تماس با ما

تاثیر اسیدهای چرب امگا 3 در بارداری

دکتر رویا میرنظامی دکتر رویا میرنظامی
29 11 1397
0 از 1 رای
تاثیر اسیدهای چرب امگا 3 در بارداری
5

چکیده

ماهی و سایر غذاهای دریای، دارای زنجیره‌های بلند اسیدهای چرب غیراشباع چند گانه‌ ی (PUFA) امگا تری (omega-3) هستند که مواد مغذی ضروری برای بدن محسوب می‌شوند. فعال‌ ترین اسیدهای چرب به‌ صورت بیولوژیکی، ایکوزاپنتانوئیک اسید (EPA) و دو کوزا هگزانوئیک اسید (DHA) هستند. هردواین اسیدهای چرب اگر در دوران بارداری مصرف شوند دارند، اثرات سودمند متعددی دارند. رشد مغزی جنین در طی نیمه دوم بارداری شتاب می‌گیرد و نرخ رشد در طی اولین سال زندگی همچنان بالا باقی می‌ ماند و در طی سالهای بعدی این رشد ادامه می‌یابد. احتمال می‌ رود در طی دوران بارداری، نیاز به امگا تری بیش از حد نرمال افزایش می‌یابد تا از رشد جنین به‌ ویژه رشد مغزو چشم‌ها حمایت شود. مطالعات روی حیوانات نشان داده است که کمبود اسیدهای چرب امگا تری در طی دوران بارداری مرتبط با نواقص بینایی و رفتاری است که نمی‌ تواند با مصرف مکمل‌ها پس از تولد نوزاد جبران شود. بنا به همین دلایل، مهم است که اسیدهای چرب امگا تری در مقادیر کافی در دوران بارداری به جنین برسد. برای کسب بهترین نتیجه از بارداری و سلامتی جنین، توصیه شده است که زنان باردار روزانه حداقل 200 میلی‌گرم DHA مصرف کنند. البته این مقدار از اسیدهای چرب امگا تری می‌ تواند با مصرف یک تا دو وعده غذای دریایی در هفته در طی دوران بارداری نیز تأمین شود. که این میزان دریافتی امگا تری، از طریق رژیم غذایی مطابق با نظر سازمان نظارت بر غذا و داروی آمریکا (FDA) و کمیته آژانس حفاظت از محیط زیست (EPA) نیز است. 
البته غذاهای دریایی می‌ توانند دارای جیوه ارگانیک و سایر مواد سمی مضر (به عنوان مثال  polychlorinated biphenyls [PCBs]) باشند، که خطراتی در رشد جنین به بار می‌ آورند. به همین دلیل، FDA/EPA مصرف محدود ماهی را به دو وعده در هفته محدود می‌کند (تقریباً 340 گرم یا 12 اونس از غذای دریایی در هفته). نظر سنجی‌های اخیر نشان داده است که علی‌ رغم اینکه کمیته  FDA/EPA مشخص می‌کند حداقل تا دو وعده غذای دریایی درهفته در دوران بارداری ایمن است، بسیاری از زنان باردار ماهی و غذاهای دریای را به میزان کم‌ مصرف یا اصلاً مصرف نمی‌کنند و در نتیجه قویاً نوزاد را از مواد غذایی ضروری برای بدن محروم می‌کنند. علاوه بر این، برخی زنان تأکید می‌ کنند که نظر یک پزشک نقش کلیدی در تصمیم‌ گیری در مصرف ماهی در دوران بارداری‌شان دارد. بنابراین وظیفه پزشک زنان و زایمان است که زنان باردار را درباره مقدار مناسب مصرف غذاهای دریایی در طی دوران بارداری برای به حداکثررساندن فواید آنها و حداقل رساندن خطرات مصرف آنها راهنمایی کنند. مقاله حاضر اطلاعات لازم درباره میزان و نحوه مصرف اسیدهای چرب امگا تری را دراختیار متخصصان زنان و زایمان و ارائه‌ دهندگان مراقبت‌های پزشکی قرارمی‌دهد.  

اسیدهای چرب امگا 3 چه هستند؟

اسیدهای چرب ضروری، لیپیدهایی هستند که در داخل بدن انسان ساخته نمی‌ شوند و باید از طریق رژیم غذایی یا مکمل‌ها دریافت شوند. دو خانواده از اسیدهای چرب ضروری، امگا تری (omega-3) و امگا سیکس (omega-6) هستند که برای عملکردهای فیزیولوژیک شامل انتقال اکسیژن، ذخیره انرژی، عملکرد غشای سلولی و تنظیم تورم و تکثیر سلولی لازم هستند. سایر اسیدهای چرب همانند اسیدهای چرب اشباع و اسیدهای چرب تک اشباعی در بدن انسان ساخته می‌شوند، ولی بدن قابلیت ساختن چربی‌های دارای اولین باند دوگانه در امگا تری و امگا سیکس را ندارد. این اسیدهای چرب غیراشباع چند گانه برای رشد نرمال و رشد بسیاری از سیستم های اندامی که مهمترین آنها مغزوچشم‌ها هستند، لازم هستند.
اسید چرب مادر در ساخت امگا تری‌ها، آلفا لینولنیک (ALA) اسید و در ساخت امگا سیکس‌ها لینولئیک اسید (LA) است. لینولئیک اسید به اسیدهای چرب امگا سیکس فعال ازنظر بیولوژیکی، آراشیدونیک اسید (AA) تبدیل می‌شود.  ALA  به اسید چرب امگا تری فعال بیولوژیکی، EPA تبدیل می‌شود که خود در عوض به اسید چرب امگا تری، DHA تبدیل می‌شود. DHA یکی از عناصر ضروری غشای سلولی در مغز و شبکیه چشم است، که درعملکرد بینایی و عصبی همچنین متابولیسم انتقال عصبی نقش دارد. سرانجام، میزان DHA در جنین توسط رژیم غذایی مادرتعیین می‌شود چرا که بدن انسان در تبدیل ALA به DHA کارآمد نیست.        
رژیم‌های غذایی که مقادیر متعادلی از امگا تری و امگا سیکس دارند، ممکن است کمتر دارای خاصیت التهابی و سرکوب سیستم ایمنی باشند. متأسفانه، رژیم غذایی آمریکائی‌ها دارای مقادیر زیادی امگا سیکس و مقدار کمی امگا تری‌ها است که و در این باره متعادل نیست؛ که ممکن است منجر به محیط مناسبی برای التهاب شود. این امر ممکن است باعث افزایش خطر بیماری‌ های مزمن نظیر بیماری‌های قلبی عروقی، دیابت نوع دو و استئوآرتریت گردد.

توصیه‌های رژیمی برای اسیدهای چرب امگا 3

رشد عصبی بهینه جنین وابسته به مواد مغذی ضروری شامل DHA و EPA است که می‌تواند تنها از منابع رژیم غذایی تأمین شود. غنی‌ ترین منابع این اسیدهای چرب امگا تری، منابع دریایی همانند غذاهای دریای و مکمل‌های روغن ماهی هستند. سایر منابع اسیدهای چرب امگا تری همانند روغن بذر کتان و روغن‌های گیاهی، به‌ هرحال دربردارنده ALA هستند که برای اینکه ازنظر بیولوژیکی مفید واقع شوند، لازم است به EPA و DHA با زنجیره بلند تبدیل شوند.
در سال 2004، سازمان نظارت بر غذا و دارو درآمریکا، به تمام زنان باردار توصیه کرد که مصرف غذاهای دریایی را به 340 گرم (دو وعده 6 اونسی) در هفته محدود کنند تا قرارگیری جنین در معرض نوروتوکسین ها را به حداقل برسانند. این مقدار ماهی تقریباً 200 میلی‌گرم DHA در روزتأمین می‌کند. منابع جایگزین DHA شامل کپسول‌های روغن ماهی هستند که مقادیر متغیری از DHA (بین 150 تا 1200 میلی‌گرم در روز) همراه با سطح پائینی ازآلودگی‌ها همانند جیوه را تأمین می‌ کند. بسیاری ازویتامین‌های قبل از تولد تا 200 -300 میلی‌گرم DHA دربردارنده. تخم‌ مرغ های غنی از DHA منبع دیگری از اسیدهای چرب امگا تری هستند و ممکن است تا 150 میلی‌گرم DHA درهر تخم‌ مرغ موجود باشد. 

مسمومیت با جیوه

جیوه یک فلز سنگین واکنش‌ پذیر است که از منابع طبیعی وانسانی ساطع می‌ شود. این عنصر عمدتاً از سوزاندن زباله‌ها و سوختن زغال‌ سنگ به وجود می‌آید. جیوه از آب باران به داخل دریاچه‌ ها واقیانوس‌ها وارد می‌ شود که در این مکان‌ها به متیل جیوه (methylmercury) ارگانیک تبدیل می‌شود. اگرچه جیوه غیرارگانیک به‌ ندرت جذب می‌شود، ولی متیل جیوه یکی از نوروتوکسین های معروف است و در زنجیره‌های غذاهای دریایی در مقادیرمختلف ذخیره می‌شود، که بستگی به منطقه شکار و عمر گونه جانوری دارد. در بافت‌های شکارچی‌ های بزرگتر با عمر بیشتر؛ همانند ماهی شمشیری، شاه‌ماهی خال‌ مخالی، کوسه و تاج ماهی، مقادیر بالاتری از این عنصر، نسبت به گونه‌ های کوچک‌ تر و با عمر کوتاه‌ تر (به‌عنوان‌مثال سالمون، پولاک) وجود دارد. بنابراین، زنان باردار به توصیه می‌ شود از مصرف ماهی‌هایی که مقادیر بالاتری از جیوه دارند (جدول زیر) اجتناب کنند. هم  FDA/EPA و هم ACOG مصرف دو وعده ماهی در هفته، تا زمانی که مقادیر پائینی جیوه داشته باشند توصیه می‌ کنند. این مقدار مصرف به نظر نمی‌ رسد خطر مسمومیت برای مادر یا جنین به وجود آورند.
ماهی های قابل مصرف در جدول زیر کمتر از  0.05 ppb جیوه درهروعده 6 اونسی دارند به غیر از ماهی تن روشن، که به ازای هر گرم ماهی کمتر از 0.12  میکروگرم جیوه دارد.
 

دوران بارداری

ماهی‌هایی که باید از مصرف آنها در دوران بارداری اجتناب کرد

میگو

کوسه

سالمون

شمشیرماهی

زغال ماهی (پولاک)

خال مخالی شاهی

گربه ماهی

تاج ماهی

گوش ماهی

ساردین

ماهی تن روشن


 
با توجه به اینکه متیل جیوه از جفت عبور می‌ کند، بسیاری از داده‌ها و اطلاعات این مورد را پیشنهاد می‌کنند.
اولین بار در دهه 1950، ارتباط مستقیم بین مصرف غذای دریایی توسط مادر و نوروتوکسیتی در جنین‌های در معرض این ماده،  در سواحل آلوده مینیتوبا درژاپن دیده شد. در نتیجه، سازمان‌های غذایی دوز (میزان دریافتی) روزانه متیل جیوه را برابر 0.1 میکروگرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن، به عنوان سطح قابل‌ قبول از این ماده برای حفاظت از جنین تعیین کردند.
همچنین 329 زن باردار، که در 2 مایلی مرکز تجارت جهانی در طی ریزش ساختمان زندگی می‌کردند در دوران بارداری شناسایی و دنبال شدند. مشخص‌ شده که انتشار فلزات سنگین، شامل جیوه، به داخل محیط‌ زیست اطراف این ساختمان‌ها افزایش داشته است. کارکنان بیمارستان، خون مادر و بند ناف را در هنگام زایمان جمع‌ آوری کردند. به مدت 4 سال بعد از زایمان، زنان و نوزادان هر شش ماه مورد بررسی قرار گرفتند. میزان سطح جیوه در خون زنانی که در طی دوران بارداری ماهی و غذاهای دریای مصرف کرده بودند به طرز چشمگیری بالاتر بود (P < .001). ارزیابی‌های رشد ذهنی و روانی و سطح جیوه به طرزفوق‌ العاده‌ای تأثیر منفی روی آی‌ کیو در 36 و 48 ماهگی نوزادان داشت. هیچ نوزادی با سطح جیوه بالاتری از 13 میکروگرم در لیتر امتیاز آی‌ کیو بالاتر از 100 نداشت.
ارتباط بین قرارگیری در معرض متیل جیوه دررحم و پیامدهای نابسامان در رشد نوزاد هنوز با قطعیت عنوان نشده است. در 2006، تجزیه‌ وتحلیلی روی 740 کودک تازه متولد شده در جمهوری سیشل (کشوری در اقیانوس هند) انجام شد. محققان اثر قرارگیری در معرض متیل جیوه را پیش از تولد که از تحلیل موی مادران به دست آمد و آی‌ کیو کودک را مقایسه کردند. متوسط جیوه موجود در نمونه موهای مادران، 6.8ppm بود. در طی آزمایش‌ها مکرر در طی نه سال، هیچ ارتباطی بین سطوح قرارگیری در معرض این ماده پیش از تولد کودک و آی‌ کیو کودک دیده نشد. 
با این وجود کثرت داده‌ها نشان می‌دهد که متیل جیوه یک نوروتوکسین است که به‌طور خاص مغز جنین در حال رشد به آن حساس است. زنان باردار می‌توانند اثرات مخرب این آلودگی‌ ها را روی جنین، با محدود کردن مصرف ماهی به دو وعده در هفته به حداقل برسانند. البته از مصرف ماهی‌ های شکارچی بزرگ‌ تر که میزان جیوه در آن ها بیشتر است باید امتناع کنند. 

اسیدهای چرب امگا تری: اثرات روی جنین و بارداری

فواید بی‌ شماری مرتبط با مصرف اسیدهای چرب امگا تری در دوران بارداری و دوران پس از تولد وجود دارد، چه این اسیدها از طریق مواد غذایی همانند غذاهای دریایی به بدن مادر برسند یا چه از طریق مکمل‌هایی همانند روغن ماهی.

رشد جنین/نوزاد

طبق داده‌های استخراجی از مطالعات مشاهده‌ای، مصرف اسید چرب امگا تری در طی دوران بارداری چه از طریق رژیم غذایی چه از طریق مکمل‌ها مرتبط با رشد بهینه سیستم عصبی در کودک است. محققان انواع مختلف آزمایش‌ها؛ همانند نقاط عطف رشد عمومی، حل مسئله و رشد زبان (صحبت کردن) را انجام دادند، تا نتایج رشد سیستم عصبی را در بین نوزادانی که مادران آنها از مکمل‌های روغن ماهی استفاده کرده‌اند با مادرانی که استفاده نکرده‌اند مقایسه کنند. بر اساس مطالعه‌ ای در سال 2004 توسط اوکن (Oken) و همکارانش، مصرف بیشتر ماهی توسط مادران در طی دوران بارداری، منجر به برتری بالاتر حافظه شناختی و نمرات بالاتر هوش زبانی می‌شود.
گروه دیگری از محققان نتایج رشد را در نوزادان تقریباً 9000 مادر که مقادیر مختلفی از غذاهای دریای و ماهی مصرف کرده بودند مقایسه کردند. این مطالعه گروهی (Avon Longitudinal Study of Parents and Children) زنان را دعوت کرد تا یک نظرسنجی درباره مصرف غذاهای دریایی را کامل کنند و سؤالاتی درباره رشد و رفتار کودکانشان در سنین 6، 18، 30، 42 و 81 ماهگی پاسخ دهند. افراد تحت مطالعه بر اساس میزان دریافتی غذاهای دریایی طبقه‌ بندی شدند: هیچ مقدار، 1 تا 340 گرم در طی هفته، بیشتر از 340 گرم در هفته. در کودکان مادرانی که بیشتر 340 گرم در هفته غذاهای دریای مصرف می‌کردند، هیچ پیامد بدتری نسبت به کودکانی که مادرانشان کمتر از این مقدار غذاهای دریای مصرف کرده بودند مشاهده نمی‌ شد.       
کودکانی که مادران آنها اصلاً غذاهای دریای در دوران بارداری مصرف نکرده بودند، بیشترین پیامدهای مضرو زیرسطح حد مطلوب را داشتند که در آزمون‌ها به‌ صورت های مختلف مشخص شد: قرار گرفتن در حد یک‌ چهارم پائین از نظر آی‌ کیو زبانی و عملکردی در سن 8 سالگی، مشکلات رفتاری درسن 7 سالگی، نمرات پائین درآزمون‌های رشد اولیه که مهارت‌های حرکتی ظریف، مهارت‌های اجتماعی و مهارت‌های ارتباطی را ارزیابی می‌ کند. برای آن دسته از زنانی که در طی دوران بارداری غذاهای دریایی مصرف می‌ کردند، هر چه مصرف غذاهای دریای توسط مادر بیشتر بود احتمال بروز این پیامدهای زیر حد مطلوب کمتر مشاهده شد.
اطلاعات و داده‌های حاصل از آزمایش‌ها تصادفی و تحت کنترل این یافته‌ها را تائید می‌کند. نتایج مشابه در مطالعه کور دوگانه (double-blind study) به‌صورت تصادفی روی زنانی که از مکمل روغن کبد ماهی کاد یا داروی کاذب در طی دوران بارداری و شیردهی استفاده می‌کردند، دیده شد. کودکانی که از مادرانی متولد شدند که از مکمل روغن کبد ماهی استفاده کرده بودند 4 درصد متوسط امتیاز بالاتری در Kaufman Assessment Battery for Children (K-ABC) داشتند. با این وجود یک سنجش تحت کنترل و تصادفی دیگر که اخیراً روی نوزادان تا 18 ماهگی انجام‌ شده است هیچ‌ گونه تفاوتی مابین امتیازات شناختی و زبانی مابین نوزادان زنانی که از مکمل روغن ماهی در دوران بارداری استفاده می‌کردند و زنانی که داروی کاذب مصرف می‌کردند نشان نمی‌ دهد.   
به نظر می‌ رسد اسیدهای چرب امگا تری در دوران شیردهی نیز مهم هستند. نوزادان زنان شیرده که 200 میلی‌گرم DHA در روز به مدت 4 ماه دریافت کردند، به طرز چشم گیری در Bayley Psychomotor Development Index بعد از 30 ماه عملکرد بهتری در مقایسه با نوزادان زنانی که مکمل روغن گیاهی دریافت کردند، داشتند. همچنین استفاده از مکمل روغن ماهی در طی دوران بارداری و شیردهی خطر آلرژی و حساسیت را در نوزادان کاهش داد. زنانی که خود مبتلا به آلرژی بودند یا همسر یا یکی از فرزندان آنها مبتلا به آلرژی بود به صورت تصادفی 2,7 گرم اسیدهای چرب امگا تری یا یک داروی کاذب داده شد،  که مصرف آن از هفته 27 ام شروع و تا 3و4 ماه از دوران شیردهی ادامه داشت. در طی 12 ماه اول، کودکانی که از مادران مصرف کننده مکمل امگا تری متولد شدند خطر پائین تری از ابتلا به حساسیت غذایی و اگزمای مرتبط با IgE داشتند.   
یکی از زمینه‌هایی که اخیراً در آن تحقیقاتی صورت گرفته است، اثر اسیدهای چرب امگا تری در جلوگیری و مدیریت صدمه مغزی ایسکمیک هیپوکسی (hypoxic ischemic) نوزادان است. شماری از مطالعات با استفاده از مدل‌های حیوانی نشان داده است که هم پیش‌ درمان با DHA و درمان با DHA درجه نقصان عملکردی را بعد از صدمه ایسکمیک هیپوکسی را کاهش می‌دهد.   
با توجه به اینکه صدمه ایسکمیک هیپوکسی 2 تا 9 تولد را از میان هزاران تولد درگیر می‌ کند و ممکن است مسئول بیش از 14 درصد از فلج‌ های مغزی باشد، این مطالعات و تحقیقات آینده در این حوزه ممکن است نتایج مهمی در جلوگیری ازاثرات طولانی‌ مدت انسفالوپاتی ایسکمیک هیپوکسی به دنبال داشته باشد.
کثرت داده‌ها پیشنهاد می‌دهد که دریافت اسید چرب امگا تری در طی دوران بارداری برای رشد مغزی جنین و رشد عصبی بعد از آن مهم است و کمبود اسید چرب امگا تری در طی دوران بارداری مرتبط با مشکلات رفتاری و رشد می‌ گردد.

تولد زودرس

در آمریکا دلیل اصلی بیماری و مرگ نوزادان، تولد زودرس است که پاتوفیزیولوژی آن عمدتاً ناشناخته است. فاکتورهای ریسک قابل اصلاح و تعدیل، همانند رژیم غذایی مادر یکی از حوزه‌های تحقیقاتی در این زمینه است. نسبت بالای اسیدهای چرب امگا سیکس و امگا تری منجر به افزایش تولید ایکوزانوئید ضدالتهابی (به عبارت دیگر پروستاگلاندین E2 [PGE2]  و پروستاگلاندین F2α [PGF2α]) می‌شود. این متابولیت ها مرتبط با آغاز زایمان و زایمان زودرس هستند. گنجاندن EPA بیشتر در رژیم غذایی ممکن است منجر به کاهش تولید ایکوزانوئیدهای التهابی و افزایش تولید پروستاسیکلین (PGI2) گردد که ممکن است باعث آرامش میومتریال (myometrial) گردد.اسیدهای چرب امگا تری تولید پروستاگلاندین های PGE2  و PGF2α  را تنظیم و بنابراین ممکن است مانع فرایند زایمان شوند.    
فرضیه اینکه مکمل رژیمی اسیدهای چرب امگا تری می‌ تواند مانع از تولد زودرس شود از مطالعاتی که در جزایر فارو انجام‌ شده، نشات گرفته است. در مقایسه با رژیم غذایی مردم دانمارک، مردمان جزایر فارو مقادیر بیشتری از غذاهای دریایی دریافت می‌کنند و کودکان این مادران وزن بیشتری (در حدود 200 گرم) در هنگام تولد دارند. در حقیقت، وزن تولد نوزادان جزایر فارو بیشتر از وزن نوزادان در هنگام تولد، در 33 کشور دیگر است.
شماری ازآزمایش‌ها تصادفی و تحت کنترل تلاش کردند که این یافته را تائید کنند، ولی نتایج متغیری حاصل شد. چهارآزمایش تصادفی و تحت کنترل، کاهشی نرخ تولد زودرس یا افزایشی در طول متوسط دوران بارداری در تحلیل‌های اولیه یا ثانویه نشان داده‌اند.  
 
  • در یک آزمایش، 533 زن به صورت تصادفی کپسول روغن ماهی، روغن زیتون یا هیچ روغنی از هفته 30 ام بارداری تا تولد نوزاد دریافت کردند. در مقایسه با زنانی که دو درمان دیگر را دریافت می‌ کردند، زنانی که روغن ماهی مصرف کردند، دوران بارداری طولانی‌ تر قابل‌ توجهی در حدود 4 روز داشتند (279,4روز در مقابل 283,3روز؛ P < .006)

  • در یکی از آزمایش‌ها بسیار جالب، Fish Oil Trials in Pregnancy (FOTIP)  ، در اروپا، به 323 زن با سابقه یک زایمان زودرس به‌ صورت تصادفی کپسول‌های روغن ماهی یا روغن کبد از هفته بیستم بارداری تا زمان تولد داده شد. روغن ماهی خطر تولد زودرس مجدد را از 33 درصد به 21 درصد کاهش داد. جالب است که این مطالعه همچنین افزایشی در نرخ بارداری‌های پس از تولد، در گروهی که از مکمل روغن ماهی استفاده کردند با ریسک نسبی 2,5 نشان داد.

  • در آزمایشی در آمریکا، زنان باردار به صورت تصادفی برای مصرف تخم‌مرغ‌های غنی‌شده با DHA یا تخم‌ مرغ‌های معمولی انتخاب شدند و از هفته‌های 24 ام تا 28 ام بارداری تا زمان تولد آنها را مصرف کردند. طبق تحلیل اولیه تفاوت آماری در متوسط طول بارداری تا زایمان بین دو گروه دیده نشد (به ترتیب 271,1روز در مقابل 274,1 روز). با این وجود، زمانی که اطلاعات با عواملی همانند شاخص توده بدنی مادران در هنگام ثبت‌ نام و تعداد بارداری‌های پیشین تطبیق داده شد، افزایش 6 روز به دوران بارداری دیده شد (از270,5 روز به 276,5 روز؛ p=.009) این مطالعه جالب است چرا که آن نشان می‌دهد که حتی مقادیر اندک اسیدهای چرب امگا تری (تا 284 میلی‌گرم در روز) می‌تواند در طی دوران بارداری مفید باشد. 

  • در یک مطالعه تصادفی و تحت کنترل، اثر مصرف مکمل DHA در طی دوران بارداری روی افسردگی مادر و رشد عصبی کودک بررسی شد، که در آن به صورت تصادفی به زنان باردار از هفته 19 ام بارداری تا زمان زایمان، کپسول‌های روغن ماهی یا روغن سبزیجات داده شد. اگرچه تفاوتی مابین دو گروه از نظر علائم افسردگی یا نتایج رشد عصبی دیده نشد، گروهی که روغن ماهی دریافت کردند خطر پائین تر قابل‌ توجهی از تولد زودرس، زیر 34 هفته از بارداری در تحلیل‌های ثانویه داشتند: 1,09درصد در مقابل 2,25 درصد. این آزمایش همچنین نشان داد که مکمل روغن ماهی مرتبط با افزایش نرخ تولدهای دیررس است: 17,6درصد در مقابل 13,7درصد.

  • از طرف دیگر، طبق یافته‌های تعداد یکسانی از آزمایش‌ها، روغن ماهی یا مکمل‌های اسیدهای چرب امگا تری هیچ اثری روی نرخ تولد زودرس یا طول مدت دوران بارداری ندارند.

  • زنان مکزیکی که برای اولین بار باردار می‌شدند (1094 نفر) از هفته 18 ام تا زمان زایمان  400 میلی‌گرم DHA داده شدند و این زنان دوره بارداری طولانی‌ تر یا خطر تولد زودرس در قیاس با گروه مصرف‌کننده داروی کاذب داده نداشتند. با این وجود، نوزادان زنانی که به آنها مکمل DHA داده شده بود، وزن بیشتر و محیط دور سر بیشتری داشتند. دریافت DHA در دوران بارداری در این گروه کم و تنها در حدود 55 میلی‌ گرم در روز بود. بنابراین، مقادیر کمی از DHA ممکن است در رشد جنین در جمعیت هایی که DHA پائین است، کمک‌ کننده باشد.

  • بولسترا- راماکر (Bulstra-Ramakers) و همکارانش، یک آزمایش تحت کنترل و به صورت تصادفی ترتیب دادند که در آن 68 زن باردار کپسول‌های روغن ماهی یا کپسول کنترلی دریافت کردند. مطالعه در پی بررسی اثرات مکمل‌های اسید چرب روی محدودیت رشد داخلی رحم و فشار خون بالای ناشی از بارداری بود. تحلیل ثانویه طول دوره بارداری تا زمان زایمان را بررسی می‌ کرد و تفاوت چشمگیری بین دو گروه مشاهده نشد.

  • در نروژ 594 زن باردار به صورت تصادفی مکمل‌های روغن ماهی یا روغن ذرت از هفته‌های 17 ام و 19 ام بارداری تا زمان زایمان شد. هیچ اثر سودبخشی دراستفاده از مکمل روغن ماهی روی طول دوران بارداری دیده نشد. متأسفانه نیمی از شرکت‌ کنندگان درهرگروه به صورت داوطلبانه از آزمایش خارج شدند.

  • در آزمایشی دیگر در امریکا، در زنان با یک سابقه تولد زودرس که  17 α-hydroxyprogesterone caproate (17P) دریافت می کردند، مکمل اسیدهای چرب امگا تری داده شد و هیچ فایده بیشتری ناشی از این مکمل‌ها دیده نشد. زنان از سیزده مرکز از سراسر آمریکا در این مطالعه ثبت‌ نام کردند و به صورت تصادفی به آنها 2 گرم اسیدهای چرب امگا تری در روز یا داروی کاذب داده شدند. تعداد زایمان‌ها قبل از هفته‌های 37 ام، 35 ام و 32 ام در بین دو گروه تغییر نکرد. این اطلاعات نشان می‌دهد که زنانی که قبلاً  17P دریافت می‌کردند، از مصرف مکمل‌های اسیدهای چرب امگا تری، فایده بیشتری ندیدند.

اطلاعات متضادی درباره اثر اسیدهای چرب امگا تری روی طول دوران بارداری وجود دارد. در حال حاضر، اطلاعات کافی که مکمل‌های اسیدهای چرب امگا تری را با هدف تنها طولانی کردن دوران بارداری یا کاهش خطر تولد زودرس توصیه کند، وجود ندارد. با این وجود، مقدار اسیدهای چرب امگا تری که از مقدار توصیه‌ شده دریافتی از غذاهای دریایی یا مکمل‌های روزانه برای بهینه ساختن رشد مغزی جنین پیشنهاد می‌شود، ممکن است روی کاهش خطر تولد زودرس نیز در جمعیت‌های با خطربالا (به عبارت دیگر، زنانی که سابقه زایمان زودرس دارند یا زنانی که مقداردریافتی امگا تری پایه در آنها پائین است) مؤثر باشند.

افسردگی و بارداری

در حدود 10 تا 20 درصد از زنان قبل از تولد نوزاد، دچار اختلال افسردگی عمده می‌شوند. نشان داده شده است که افسردگی مرتبط با دوران بارداری و پس از تولد نوزاد؛ روی وابستگی کودک، رشد شناختی و رفتاری او تأثیر می‌گذارد. تحقیقات سابق نشان داده است که افزایش دریافت زنجیره‌های بلند اسیدهای چرب غیراشباع چندگانه (PUFA) در طی دوران بارداری خطر بروز علائم افسردگی را پس از زایمان کاهش می‌دهد.
اسیدهای چرب غیراشباع چند گانه نشان داده‌شده است که تولید سیتوکین التهابی که در بیماران افسرده سطح ان بالا است، را کاهش می‌دهد. اسیدهای چرب امگا تری از مادربه جنین در طی دوران بارداری انتقال داده می‌شود، بنابراین ذخیره این ماده در بدن مادر کاهش می‌یابد. با توجه به اینکه بسیاری از زنان، مخالف دریافت داروهای ضد افسردگی در طی دوران بارداری و شیردهی هستند، تصدیق شده که افزایش دریافت اسیدهای چرب امگا تری ازرژیم غذایی یا مکمل‌ها می‌ تواند از نظر تئوری اثرات مفید و محافظتی برای مادر داشته باشد.     
داده‌ها و اطلاعات اپیدمیولوژی نشان داده‌اند که مصرف کم غذاهای دریایی در طی دوران بارداری مرتبط با سطوح بالاتری از بروز علائم افسردگی در طی دوران بارداری است. با این وجود، آزمایش‌ها تصادفی و تحت کنترل همچنان در به صورت شفاف نشان دادن فواید مصرف مکمل‌های اسیدهای چرب امگا تری در طی دوران بارداری و پس از تولد نوزاد در جلوگیری از بروز علائم افسردگی موفق نبوده‌اند. این امر ممکن است با اثر هاثورن (Hawthorn) مرتبط باشد به عبارتی افزایش ارتباط با محققان ممکن است، خود سبب کاهش بروز علائم افسردگی شده باشد. همانند اثراسیدهای چرب امگا تری روی طول دوران بارداری، مطالعات بیشتری برای مشخص ساختن اثر مکمل‌های اسیدهای چرب امگا تری روی افسردگی قبل از زایمان لازم است.

نتیجه گیری

اسیدهای چرب امگا تری برای زندگی ضروری هستند و باید از طریق رژیم غذایی چه غذاهای دریای چه کپسول‌های روغن ماهی دریافت شوند. احتمال می‌ رود، در طی دوران بارداری، نیاز به امگا تری نسبت به حالت معمولی افزایش یابد تا رشد جنین به‌ ویژه رشد مغزوچشم‌ها حمایت شود. دو وعده 6 اونسی از ماهی که میزان جیوه در آن پائین باشد یا غذاهای دریایی در طی هفته برای زنان باردار توصیه می‌شود. مصرف بیش از این مقدار ممکن است خطر مسمومیت با جیوه را به دنبال داشته باشد، اگرچه احتمال بروز خطر کلی پائین است. در عوض، مقدار لازم اسیدهای چرب امگا تری می‌ تواند از طریق مکمل‌هایی همانند روغن ماهی یا برخی ویتامین‌های مصرفی قبل از زایمان تأمین شود. کپسول‌های روغن ماهی تقریباً فاقد جیوه و سایر ترکیبات مضر همانند PCB ها هستند و می‌ توانند به میزان اسیدهای چرب امگا تری موجود دررژیم غذایی بیفزایند.  مطالعات آینده روی زنان بارداری که میزان توصیه‌شده از ماهی و غذاهای دریایی مصرف می‌کنند یا مکمل‌های روغن دریایی دریافت می‌کنند به طور کلی اثرات سود بخشی روی رشد عصبی نوزادان نشان می‌دهد. در حال حاضر، داده‌ها و اطلاعات کافی برای توصیه کردن مکمل اسیدهای چرب امگا تری تنها با هدف کاهش خطر تولد زودرس یا جلوگیری از افسردگی قبل از زایمان در دست نیست و همچنین داده‌ها و اطلاعات درباره اثر اسیدهای چرب امگا تری روی طول دوران بارداری، خطر تولد زودرس و افسردگی قبل از زایمان با هم تناقض دارند.

نکات اصلی

  • اسیدهای چرب امگا تری، لیپیدهایی هستند که نمی‌توانند در بدن انسان ساخته (سنتز) شوند و باید از طریق رژیم غذایی یا مکمل‌ها دریافت شوند. دو خانواده ازاسیدهای چرب ضروری برای بدن، امگا تری و امگا سیکس هستند و برای عملکردهای فیزیولوژیک بدن شامل انتقال اکسیژن، ذخیره انرژی، عملکرد غشای سلولی و تنظیم تورم (التهاب) و تکثیر سلولی ضروری هستند.

  • غنی‌ترین منابع اسیدهای چرب امگا تری از منابع دریایی همانند غذاهای دریای و مکمل‌های روغن ماهی هستند. سایر منابع اسیدهای چرب امگا تری شامل روغن بذر کتان و روغن‌های گیاهی هستند.

  • در سال 2004، سازمان نظارت بر غذا و دارو در آمریکا (FDA) به تمام زنان باردار توصیه کرد که مصرف غذاهای دریای را به 340 گرم ( دو وعده 6 اونسی) در طی هفته محدود کنند تا خطر قرارگیری جنین در معرض مواد نوروتوکسین محدود شود.

  • با توجه به داده و اطلاعات حاصل از مطالعات مشاهده‌ای مصرف اسید چرب امگا تری در طی دوران بارداری چه از طریق رژیم غذایی چه از طریق مکمل‌ها، مرتبط با نتایج بهینه‌ ای دررشد سیستم عصبی کودک است.

  • در حال حاضر، اطلاعات و داده‌های کافی در زمینه توصیه اسیدهای چرب امگا تری تنها با هدف افزایش طول دوران بارداری یا کاهش خطر تولد زودرس در دسترس نیست.

  • داده‌ها و اطلاعات اپیدمیولوژی نشان داده‌اند که مصرف پائین غذاهای دریایی در طی دوران بارداری مرتبط با سطوح بالاتری از بروز علائم افسردگی در طی دوران بارداری است. با این وجود، آزمایش‌ها تحت کنترل و تصادفی در نشان دادن اثر سودبخش مکمل‌های اسیدهای چرب امگا تری در طی دوران بارداری و بعد از زایمان در جلوگیری از بروز علائم افسردگی به صورت کاملاً شفاف، موفق نبوده‌اند.

برچسب‌ها:
دیدگاه شما

مطالب مرتبط

محصولات مرتبط

1 همیشه اولین باشید با عضویت در خبرنامه ایمیلی مهتاطب، پیش از همه از جدیدترین محصولات و تخفیف‌ها آگاه شوید