداگانهای دارند. در این مقاله میخوانید هر نوع جوش بینی نشانه چیست، کی خطرناک میشود و کدام درمانها واقعاً جواب میدهند.
پاسخ کوتاه
جوش روی بینی زمانی ایجاد میشود که منفذ مو و غده چربی با چربی پوست (سبوم) و سلولهای مرده بسته شود و باکتریهای پوست در آن رشد کنند. نتیجه، بسته به عمق و میزان التهاب، جوش سرسیاه، سرسفید، چرکی یا زیرپوستی است.
بینی از بیشتر نقاط صورت مستعدتر است، چون منافذ آن بزرگتر و غدد چربیاش متراکمترند. هر عاملی که چربی پوست را بیشتر کند یا منافذ را ببندد، احتمال جوش روی بینی را بیشتر میکند:
اگر جوشها با قرمزی ماندگار، دانههای ریز دور لب یا درد داخل سوراخ بینی همراهاند، احتمالاً با آکنه معمولی سروکار ندارید. بخشهای بعدی کمک میکنند علت را دقیقتر پیدا کنید.
شاید شنیده باشید جوش نوک بینی نشانه مشکل قلب یا کبد است و جوش کنار بینی از گوارش خبر میدهد. این باور که به «نقشه چهره» معروف است، ریشه در طب سنتی دارد و پوستپزشکی امروز پشتوانه علمی برای آن پیدا نکرده است. پس محل جوش را نشانه قطعی بیماری یک اندام ندانید.

آنچه جوش روی بینی واقعاً میتواند نشان بدهد، به شکل آن و نشانههای همراهش بستگی دارد:
کنارههای بینی و چین بین بینی و لب از چربترین قسمتهای صورتاند. در این ناحیه سه علت بیشتر از بقیه دیده میشود و تشخیص درستشان مهم است، چون درمان هر کدام فرق دارد.
بیشتر جوشهای کنار بینی همان آکنه معمولیاند. اگر عینک میزنید یا ساعتها ماسک دارید، فشار و گرمای مداوم روی پرههای بینی هم منافذ را تحریک میکند. تمیز کردن پد عینک، عوض کردن ماسک و دست نزدن به این ناحیه کمک میکند.
طبق آکادمی پوست آمریکا، درماتیت اطراف دهان (Perioral dermatitis) به شکل دانههای ریز، قرمز و شبیه آکنه دور دهان ظاهر میشود و میتواند تا اطراف بینی و چشم هم برسد. پوست اغلب خشک و پوستهپوسته میشود و گاهی میخارد یا میسوزد.
علت دقیق آن روشن نیست، اما بسیاری از افراد بعد از مصرف طولانی داروهای کورتوندار روی پوست به آن دچار میشوند. برخی محصولات مراقبتی و حتی خمیردندان هم ممکن است محرک باشند. درمان آن با آکنه فرق دارد: قطع کورتونها (برای داروی نسخهای، با هماهنگی پزشک)، شوینده ملایم و بدون عطر و در صورت نیاز آنتیبیوتیک تجویزی. بهبود کامل ممکن است چند هفته تا چند ماه طول بکشد.
نکته داروساز: پماد کورتوندار، مثل هیدروکورتیزون یا بتامتازون، را بدون نظر پزشک برای جوش صورت به کار نبرید. مصرف طولانی این پمادها روی صورت یکی از علتهای شناختهشده درماتیت اطراف دهان است.
اگر کنار پرهها بهجای جوش، قرمزی همراه با پوستههای سفید تا زرد (خشک یا چرب) دارید، احتمالاً با درماتیت سبورئیک سروکار دارید. در راهنمای آکادمی پوست آمریکا، پوست اطراف سوراخهای بینی، ابروها، ریش و گوشها از محلهای شایع این مشکل است. این ضایعه جوش نیست و درمانش هم فرق دارد؛ برای آشنایی بیشتر، مطلب درماتیت سبورئیک را بخوانید.
جدول زیر خلاصه میکند جوش در هر قسمت بینی بیشتر از چه چیزی میآید و چه باید کرد:
| محل جوش | علتهای محتمل | چه کنید |
|---|---|---|
| روی بینی و نوک بینی | آکنه معمولی، جوش سرسیاه و سرسفید، رزاسه (اگر قرمزی ماندگار است) | شستوشوی ملایم و محصول حاوی بنزوئیل پروکساید یا اسید سالیسیلیک؛ قرمزی ماندگار را به پزشک نشان دهید. |
| کنار بینی و پرهها | آکنه، فشار عینک یا ماسک، درماتیت سبورئیک | پد عینک و ماسک را تمیز نگه دارید؛ قرمزی پوستهدار درمان جداگانه میخواهد. |
| اطراف بینی و لب | درماتیت اطراف دهان، آکنه | پماد کورتوندار نزنید؛ اگر دانهها ریز و پوست خشک است، با پزشک مشورت کنید. |
| زیر بینی | تحریک پوست بر اثر فین کردن زیاد و آبریزش، عفونت ریشه مو | دستمال نرم به کار ببرید و پوست را تمیز و خشک نگه دارید. |
| داخل بینی | التهاب دهلیز بینی (عفونت ریشه مو)، کورک | فشار ندهید و موی بینی را نکنید؛ اگر درد و تورم بیشتر شد، به پزشک مراجعه کنید. |
بیشتر جوشهای داخل بینی عفونت ریشه مو در دهلیز بینی، یعنی قسمت جلویی سوراخ بینی، هستند. به این مشکل التهاب دهلیز بینی یا وستیبولیت (Nasal vestibulitis) میگویند. طبق کلینیک کلیولند، باکتری استافیلوکوک عامل شایع آن است و این عادتها احتمالش را بیشتر میکنند:
نشانههای آن جوش یا زخم داخل سوراخ بینی، درد شدید بینی و دلمه زردرنگ اطراف دیواره بینی است. در موارد خفیف، پزشک معمولاً پماد آنتیبیوتیک موضعی مانند موپیروسین یا باسیتراسین را توصیه میکند. در موارد شدیدتر ممکن است آنتیبیوتیک خوراکی لازم باشد و کورکی که به دارو جواب ندهد، باید به دست پزشک تخلیه شود.
جوش داخل بینی را هرگز فشار ندهید. این ناحیه جزو «مثلث خطر» صورت است و عفونت آن در موارد نادر ممکن است گسترش پیدا کند.
اگر جوش داخل بینی مدام برمیگردد، بهخصوص اگر همیشه در یک طرف است، به متخصص گوش، حلق و بینی مراجعه کنید. کلینیک کلیولند میگوید التهاب دهلیز بینی تکرارشونده باید به پزشک گزارش شود، چون گاهی آزمایشهای بیشتری برای رد بیماریهای دیگر، از جمله موارد نادر سرطانی، لازم است. تا زمان معاینه، به عادتهایی دقت کنید که فقط همان سمت را درگیر میکنند؛ مثل کندن مو یا دستکاری همیشگی یک سوراخ بینی.
بیشتر جوشهای روی بینی بیخطرند و خودشان یا با درمان ساده خوب میشوند. نگرانی رایج درباره «مثلث خطر» صورت است: ناحیهای از بالای بینی تا گوشههای لب. به گفته کلینیک کلیولند، رگهای این ناحیه با سینوس کاورنوس، شبکهای از سیاهرگها پشت حدقه چشم که خون مغز از آن تخلیه میشود، ارتباط دارند. به همین دلیل عفونت این قسمت در موارد بسیار نادر به لخته عفونی در سینوس کاورنوس منجر میشود.
این عارضه اگر زود تشخیص داده شود، امروز معمولاً با آنتیبیوتیک درمان میشود. پس ترس لازم نیست، اما فشار دادن و دستکاری جوش روی بینی را کنار بگذارید و به نشانههای هشدار دقت کنید؛ بهخصوص در ۵ تا ۱۰ روز اول بعد از شروع عفونت.
با این نشانهها زودتر به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید
جوشهای بینی دو گروه اصلی دارند: آکنه ولگاریس و رزاسه (روزاسه). چون درمان این دو فرق دارد، اول باید نوع جوش را شناخت. چند برجستگی شبیه جوش هم هست که اصلاً جوش نیستند. برای آشنایی کاملتر با همه شکلها، مطلب انواع جوش را ببینید.
آکنه ولگاریس همان جوش شایعی است که از بلوغ تا بزرگسالی بسیاری از افراد تجربهاش میکنند و چند شکل دارد:
این جوشها ممکن است روی صورت، بینی، پشت و سینه ظاهر شوند. جوشهای سفت زیرپوستی روی بینی معمولاً از نوع ندول یا کیستاند؛ روشهای درمان آنها را در مطلب درمان جوش زیر پوستی کاملتر توضیح دادهایم.

رزاسه بیماری پوستی مزمنی است که با قرمزی ماندگار، رگهای ریز و گاهی دانههای قرمز یا چرکی همراه است و بیشتر روی بینی و گونهها دیده میشود. بر اساس یک مرور جامع علمی، رزاسه تا ۱۰ درصد مردم جهان را درگیر میکند، در افراد با پوست روشن و سنین ۳۵ تا ۵۰ سال شایعتر است و زنان را بیشتر از مردان مبتلا میکند.
در نظرسنجی انجمن ملی رزاسه آمریکا از ۱٬۰۶۶ بیمار، شایعترین محرکها نور خورشید (۸۱ درصد)، استرس (۷۹ درصد) و هوای گرم (۷۵ درصد) بودند. رزاسه درمان قطعی ندارد، اما با درمان مناسب و دوری از محرکها کنترل میشود.

علائم رایج رزاسه:
فیلامانهای سباسه: نقطههای ریز خاکستری، قهوهای روشن یا زردی که روی بینی میبینید و اغلب با جوش سرسیاه اشتباه گرفته میشوند. کلینیک کلیولند آنها را بخشی طبیعی و سالم از پوست میداند که برخلاف سرسیاه، منفذ را نمیبندند. فشار دادنشان فایدهای ندارد و از بین نمیروند؛ اسید سالیسیلیک و رتینوئیدها فقط ظاهرشان را کوچکتر میکنند.
میلیا در نوزادان: دانههای ریز، سفید و سفت روی بینی نوزاد معمولاً میلیا هستند. طبق کلینیک کلیولند، ۴۰ تا ۵۰ درصد نوزادان میلیا دارند، بیشتر روی بینی و اطراف آن، و این دانهها معمولاً ظرف چند هفته خودبهخود از بین میروند. آنها را فشار ندهید.
سرطان پوست شبیه جوش: به گفته آکادمی پوست آمریکا، بیشتر کارسینومهای سلول بازال روی سر و گردن، از جمله بینی، ایجاد میشوند. این سرطان ممکن است به شکل زخمی ظاهر شود که خوب نمیشود یا خوب میشود و دوباره برمیگردد و با بزرگ شدن، چند بار خونریزی کند و دلمه ببندد. روی بینی گاهی شبیه برجستگی براق و نیمهشفاف با رگهای ریز است. اگر «جوش» بینی شما چنین ویژگیهایی دارد، به متخصص پوست مراجعه کنید.
درمان به نوع جوش بستگی دارد. طبق راهنمای بالینی ۲۰۲۴ آکادمی پوست آمریکا، بنزوئیل پروکساید، رتینوئیدهای موضعی و آنتیبیوتیکهای موضعی توصیه قوی دارند و اسید سالیسیلیک و آزلائیک اسید گزینههایی با توصیه مشروطاند. همین راهنما آنتیبیوتیک خوراکی داکسیسایکلین و ایزوترتینوئین را هم با توصیه قوی برای آکنه متوسط تا شدید آورده است.
جوشهای سرسیاه و سرسفید معمولاً با محصولات بدون نسخه و مراقبت منظم کنترل میشوند. این مواد در این مرحله کمک میکنند:
اگر جوشهای سرسیاه بینیتان زیاد است، روشهای بیشتر را در مطلب درمان جوش سر سیاه آوردهایم.
ندول و کیست شدیدترین شکلهای آکنهاند و تورم و درد نشانه اصلی آنهاست. در موارد خفیف، کمپرس سرد درد را موقتاً کم میکند و محصولات حاوی بنزوئیل پروکساید کمککنندهاند. اگر جوشها عمیق، دردناک یا زیادند یا جای جوش میگذارند، به پزشک مراجعه کنید. این درمانها فقط با نسخه پزشک مصرف میشوند:
هیچ روشی جوش را یکشبه کاملاً از بین نمیبرد، اما این کارها بهبود را سریعتر و جوش را کمرنگتر میکنند:
جوش را فشار ندهید و روی آن خمیردندان، جوششیرین یا الکل نزنید. این مواد پوست را تحریک میکنند و ممکن است قرمزی را بیشتر کنند.
طبق همان مرور علمی، درمان رزاسه به نظر پزشک نیاز دارد و محصولات خانگی بهتنهایی کافی نیستند. گزینههای رایج اینهاست:
مراقبتهای خانگی و محصولات کمکی را در مطلب درمان روزاسه کاملتر توضیح دادهایم.
این سه محصول برای پوست چرب و جوشدار ساخته شدهاند و در کنار مراقبت روزانه به کنترل جوش روی بینی، بهویژه جوشهای خفیف، کمک میکنند. آنها جایگزین درمان پزشکی جوشهای عمیق یا رزاسه نیستند.
| محصول | کاربرد و ترکیبات اصلی | روش مصرف |
|---|---|---|
| ژل شوینده و ساینده پوست چرب و جوشدار سبوما (آردن، ۳۵۰ گرم) | شوینده پوست چرب با دانههای اسکراب؛ دارای اسید سالیسیلیک، پیروکتون اولامین، نیاسینامید و زینک گلوکونات | صورت را با آب ولرم خیس کنید، کمی ژل را با حرکات دورانی ملایم ماساژ دهید و بعد از یک دقیقه آبکشی کنید. |
| کرم ژل ضد جوش فاز حاد اکنس ۲ ساین اسکین (۲۰ میلیلیتر) | بافت سبک برای مصرف نقطهای؛ دارای روغن درخت چای، عصاره بید کانادایی، بابونه، روغن جوجوبا و نیاسینامید | بعد از شستوشو، روزی دو بار بهصورت نقطهای روی جوش بزنید و دستکم دو هفته ادامه دهید. |
| ماسک خاک رس آبی صورت ژنوبایوتیک (۱۰۰ میلیلیتر) | ماسک کرمی خاک رس (کائولن و بنتونیت) با عصاره جلبک دریایی برای جذب چربی سطح پوست | هفتهای ۲ تا ۳ بار لایهای نازک روی پوست تمیز (بهجز دور چشم و لب) بزنید و بعد از ۷ تا ۱۰ دقیقه آبکشی کنید. |

ژل شوینده و ساینده پوست چرب و جوشدار سبوما
شوینده پمپی ۳۵۰ گرمی آردن با دانههای اسکراب و ترکیباتی مثل اسید سالیسیلیک، پیروکتون اولامین، نیاسینامید و زینک گلوکونات؛ برای شستوشوی روزانه پوست چرب و مستعد جوش سرسیاه. روی جوشهای ملتهب و چرکی فشار نیاورید.
ژل شوینده و ساینده پوست چرب و جوشدار سبوما
کرم ژل ضد جوش فاز حاد اکنس ۲ ساین اسکین
کرم ژل سبک ایرانی در تیوپ ۲۰ میلیلیتری برای مصرف نقطهای روی جوشهای سطحی، با روغن درخت چای، عصاره بید کانادایی، بابونه، روغن شاهدانه و نیاسینامید. شواهد علمی درباره خود این مواد است، نه این محصول خاص. چون ویتامین A دارد، در بارداری پیش از مصرف با داروساز مشورت کنید.
کرم ژل ضد جوش فاز حاد اکنس ۲ ساین اسکین
ماسک خاک رس آبی صورت ژنوبایوتیک
ماسک کرمی ایرانی با کائولن، بنتونیت و عصاره جلبک دریایی در بستهبندی ۱۰۰ میلیلیتری؛ برای جذب چربی سطح پوست و پاکسازی منافذ پوست چرب. روی جوش باز یا زخمی نزنید.
ماسک خاک رس آبی صورت ژنوبایوتیکاین سه محصول را میتوانید جداگانه یا بهصورت پکیج تهیه کنید و برای جوشهای سایر نواحی صورت هم به کار ببرید.


محصولات معرفیشده در مجله مهتاطب را میتوانید از داروخانه اینترنتی مهتاطب (داروخانه شبانهروزی دکتر رویا میرنظامی) تهیه کنید. مشاوران پوست و موی مهتاطب پیش از خرید در انتخاب محصول مناسب راهنماییتان میکنند.
جوش روی بینی بیشتر وقتها آکنه معمولی است که از منافذ بزرگ و چربی زیاد این ناحیه میآید و با شستوشوی ملایم، بنزوئیل پروکساید، اسید سالیسیلیک یا رتینوئید کنترل میشود. قرمزی ماندگار، دانههای ریز دور لب و بینی و جوش دردناک داخل بینی هر کدام درمان جداگانهای دارند. جوش روی بینی را فشار ندهید و اگر تب، تورم رو به گسترش یا ضایعهای دیدید که چند هفته خوب نمیشود، به پزشک مراجعه کنید.
بهتر است این کار را نکنید. فشار دادن، محتویات جوش را به عمق پوست میبرد و التهاب و احتمال جای جوش را بیشتر میکند. بینی در ناحیهای از صورت است که عفونتش، هرچند بهندرت، ممکن است گسترش پیدا کند. اگر جوش بزرگ و دردناک است، متخصص پوست میتواند آن را به روش بیخطر درمان کند.
در بیشتر موارد نشانه هیچ بیماری داخلی نیست و از چربی و ساختار پوست بینی میآید. باور ارتباط محل جوش با کبد یا معده پشتوانه علمی ندارد. قرمزی و تورم مداوم بینی ممکن است نشانه رزاسه باشد و ضایعهای که چند هفته خوب نمیشود، باید معاینه شود.
جوش سفت و دردناکی که سر ندارد، معمولاً ندول یا کیست، یعنی آکنه عمیق، است. این جوشها با محصولات سطحی دیر خوب میشوند و بهتر است پزشک آنها را ببیند. اگر برجستگی سفت، براق و نیمهشفاف است و هفتهها تغییری نمیکند، حتماً به متخصص پوست مراجعه کنید.
برای جوشهای خفیف، ژل یا کرم حاوی بنزوئیل پروکساید یا اسید سالیسیلیک و رتینوئیدهای موضعی گزینههای رایجاند. پماد آنتیبیوتیک برای جوش داخل بینی یا آکنه التهابی را پزشک تجویز میکند و پماد کورتوندار را نباید برای جوش صورت به کار برد. برای مقایسه گزینهها، راهنمای انتخاب بهترین پماد ضد جوش را بخوانید.
دانههای ریز سفید روی بینی نوزاد معمولاً میلیا هستند که بیخطرند و ظرف چند هفته از بین میروند. در نوجوانی، جوش روی بینی بیشتر آکنه بلوغ است. اگر کودک خردسال جوشهای شبیه آکنه دارد یا جوش با تب و تورم همراه است، او را به پزشک کودکان نشان دهید.
آکنه ولگاریس معمولاً با جوش سرسیاه و سرسفید و دانههای چرکی همراه است. رزاسه بیشتر با قرمزی ماندگار، رگهای سطحی و برافروختگی بروز میکند و جوش سرسیاه ندارد. درمان رزاسه با آکنه فرق دارد و به نظر پزشک نیاز دارد.
این مطلب برای آگاهی شماست و جایگزین معاینه، تشخیص یا درمان پزشک نیست. برای انتخاب درمان مناسب، با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
مطالب و محصولات مرتبط
محتوای این صفحه توسط دکتر رویا میرنظامی، داروساز، از نظر علمی بازبینی شده است. آخرین بهروزرسانی: ۴ آبان ۱۴۰۵


