بازبینی و تأیید علمی: دکتر رویا میرنظامی، داروساز
آخرین به‌روزرسانی: ۴ آبان ۱۴۰۵
این مطلب جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان پزشکی نیست. برای انتخاب محصول یا درمان مناسب، با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
صبح‌ها خیلی‌ها مطمئن نیستند اول کدام کرم را بزنند. ترتیب زدن مرطوب کننده و ضد آفتاب ساده است، اما چند جزئیات کوچک تعیین می‌کند پوستتان واقعاً چقدر محافظت می‌شود. مقدار ضد آفتاب، فاصله بین لایه‌ها و جای آرایش از همین جزئیات‌اند.
ترتیب زدن مرطوب کننده و ضد آفتاب این است: اول مرطوب کننده، بعد ضد آفتاب. ضد آفتاب آخرین مرحله مراقبت پوستی صبح است و بعد از آن فقط آرایش می‌آید. راهنمای ترتیب محصولات پوستی کلیولند کلینیک روتین صبح را این‌طور پیشنهاد می‌کند:
قاعده کلی همین راهنما ساده است: محصولات از رقیق به غلیظ زده می‌شوند. سرم ویتامین سی هم کمک‌کننده ضد آفتاب است، نه جایگزین آن.
روتین شب فرق دارد. شب ضد آفتاب لازم نیست و جای سرم صبح را معمولاً رتینوئید یا رتینول می‌گیرد. این مواد در نور خورشید تجزیه می‌شوند و ممکن است پوست را تحریک کنند. ترتیب شب این است: شوینده، محصول درمانی، مرطوب کننده.
ضد آفتاب، چه شیمیایی و چه مینرال، باید یک لایه یکدست روی پوست بسازد تا محافظت کند. هر کرمی که بعد از آن بزنید و ماساژ دهید، ممکن است این لایه را نازک یا نایکدست کند. به همین دلیل، همه محصولات مراقبتی زیر ضد آفتاب می‌روند. آرایش استثناست، چون آن را با ضربه‌های آرام روی پوست می‌نشانید، نه با مالش زیاد.
شواهد موجود می‌گوید نه. در مطالعه‌ای که سال ۲۰۲۲ در مجله Photodermatology منتشر شد، پژوهشگران روی ۲۵ داوطلب آزمایش کردند. آن‌ها چند ضد آفتاب استاندارد و تجاری را همراه با کرم‌های مرطوب کننده روی پوست پشت زدند. مرطوب کننده یک بار کمی قبل و یک بار کمی بعد از ضد آفتاب زده شد.
عکاسی مخصوص UV نشان داد جذب پرتو در هیچ‌کدام از ترکیب‌ها تغییر معناداری نکرد. یعنی اگر ضد آفتاب را به مقدار کافی بزنید، مرطوب کننده زیر آن محافظتش را کم نمی‌کند. این مطالعه کوچک بود و روی پوست پشت انجام شد، نه صورت. پس همان ترتیب رایج، یعنی اول مرطوب کننده و بعد ضد آفتاب، هنوز مطمئن‌ترین انتخاب است.
این توصیه در خیلی از سایت‌های فارسی تکرار می‌شود. منطقش این است که فیلترهای شیمیایی باید «جذب» پوست شوند تا کار کنند. اما همان مطالعه ضد آفتاب‌های تجاری رایج را هم بررسی کرد. مرطوب کننده‌ای که کمی قبل از آن‌ها زده شد، اثرشان را کم نکرد. در راهنمای کلیولند کلینیک هم ضد آفتاب بعد از مرطوب کننده آمده و استثنایی برای نوع شیمیایی ذکر نشده است. پس جای ضد آفتاب شیمیایی هم بعد از مرطوب کننده است.
لازم نیست ۱۵ تا ۲۰ دقیقه صبر کنید. این عدد معمولاً با زمان دیگری اشتباه گرفته می‌شود: فاصله زدن ضد آفتاب تا بیرون رفتن. بین مرطوب کننده و ضد آفتاب، کافی است سطح پوست دیگر خیس و لیز نباشد. اگر مرطوب کننده سنگین است، یکی دو دقیقه صبر کنید تا بنشیند. وگرنه ضد آفتاب روی آن سُر می‌خورد و نایکدست پخش می‌شود.
راهنمای سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) درباره ضد آفتاب توصیه می‌کند ضد آفتاب ۱۵ دقیقه قبل از رفتن زیر آفتاب زده شود. تمدید آن هم دست‌کم هر ۲ ساعت لازم است و با شنا یا تعریق زیاد باید زودتر باشد. ضد آفتاب کاملاً ضدآب وجود ندارد. محصولات مقاوم در برابر آب روی برچسب می‌نویسند در آب ۴۰ یا ۸۰ دقیقه دوام دارند.
| مرحله | فاصله پیشنهادی | توضیح |
|---|---|---|
| مرطوب کننده تا ضد آفتاب | تا وقتی پوست دیگر خیس و لیز نباشد | انتظار طولانی لازم نیست |
| ضد آفتاب تا آرایش | چند دقیقه | تا لایه ضد آفتاب خشک شود |
| ضد آفتاب تا رفتن زیر آفتاب | حدود ۱۵ دقیقه | توصیه FDA |
| تمدید ضد آفتاب در فضای باز | دست‌کم هر ۲ ساعت | بعد از شنا یا تعریق زیاد، زودتر |
ترتیب درست وقتی جواب می‌دهد که ضد آفتاب به اندازه کافی روی پوست بنشیند. راهنمای آکادمی پوست آمریکا برای زدن ضد آفتاب برای صورت دست‌کم یک قاشق چای‌خوری پیشنهاد می‌کند. این مقدار تقریباً به اندازه‌ای است که طول دو انگشت اشاره و میانی را بپوشاند. همین منبع ضد آفتابی با SPF ۳۰ یا بیشتر و مقاوم در برابر آب را توصیه می‌کند. ضد آفتاب باید طیف گسترده هم باشد، یعنی در برابر پرتوهای UVA و UVB محافظت کند.
کم زدن ضد آفتاب، محافظت را خیلی بیشتر از آنچه فکر میکنید پایین می‌آورد. در یک مطالعه آزمایشگاهی در مجله آکادمی پوست آمریکا، محافظت واقعی تقریباً هم‌پای مقدار ضد آفتاب کم و زیاد شد. ضد آفتاب SPF ۷۰ با یک‌چهارم مقدار استاندارد، در عمل حدود SPF ۱۹ محافظت داد.
بافتی که دوستش دارید، احتمال اینکه به اندازه کافی از آن بزنید را بیشتر می‌کند. در دسته ضد آفتاب صورت بافت‌های فلوئید، کرمی و رنگی را کنار هم ببینید. بعد یکی را انتخاب کنید که با خیال راحت روی صورت بنشیند.
برای روزهایی که بیرون میروید، نه. در مطالعه دانشگاه لیورپول که در مجله PLOS ONE منتشر شد، ۸۴ نفر شرکت کردند. هر نفر یک بار ضد آفتاب و یک بار مرطوب کننده با SPF یکسان زد. با مرطوب کننده حدود ۱۷ درصد صورت جا ماند؛ با ضد آفتاب حدود ۱۱ درصد. بیشترین فاصله روی پلک‌ها بود: ۲۱ درصد در برابر ۱۴ درصد.
شرکت‌کنندگان مرطوب کننده را نازک‌تر هم می‌زدند و همین، جذب UV را کمتر می‌کرد. انجمن پوست بریتانیا هم توصیه می‌کند برای ماندن طولانی در آفتاب، به مرطوب کننده یا آرایش SPF دار تکیه نکنید. این محصولات از هیچ بهترند، اما جای ضد آفتاب را نمی‌گیرند.
اگر مرطوب کننده SPF دار دارید، برای روزهای بیرون یک لایه ضد آفتاب جداگانه هم رویش بزنید. موقع زدن، پلک‌ها و کنار بینی، گوش‌ها و گردن را جا نیندازید.
ترتیب برای همه پوست‌ها یکی است. چیزی که فرق می‌کند، بافت و مقدار هر محصول است. اگر بین آبرسان و مرطوب کننده هم مردد هستید، مطلب اول آبرسان بزنیم یا مرطوب کننده ترتیب این دو را جدا توضیح داده است.
| نوع پوست | مرطوب کننده | ضد آفتاب | نکته کلیدی |
|---|---|---|---|
| چرب و جوشدار | ژل یا ژلکرم سبک و غیرکومدوژن | فلوئید یا ژل فاقد چربی | مرطوب کننده را خیلی نازک بزنید |
| خشک | کرم غنی‌تر، مثلاً با گلیسرین، هیالورونیک اسید یا سرامید | بافت کرمی و نرم | مرطوب کننده را کمی زودتر بزنید تا بنشیند |
| حساس | فرمول ساده و بدون عطر | فرمول ساده و بدون عطر | هر محصول تازه را اول روی ناحیه کوچکی امتحان کنید |
| معمولی | بافت سبک تا متوسط | هر بافتی که راحت پخش شود | مقدار کافی ضد آفتاب از نوع آن مهم‌تر است |
پوست چرب هم به آب نیاز دارد، اما لایه سنگین ممکن است جوش را بیشتر کند. یک ژل یا ژلکرم غیرکومدوژن، یعنی محصولی که منافذ را نمی‌بندد، انتخاب کنید و آن را نازک بزنید. بعد یک ضد آفتاب فاقد چربی رویش بنشانید. برای کل مراحل صبح و شب، مطلب روتین مراقبت از پوست چرب را ببینید.
برای این نوع پوست، ژل کرم آبرسان نو آکنه بافت ژلکرم سبکی دارد. در فهرست ترکیباتش گلیسیرین، اوره، هیالورونیک اسید و زینک پی‌سی‌ای آمده است. کرم ضد آفتاب بی رنگ وچه هم فاقد چربی است و زود جذب می‌شود.
در پوست خشک، مرطوب کننده بار اصلی را می‌کشد. یک کرم غنی‌تر بزنید و چند لحظه صبر کنید تا جذب شود. برای این مرحله، گزینه‌های مرطوب کننده صورت را بر اساس بافت مقایسه کنید. بعد ضد آفتابی با بافت کرمی بزنید تا پوست بعد از چند ساعت کشیده نشود.
اگر دنبال گزینه آماده هستید، کرم ضد آفتاب بی رنگ مای برای پوست خشک و نرمال عرضه شده و ویتامین E هم دارد.
پوست حساس با محصولات کمتر و ساده‌تر راحت‌تر است. مرطوب کننده و ضد آفتاب بدون عطر انتخاب کنید و هر محصول تازه را چند روز روی ناحیه کوچکی امتحان کنید. اگر بین ضد آفتاب شیمیایی و مینرال مردد هستید، مطلب کرم ضد آفتاب مینرال تفاوت این دو را توضیح داده است.
بعد از ضد آفتاب، چند دقیقه صبر کنید تا لایه‌اش خشک شود و بعد آرایش را شروع کنید. به گفته متخصص پوست کلیولند کلینیک درباره ضد آفتاب و آرایش، اگر آرایش را خیلی زود شروع کنید، ممکن است SPF کم شود. همین منبع می‌گوید کرم‌پودر SPF دار به‌تنهایی کافی نیست. دلیلش این است که معمولاً خیلی نازک‌تر از مقدار آزمایش زده می‌شود.
اگر پرایمر می‌زنید، جایش بعد از ضد آفتاب و قبل از کرم‌پودر است. ترتیب پرایمر و مرطوب کننده را در مطلب اول پرایمر بزنیم یا مرطوب کننده مفصل‌تر می‌خوانید. ضد آفتاب رنگی هم ضد آفتاب است و جایش تغییری نمی‌کند: آخرین مرحله مراقبت پوستی، قبل از کرم‌پودر.
برای تمدید روی آرایش، همین متخصص پودرهای ضد آفتاب مینرال را پیشنهاد می‌کند. فقط پودر معمولاً کم و نازک زده می‌شود. اگر مدت طولانی زیر آفتاب مستقیم هستید، تمدید با کرم یا فلوئید مطمئن‌تر است.
گلوله شدن یعنی بعد از مالیدن ضد آفتاب، ذره‌های ریز کرم روی پوست جمع می‌شوند. معمولاً یکی از این دلیل‌ها پشت آن است:
اگر با این تغییرها مشکل حل نشد، یکی از دو محصول را با گزینه‌ای با پایه مشابه عوض کنید.
اگر کرم یا ژل دارویی دارید، مثلاً برای جوش، اگزما یا قارچ، اول دستور پزشک ملاک است. ترتیب مرطوب کننده و ضد آفتاب در این حالت هم همان است، اما جای دارو را پزشک یا داروساز مشخص می‌کند. بعضی داروها روی پوست تمیز و خشک زده می‌شوند و بعضی بعد از مرطوب کننده.
یک خبر خوب هم هست. در مطالعه‌ای روی ۹۳ بیمار مبتلا به حساسیت پوستی به نور، داروهای موضعی همراه ضد آفتاب SPF ۵۰+ زده شد. این داروها کرم کورتونی، آنتی‌بیوتیک و ضد قارچ موضعی بودند. ترتیب‌های مختلف هم امتحان شد و اثر ضد آفتاب در هیچ حالتی کم نشد.
بعضی درمان‌های نقطه‌ای جوش، حساسیت پوست به آفتاب را بیشتر می‌کنند. کلیولند کلینیک هم در همان راهنمای ترتیب محصولات به این نکته اشاره کرده است. در دوره مصرف این محصولات، زدن و تمدید ضد آفتاب را جدی‌تر بگیرید.
به ترتیب: شوینده، در صورت تمایل تونر و سرم، و در آخر مرطوب کننده. هر محصول مراقبتی زیر ضد آفتاب می‌رود و آرایش روی آن.
پوست چرب هم به آبرسانی نیاز دارد. یک ژل یا ژلکرم سبک و غیرکومدوژن بزنید و لایه را نازک نگه دارید. اگر ضد آفتابتان بافت آبرسان دارد و پوستتان بعد از آن کشیده نمیشود، میتوانید مرطوب کننده را کمتر کنید.
بهتر است این کار را نکنید. با مخلوط کردن، معلوم نیست چه مقدار ضد آفتاب روی پوست نشسته است و محافظت ممکن است کمتر از SPF برچسب باشد. دو محصول را جداگانه و پشت سر هم بزنید.
به میزان نوری که در خانه به پوستتان میرسد بستگی دارد. اگر نزدیک پنجره کار میکنید یا مدام بیرون میروید، زدنش منطقی است. مطلب استفاده از کرم ضد آفتاب در خانه این موضوع را کامل بررسی کرده است.
نه. ضد آفتاب برای ساعتهای روشن روز است. شب، بعد از شستن صورت و محصول درمانی مثل رتینوئید، مرطوب کننده آخرین مرحله است.
بله. بعد از شستن صورت، و اگر اصلاح کردهاید بعد از اصلاح، اول مرطوب کننده و بعد ضد آفتاب بزنید. اگر پوستتان بعد از اصلاح میسوزد، مرطوب کننده ملایم و بدون عطر انتخاب کنید.
قاعده اصلی ساده است: هر محصولی که برای مراقبت از پوست می‌زنید، زیر ضد آفتاب می‌رود و آرایش روی آن. اما ترتیب درست به‌تنهایی کافی نیست. مقدار ضد آفتاب، پوشاندن همه نواحی و تمدید آن در طول روز، بیشتر از جای هر لایه روی محافظت اثر دارند.
ترتیب صبح: شوینده، تونر در صورت تمایل، سرم، مرطوب کننده، ضد آفتاب و در آخر آرایش.
فاصله: بین مرطوب کننده و ضد آفتاب فقط تا وقتی صبر کنید که پوست دیگر خیس نباشد. ضد آفتاب را حدود ۱۵ دقیقه قبل از بیرون رفتن بزنید.
مقدار: برای صورت، دست‌کم به اندازه طول دو انگشت. کمتر از این، محافظت به‌شدت پایین می‌آید.
تمدید: در فضای باز دست‌کم هر ۲ ساعت، و بعد از شنا یا تعریق زیاد زودتر.
مرطوب کننده SPF دار: برای روزهای بیرون، جای ضد آفتاب جداگانه را نمی‌گیرد.
نوع پوست: ترتیب ثابت است؛ فقط بافت مرطوب کننده و ضد آفتاب را با پوستتان هماهنگ کنید.
داروهای پوستی: اگر کرم یا ژل دارویی دارید، جای آن را پزشک یا داروساز تعیین می‌کند.
اگر هنوز نمی‌دانید کدام مرطوب کننده یا ضد آفتاب با پوستتان سازگار است، پیش از خرید با داروساز مشورت کنید. انتخاب درست محصول، ماندن روی همین روتین ساده را هم آسان‌تر می‌کند.
بیشتر بخوانید:
