بازبینی و تأیید علمی دکتر رویا میرنظامی، داروساز
آخرین بروزرسانی 19 شهریور 1405
این مطلب جنبه آموزشی و اطلاعرسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان پزشکی نیست. برای تشخیص دقیق و انتخاب درمان مناسب، حتماً با پزشک یا داروساز مشورت کنید
دو قوطی کنار هم روی قفسهاند و هر دو وعده موهای نرم و براق میدهند؛ یکی ماسک مو و دیگری کرم مو. بیشتر خریدارها یکی را انتخاب میکنند و بعد گلایه دارند که یا مو سنگین و چرب شده یا هیچ تغییری حس نکردهاند. مشکل معمولاً انتخاب برند نیست، انتخاب نوع محصول است.
تفاوت ماسک مو و کرم مو در ترکیباتشان خلاصه نمیشود؛ این دو محصول مواد مشترک زیادی دارند اما دو کار متفاوت انجام میدهند و در دو نقطه متفاوت از روتین شستشو جای میگیرند. در ادامه دقیقاً مشخص میکنیم هرکدام چه میکنند، برای چه نوع مویی ساخته شدهاند و اگر اشتباه انتخاب شوند چه اتفاقی برای مو میافتد.
در ادبیات علمی مراقبت از مو، هر دو محصول زیرمجموعه یک خانوادهاند: نرمکنندهها. کاری که نرمکننده انجام میدهد کاهش اصطکاک بین تارها، باز کردن گره، مهار وز و آسانتر کردن شانهکردن است؛ این کار با خنثی کردن بار منفی سطح تار مو و روانسازی کوتیکول انجام میشود. تفاوت ماسک مو و کرم مو در همین چارچوب معنا پیدا میکند: مرور علمی مجله بینالمللی تریکولوژی درباره فرمولاسیون محصولات مو توضیح میدهد که نرمکنندههای عمقی یا همان ماسکها، یا مواد موثر غلیظتری دارند یا صرفاً بافت غلیظتری دارند، و محصولات ماندگار روی مو برای این طراحی شدهاند که روی موی خیس یا خشک بمانند و شسته نشوند.
ماسک مو محصول مرحله حمام است. بعد از شامپو، روی موی نمدار و از نیمه ساقه تا نوک پخش میشود، چند دقیقه میماند و بعد آبکشی میشود. بافت آن غلیظ و کرمی است و معمولاً سهم بالاتری از الکلهای چرب، روغنها، سیلیکون و پروتئین هیدرولیزشده دارد. نتیجهاش را روی موی دکلره یا رنگشده سریعتر میبینید، چون موی آسیبدیده متخلخلتر است و مواد نرمکننده بهتر روی آن مینشینند.
اگر میخواهید انواع این محصول و تفاوت مدلهای آبکشی و غیرآبکشی را کاملتر ببینید، مقاله ماسک مو چیست و چه کاربردی دارد این دستهبندی را باز کرده است و در بهترین ماسک موهای داخل حمام نمونههای آبکشی مقایسه شدهاند.
کرم مو در بازار ایران با چند نام فروخته میشود: کرم مو، ماسک موی غیرآبکشی، نرمکننده بدون آبکشی، شیر مو و گاهی بالم مو. همه اینها یک کار میکنند؛ روی موی نمدار یا خشک میمانند، تارها را روان میکنند و شانهخوردن را آسانتر میکنند. چون شسته نمیشوند، فرمولشان سبکتر است و درصد مواد چرب و پلیمر در آنها کنترلشدهتر است، وگرنه مو در همان ساعت اول سنگین و چرب میشد. اگر دنبال نمونههای این دسته هستید، بهترین ماسک موی بعد از حمام (بدون نیاز به آبکشی) همین گروه از محصولات را بررسی کرده است.
اگر میخواهید قبل از خواندن جزئیات به یک انتخاب اولیه برسید، جدول زیر مسیر را کوتاه میکند.
| ویژگی | ماسک مو | کرم مو |
|---|---|---|
| هدف اصلی | نرمکنندگی عمیق، کاهش زبری و شکنندگی موی خشک و آسیبدیده | حالتدهی، کنترل وز و محافظت روزانه از ساقه مو |
| زمان مصرف | داخل حمام، بعد از شامپو | بعد از حمام روی موی نمدار، یا بین دو شستشو روی موی خشک |
| مدت ماندن روی مو | چند دقیقه، طبق دستور برچسب | تا شستشوی بعدی روی مو میماند |
| آبکشی | لازم و باید کامل باشد | لازم نیست |
| بافت و غلظت | غلیظ و سنگین | سبک، گاهی امولسیون رقیق یا اسپری |
| دفعات مصرف | معمولاً هفتهای یک تا دو بار | میتواند بعد از هر شستشو استفاده شود |
| مناسب برای | موی خشک، رنگشده، دکلره، کراتینه و آسیبدیده | موی وز، فر و مجعد، و مویی که روزانه شانه و حالتدهی میشود |
| ریسک اصلی | آبکشی ناقص و سنگین شدن مو، بهویژه اگر نزدیک ریشه زده شود | انباشت محصول روی مو و چرب دیدهشدن موی نازک و صاف |
سطح تار مو بار الکتریکی منفی دارد و شستشو با شامپوهای آنیونی این بار منفی را بیشتر میکند؛ نتیجهاش وز شدن، ایستادن تارها و گرهخوردن است. ترکیبات کاتیونی نرمکنندهها، مثل ستریمونیوم کلراید و بهنتریمونیوم متوسولفات، بار مثبت دارند و روی این سطح مینشینند و اصطکاک را کم میکنند. موی دکلره و شیمیاییشده به دلیل تخلخل بیشتر و بار منفی بالاتر، این مواد را بیشتر جذب میکند. اگر میخواهید ریشه وز شدن مو را کاملتر بشناسید، علت وز شدن مو این موضوع را جداگانه بررسی کرده است.
اندازه مولکول تعیین میکند مواد کجای مو میمانند. مولکولهای کوچک میتوانند به داخل تار نفوذ کنند و پلیپپتیدهای با وزن مولکولی زیر حدود ده هزار دالتون قابلیت انتشار در ساقه مو را دارند، در حالی که مولکولهای درشتتر روی کوتیکول باقی میمانند و لایه محافظ میسازند. پژوهشی که اثر پپتیدهای کراتین هیدرولیزشده بر تار مو را بررسی کرده، نشان داده این پپتیدها روی فلسهای کوتیکول مینشینند و به یکدستتر شدن سطح مو کمک میکنند، بهخصوص در موی شیمیاییشده.
درباره روغنها هم همهچیز یکسان نیست. در مقایسهای که روی روغن نارگیل، آفتابگردان و روغن معدنی انجام شده، تنها روغن نارگیل توانست از دست رفتن پروتئین مو را کاهش دهد، چون اسید لوریک با زنجیره خطی و وزن مولکولی پایین میتواند به داخل ساقه نفوذ کند. روغن معدنی روی سطح میماند و درخشندگی و لغزندگی میدهد اما نفوذ نمیکند. درباره روغن آرگان هم که در بیشتر ماسکهای بازار دیده میشود، شواهد آزمایشگاهی اختصاصی برای مو کمتر از آن چیزی است که در تبلیغات مطرح میشود؛ توضیح کاملترش را در خواص روغن آرگان بر مو بخوانید.
اگر موی خشک، دکلره یا آسیبدیده دارید ماسک هفتهای یک تا دو بار پایه کار است و کرم مو روی موی نمدار، کار مراقبت روزانه را انجام میدهد. برای این گروه راهنمای درمان موهای آسیب دیده نکات مکمل دارد.
اگر موی رنگشده دارید اولویت با ماسکهای تثبیتکننده رنگ و فاقد سولفات است. بهترین ماسک موی بدون سولفات برای موهای رنگ شده گزینههای این دسته را مقایسه کرده است.
اگر موی فر و مجعد دارید ترکیب ماسک هفتگی با کرم مو روی موی خیس هنگام شانهزدن معمولاً بهترین جواب را میدهد.
اگر موی نازک و صاف دارید کرم مو باید کم و فقط روی نوک مو استفاده شود. توصیه آکادمی پوست آمریکا برای موی نازک و صاف هم همین است: نرمکننده فقط روی انتهای مو.
اگر موی چرب دارید ماسک فقط از نیمه ساقه به پایین و با آبکشی کامل. کرم مو در این حالت اگر سبک نباشد، ریشه را سریعتر چرب نشان میدهد.
اگر مو کراتینه یا پروتئینتراپیشده است محصولات باید با روند صافی سازگار باشند. بهترین محصولات بعد از پروتئین تراپی مو و راهنمای کراتینه مو این موضوع را جدا باز کردهاند.
اگر هر دو محصول را دارید، ترتیب زیر بیشترین بازده را میدهد:
۱. شامپو را روی پوست سر بزنید نه روی کل طول مو. هدف شامپو تمیز کردن پوست سر است و ریختن آن روی ساقه، اصطکاک و گره را بیشتر میکند.
۲. شامپو را کامل بشویید و با حوله آب اضافه مو را بگیرید. روی موی خیسِ چکهکن، ماسک لیز میخورد و نمینشیند.
۳. ماسک را از نیمه ساقه تا نوک پخش کنید و از پوست سر فاصله بگیرید. زمان ماندن را از برچسب محصول بردارید، نه از عادت شخصی.
۴. آبکشی را تا جایی ادامه دهید که حالت لغزندگی مو از بین برود. باقی ماندن محصول روی ریشه، همان چیزی است که بعداً به شکل چربی و سنگینی دیده میشود.
۵. موی خیس در آسیبپذیرترین حالت خود است؛ توصیه متخصصان پوست برای شانه کردن موی خیس استفاده از شانه دندانهدرشت و شروع از نوک مو به سمت بالاست.
۶. کرم مو را روی موی نمدار و به مقدار کم بزنید. برای موی متوسط، اندازه یک سکه کافی است و بیشتر از آن فقط وزن اضافه میکند.
۷. اگر سشوار یا اتو استفاده میکنید، محصول محافظ حرارتی حاوی سیلیکون قبل از حرارت لازم است تا گرما یکنواخت روی سطح تار پخش شود.
ماسک برای ساقه ساخته شده است. روی پوست سر فقط چربی و سنگینی اضافه میکند و در افراد مستعد، خارش و پوستهریزی را بیشتر میکند.
بخش عمده اثر نرمکننده در همان دقایق اول تماس اتفاق میافتد. ماندن طولانیتر بهجای نتیجه بهتر، بیشتر احتمال چرب و سنگین شدن مو را بالا میبرد. تنها مرجع معتبر برای زمان، دستور روی بستهبندی است.
برخی پلیمرها و سیلیکونها با شستشوی معمولی بهسختی پاک میشوند و به مرور مو را کدر و بیحالت میکنند. راهکار شناختهشده، استفاده گاهبهگاه از شامپوی ضد رسوب و بعد از آن یک ماسک مغذی است. البته موی بهشدت دکلرهشده به این شامپوها حساس است و باید کمتر سراغش برود.
نه ماسک و نه کرم مو، ریزش مو را متوقف نمیکنند. اگر ریزش یا نازک شدن تدریجی مو دارید، این محصولات فقط ظاهر و مقاومت مکانیکی تار را بهتر میکنند و مسیر درست، بررسی علت ریزش نزد پزشک است.
محصولات ماندگار روی موی صاف و سالم میتوانند ظاهر چرب و کدر ایجاد کنند. برای این نوع مو، فرمول اسپری و دوفاز معمولاً انتخاب بهتری است. مکمل این گروه، محصولات سبکتری مثل سرم است که در فواید مصرف سرم مو بررسی شدهاند.
واکنشهای آلرژیک به محصولات مو بیشتر با محصولات ماندگار روی مو گزارش شدهاند تا محصولاتی که کوتاهمدت روی مو میمانند و شسته میشوند. اگر پوست سر حساسی دارید، این نکته در انتخاب بین ماسک و کرم مو اهمیت دارد.
بهجای عبارتهای تبلیغاتی روی بسته، فهرست ترکیبات را نگاه کنید. چند نشانه کاربردی:
نامهایی مثل ستریمونیوم کلراید، بهنتریمونیوم متوسولفات و استئارالکونیوم کلراید نشان میدهند محصول واقعاً کار نرمکنندگی انجام میدهد و فقط یک امولسیون خوشبو نیست.
ستیل الکل و استئاریل الکل با الکل خشککننده اشتباه گرفته میشوند، در حالی که نقششان روانسازی و تثبیت بافت محصول است.
دایمتیکون پرکاربردترین ماده نرمکننده در صنعت مو است و در برابر اصطکاک و حرارت از ساقه محافظت میکند. اگر مو زود سنگین میشود، فرمولهای سبکتر یا شستوشوی دورهای با شامپوی ضد رسوب پاسخ میدهد.
این ویژگی بیشتر به شامپو مربوط است تا ماسک، اما برای موی رنگشده و کراتینه ارزش دارد که کل روتین هماهنگ باشد. فهرست ماسک موهای فاقد سولفات برند پروویکات نمونهای از این دسته محصولات است.
کراتین، گندم یا سویا در فرمول، به یکدست شدن سطح مو کمک میکند؛ اما ادعای بازسازی دائمی ساختار مو را جدی نگیرید.
برای موی ضخیم و فر، بافت غلیظتر؛ برای موی نازک، فرمول سبک و اسپریشکل.
ماسک مو محصولی غلیظ برای داخل حمام است که چند دقیقه میماند و آبکشی میشود، اما کرم مو محصولی سبک است که بعد از حمام روی مو میماند و شسته نمیشود.
بله و برای موی خشک، فر یا رنگشده حتی توصیه میشود. ماسک در حمام استفاده و آبکشی میشود و کرم مو بعد از حمام روی موی نمدار زده میشود. فقط مقدار کرم را کم نگه دارید تا مو سنگین نشود.
مدت زمان روی بستهبندی هر محصول نوشته شده و همان معیار درست است. نگهداشتن ماسک بیش از زمان توصیهشده، نتیجه بهتری ثابت نکرده و بیشتر باعث چرب و سنگین شدن مو میشود.
اگر فرمول سبک باشد و فقط از نیمه ساقه به پایین استفاده شود، مشکلی ایجاد نمیکند. زدن کرم نزدیک ریشه در موی چرب، فاصله بین دو شستشو را کوتاهتر میکند.
خیر. کرم مو محصول مراقبت و حالتدهی موی سر است، در حالی که کرم موبر برای حذف موی زائد بدن ساخته شده و ترکیبات کاملاً متفاوتی دارد.
در بیشتر موارد بله، چون ماسک همان کار نرمکننده را با فرمول غلیظتر انجام میدهد. اما برای مصرف بعد از هر شستشو، نرمکننده سبک انتخاب عملیتری است و ماسک بهتر است هفتگی بماند.
اگر دنبال انتخاب بین ماسک مو و کرم مو هستید، بهجای اینکه فقط نام برند را مقایسه کنید، ابتدا نوع مو و جایگاه محصول در روتین را مشخص کنید.
تفاوت ماسک مو و کرم مو نه در «قویتر بودن» یکی، که در نقش متفاوت آنها در روتین است. ماسک، مراقبت متمرکز و دورهای است؛ کرم مو، محافظت روزمره. موی سالم و صاف شاید فقط به کرم نیاز داشته باشد، موی دکلره و آسیبدیده به هر دو، و موی چرب به مصرف محدود و هوشمندانه هر دو.
در این مقایسه، مهمترین نکتهای که به چشم میآید این است که عبارتهای تبلیغاتی روی بسته فقط نقطه شروع انتخاب است، نه پایان آن. نوع پوست سر، وضعیت ساقه، سابقه رنگ و کراتینه و INCI واقعی همان محصولی که میخرید، تصویر دقیقتری به شما میدهد.
