دکتر رویا میرنظامی 
خیلی‌ها قرص غضروف ساز را وقتی شروع میکنند که درد زانو یا کمر، راه رفتن‌شان را کم کرده است. چند هفته بعد هم می‌بینند عدد ترازو بالا رفته یا عصرها مچ پایشان ورم کرده است. طبیعی است که اولین سؤال این باشد: آیا قرص غضروف ساز چاق کننده است؟ این سؤال فقط به ظاهر مربوط نیست؛ هر کیلوگرم وزن اضافه فشار بیشتری روی زانو می‌آورد و می‌تواند همان دردی را که برایش قرص می‌خورید بیشتر کند. در ادامه ساده و بی‌حاشیه توضیح می‌دهیم این قرصها واقعا با وزن و اشتها چه میکنند، چاق شدن در این دوره معمولا از کجا می‌آید و اگر نگران وزن هستید، چه قرصی برایتان مناسب‌تر است.
پاسخ کوتاه
نه؛ قرصهای غضروف ساز رایج مثل گلوکوزامین، کندرویتین و MSM به‌تنهایی چاق نمی‌کنند. در تحقیقی که وزن مصرف‌کنندگان را با گروهی مقایسه کرد که قرص بی‌اثر می‌خوردند، فرقی دیده نشد و افزایش وزن در فهرست عوارض این مکمل‌ها هم نیست. اگر در این دوره چاق‌تر شده‌اید، احتمالا علت چیز دیگری است: مسکن یا کورتونی که هم‌زمان مصرف می‌کنید، کم شدن تحرک، یا نفخ و یبوست. چیزی که بیشتر از وزن باید حواستان به آن باشد، قند خون است؛ به‌خصوص اگر دیابت یا قند مرزی دارید.
جواب کوتاه منفی است، اما بهتر است بدانید این جواب از کجا آمده. مکمل‌هایی که در دسته قرص غضروف ساز می‌بینید، معمولا ترکیبی از گلوکوزامین، کندرویتین و MSM هستند و گاهی کلسیم، ویتامین D یا کلاژن هم دارند. هیچ‌کدام از این مواد کالری قابل توجهی ندارد و در تحقیقات هم اثری روی وزن نشان نداده است.
در یک تحقیق 14 هفته‌ای روی زنان مبتلا به آرتروز زانو، همه شرکت‌کنندگان ورزش می‌کردند و رژیم کاهش وزن داشتند. بخشی از آن‌ها هر روز گلوکوزامین، کندرویتین و MSM می‌خوردند و بقیه قرص بی‌اثر (دارونما). در پایان، شرکت‌کنندگان به طور میانگین حدود 2.4 درصد از وزن و 6 درصد از چربی بدن‌شان را از دست دادند و خوردن مکمل در این نتیجه فرقی ایجاد نکرد. یعنی مکمل نه جلوی لاغر شدن را گرفت و نه آن را سریع‌تر کرد.
جالب اینکه مقدار مکمل در این تحقیق از خیلی از قرصهای بازار بیشتر بود. البته فقط 30 نفر در آن شرکت داشتند و همه زن بودند، پس نمی‌شود آن را حرف آخر دانست. یک حساب ساده هم خیالتان را راحت میکند: کل مقدار روزانه این مکمل‌ها حدود 1.5 تا 3 گرم است. حتی اگر همه‌اش مثل قند انرژی داشت، کمتر از 12 کیلوکالری در روز می‌شد؛ یعنی کمتر از یک قاشق چای‌خوری شکر.
مایو کلینیک عوارض گلوکوزامین را تهوع، سوزش سر دل، اسهال، یبوست، خواب‌آلودگی، واکنش پوستی و سردرد می‌داند؛ چاقی و پرخوری در این فهرست نیست. مرکز ملی سلامت مکمل آمریکا هم می‌گوید در تحقیقات بزرگ مشکل ایمنی جدی دیده نشده و فقط دو هشدار می‌دهد: بالا رفتن قند خون در بعضی افراد و بیشتر شدن خطر خونریزی در کسانی که وارفارین می‌خورند. فهرست کامل را در مقاله عوارض قرص غضروف ساز ببینید.
وقتی خود قرص مقصر نیست، باید سراغ چیزهایی رفت که معمولا هم‌زمان با آن وارد زندگی‌تان شده‌اند. این چهار مورد بیشتر از همه دیده می‌شوند.
خیلی از کسانی که مکمل مفصلی می‌خورند، مسکن‌هایی مثل ایبوپروفن، ناپروکسن، دیکلوفناک یا سلکوکسیب هم مصرف میکنند. این داروها ممکن است باعث شوند بدن آب و نمک بیشتری نگه دارد. بیمارستان جراحی ویژه نیویورک توصیه میکند اگر بعد از شروع این مسکن‌ها مچ پایتان ورم کرد یا وزنتان ناگهان بالا رفت، با پزشک درباره عوض کردن دارو صحبت کنید. برای دردهای موضعی، پماد ضد درد هم گزینه‌ای است که می‌توانید با داروساز بررسی کنید.
کورتون هم گاهی به شکل آمپول یا قرص برای التهاب مفصل تجویز میشود. در راهنمای مایو کلینیک درباره کورتون آمده که این داروها میتوانند باعث ورم ساق پا و چاق شدن شکم، صورت و پشت گردن شوند. پس اگر کورتون گرفته‌اید، احتمالا وزن اضافه از همان است، نه از مکمل مفصلی.
درد زانو یا کمر اول از همه پیاده‌روی را از برنامه روزانه حذف میکند. اگر چند هفته کمتر راه بروید و مثل قبل غذا بخورید، بالا رفتن وزن طبیعی است. چون این هفته‌ها با شروع قرص یکی شده، قرص مقصر به نظر می‌رسد. برای اینکه مطمئن شوید، تعداد قدم‌های روزانه‌تان را در گوشی یا ساعت هوشمند با ماه‌های قبل از درد مقایسه کنید.
گلوکوزامین در بعضی افراد یبوست یا سوزش معده می‌دهد و قرصهای کلسیم‌دار هم ممکن است گاز، نفخ و یبوست ایجاد کنند. شکم نفخ‌کرده کمربند را تنگ میکند و حس چاقی می‌دهد، ولی این چربی نیست. نفخ معمولا عصرها بیشتر است و با برطرف شدن یبوست یا عوض کردن زمان خوردن قرص کم میشود؛ چربی چنین بالا و پایینی ندارد.
گلوکوزامین سولفات به‌تنهایی پایدار نمی‌ماند. به همین دلیل، همان‌طور که در مقاله‌ای درباره انواع گلوکوزامین سولفات آمده، سازنده‌ها به آن نمک طعام یا پتاسیم کلرید اضافه میکنند. این مقدار نمک چاق نمی‌کند، اما برای کسی که فشار خون بالا دارد و باید کم‌نمک بخورد مهم است. به همین دلیل بعضی منابع دارویی نوع پتاسیمی را ترجیح می‌دهند.
قرصهای جوشان و پودرهای حل‌شدنی هم معمولا نمک بیشتری دارند. تحقیقی در مجله پزشکی BMJ نشان داد مصرف داروهای جوشان نمک‌دار، مثل آسپرین و استامینوفن جوشان، با خطر بیشتر سکته قلبی و مغزی همراه است. آبی که بدن به خاطر نمک نگه می‌دارد روی ترازو دیده میشود، ولی چربی نیست.
| علت احتمالی | چه نشانه‌ای دارد؟ | چه کار کنیم؟ |
|---|---|---|
| مسکن یا کورتون | ورم مچ پا، جای عمیق کش جوراب، بالا رفتن وزن در چند روز | درباره نوع مسکن با پزشک صحبت کنید؛ کورتون را بدون نظر پزشک قطع نکنید |
| کم‌تحرکی | بالا رفتن آرام وزن در چند هفته، کمتر شدن قدم‌های روزانه | ورزش کم‌فشار مثل شنا، دوچرخه ثابت یا پیاده‌روی روی زمین صاف |
| نفخ یا یبوست | شکم سفت و پرگاز که عصرها بدتر میشود | قرص را همراه غذا بخورید، کلسیم را در دو نوبت مصرف کنید و آب و فیبر کافی داشته باشید |
| نمک قرص | ورم خفیف در کسانی که فشار خون بالا دارند | نوع پتاسیمی یا هیدروکلراید را انتخاب کنید و سراغ قرص جوشان نروید |
| گرسنگی به علت دیگر | گرسنگی مداوم، تشنگی زیاد، تکرر ادرار | قند خون را آزمایش کنید و داروهای دیگرتان را به پزشک بگویید |
این باور که این قرصها اشتها را باز میکنند، بیشتر از تجربه‌های شخصی آمده تا تحقیقات. در تحقیقات روی انسان، پرخوری یا گرسنگی بیشتر جزو عوارض گلوکوزامین و کندرویتین گزارش نشده است. در تحقیقات حیوانی هم نتیجه یا خنثی بوده یا برعکس. مثلا در تحقیقی روی موش‌های صحرایی در شرایط شبیه یائسگی، کندرویتین وزن‌گیری را کم کرد و مقدار غذایی که موش‌ها می‌خوردند هم تغییری نکرد.
در تحقیق دیگری روی موش‌هایی که غذای پرچرب می‌خوردند، کندرویتین حتی جلوی چاق شدن را گرفت. اما این نتیجه را نباید به انسان تعمیم داد؛ در آن تحقیق، کندرویتین 7 تا 13 درصد غذای موش‌ها را تشکیل می‌داد. برای یک انسان این یعنی چند ده گرم در روز، در حالی که قرصهای بازار روزانه بین 100 تا 1200 میلی‌گرم کندرویتین دارند. پس کندرویتین چاق نمی‌کند، ولی این مکمل‌ها را هم نباید قرص لاغری دانست.
اگر واقعا بعد از شروع قرص گرسنه‌تر می‌شوید، سراغ علت‌های رایج‌تر بروید: کورتون، بعضی داروهای اعصاب، کم‌خوابی، استرس یا بالا و پایین شدن قند خون. فهرست کامل‌تر دلایل افزایش اشتها را در منابع پزشکی ببینید. اگر گرسنگی با تشنگی زیاد و تکرر ادرار همراه است، حتما قند خون‌تان را آزمایش کنید.
اگر قرار است بیشتر از وزن نگران چیزی باشید، آن چیز قند خون است. گلوکوزامین ساختاری شبیه قند دارد و در آزمایش‌های حیوانی با مقدار زیاد، باعث شده بدن کمتر به انسولین جواب بدهد. در انسان اوضاع آرام‌تر است: بررسی 11 تحقیق انسانی نشان داد فقط در 4 تحقیق قند خون بالا رفت یا انسولین اثر کمتری داشت. این اتفاق هم بیشتر در کسانی دیده شد که از قبل قند مرزی داشتند.
در طرف دیگر، تحقیقی روی بیش از 400 هزار نفر در انگلستان نشان داد کسانی که مرتب گلوکوزامین می‌خوردند، 17 درصد کمتر به دیابت نوع 2 مبتلا شدند. این تحقیق فقط یک ارتباط را نشان می‌دهد و ثابت نمی‌کند گلوکوزامین جلوی دیابت را می‌گیرد؛ اما نشان می‌دهد نگرانی از دیابت‌زا بودن آن در افراد سالم تأیید نشده است. خلاصه اینکه اگر سالم هستید، از این بابت جای نگرانی نیست. اما اگر دیابت یا قند مرزی دارید، قبل از شروع با پزشک مشورت کنید و چند هفته اول قندتان را کنترل کنید.
چه کسانی قبل از خوردن این قرصها باید با پزشک مشورت کنند؟
در انجمن‌های اینترنتی و بخش نظرات داروخانه‌ها، جمله‌هایی مثل «از وقتی قرص غضروف ساز می‌خورم شکمم بزرگ شده» یا «فقط ران‌هایم چاق شده» کم نیست. این تجربه‌ها واقعی‌اند، اما نشان نمی‌دهند علت چه بوده است. هیچ شاهدی وجود ندارد که گلوکوزامین یا کندرویتین چربی را در یک جای خاص بدن جمع کند. در عوض کورتون دقیقا همین کار را میکند و چربی را در شکم، صورت و پشت گردن جمع میکند. ورم ساق و مچ پا هم بیشتر نشانه جمع شدن آب است و بزرگ شدن شکم در طول روز، نشانه نفخ.
اگر می‌خواهید تجربه خودتان را دقیق‌تر بسنجید، این سه کار را انجام دهید:
هیچ مکمل مفصلی را نمی‌شود کاملا بی‌عارضه دانست. اما اگر نگران وزن، ورم یا قند خون هستید، موقع خرید به این چند نکته دقت کنید:
قرص جوینتیس کلاژن ویتابیوتیکس
گلوکوزامین، کلاژن نوع 2 و زنجبیل همراه با ویتامین‌ها و مواد معدنی در قرص ساده؛ ساخت انگلستان.
قرص جوینتیس کلاژن ویتابیوتیکسجوینتیس کلاژن ساخت برند انگلیسی ویتابیوتیکس است و در بسته 30 عددی عرضه میشود. طبق اطلاعات منتشرشده، هر 2 قرص آن حدود 1000 میلی‌گرم گلوکوزامین، 300 میلی‌گرم کلاژن نوع 2، مقداری کندرویتین و عصاره زنجبیل دارد و چند ویتامین و ماده معدنی هم به آن اضافه شده است. اگر می‌خواهید بدانید این مواد چه نقشی دارند، مقاله تاثیر گلوکوزامین و کندرویتین در کاهش درد مفاصل را بخوانید.
برای کسی که نگران وزن است: کلاژن این قرص در حد چند صد میلی‌گرم است و کالری قابل توجهی ندارد. چون قرص ساده است، نمک قرصهای جوشان را هم ندارد. اگر به میگو یا صدف حساسیت دارید، اول برچسب را بخوانید یا از داروساز بپرسید، چون گلوکوزامین معمولا از پوسته سخت‌پوستان گرفته میشود.
نحوه مصرف: معمولا روزی 2 قرص همراه غذای اصلی و با یک لیوان آب؛ یعنی هر بسته حدود 15 روز کافی است.
قرص یونی فلکس لیبرتی سوئیس
کلسیم، MSM و ویتامین D3 همراه با منیزیم، زینک و ویتامین K1؛ مناسب کسانی که مکمل استخوان و مفصل را در یک قرص روزانه می‌خواهند.
قرص یونی فلکس لیبرتی سوئیسیونی فلکس را شرکت ابیان دارو با لیسانس لیبرتی سوئیس در ایران تولید میکند و در بسته 60 عددی عرضه میشود. برخلاف تصور خیلی‌ها، این قرص گلوکوزامین یا کندرویتین ندارد و بیشتر یک مکمل کلسیم برای استخوان و مفصل است. طبق اطلاعات منتشرشده، هر قرص آن 650 میلی‌گرم کلسیم کربنات، 250 میلی‌گرم MSM، 600 واحد ویتامین D3 و مقداری منیزیم، زینک و ویتامین K1 دارد.
برای کسی که نگران وزن است: این قرص کالری قابل توجهی ندارد و اثر شناخته‌شده‌ای روی اشتها هم ندارد. تنها نکته، کلسیم کربنات است. مؤسسه ملی سلامت آمریکا می‌گوید این نوع کلسیم در بعضی افراد گاز، نفخ و یبوست می‌دهد و بهتر است همراه غذا خورده شود. اگر قرص کلسیم دیگری هم مصرف می‌کنید، مجموع کلسیم روزانه را با داروساز حساب کنید. اگر قرص تیروئید (لووتیروکسین) می‌خورید، دست‌کم 4 ساعت بین آن و کلسیم فاصله بگذارید.
نحوه مصرف: روزی 1 قرص همراه یکی از وعده‌های غذایی؛ هر بسته برای 2 ماه کافی است.
قرص گلوکوزامین نکستایل
گلوکوزامین، MSM و کندرویتین در یک قرص ایرانی؛ گزینه‌ای برای کسانی که باید کم‌نمک بخورند.
قرص گلوکوزامین نکستایلنکستایل را شرکت نکسوس تولید میکند و در بسته 60 عددی عرضه میشود. هر 2 قرص آن 1500 میلی‌گرم گلوکوزامین، 1000 میلی‌گرم MSM و 500 میلی‌گرم کندرویتین دارد. گلوکوزامین این قرص از نوع هیدروکلراید است که برای پایدار ماندن به نمک نیاز ندارد؛ پس برای کسی که باید کم‌نمک بخورد، گزینه خوبی برای بررسی است. فقط این را بدانید که بیشتر تحقیقات مثبت درباره نوع سولفات انجام شده و مایو کلینیک این دو نوع را جایگزین هم نمی‌داند.
نحوه مصرف: معمولا روزی 2 قرص همراه غذا؛ هر بسته حدود یک ماه کافی است. مقدار دقیق را روی جعبه ببینید یا از داروساز بپرسید.
| محصول | مواد اصلی | نوع گلوکوزامین | بسته و مصرف روزانه | نکته برای نگرانی وزن و ورم |
|---|---|---|---|---|
| جوینتیس کلاژن ویتابیوتیکس | گلوکوزامین 1000، کلاژن نوع 2 300، زنجبیل 80 میلی‌گرم در 2 قرص، همراه ویتامین و مواد معدنی | سولفات | 30 عدد؛ روزی 2 قرص (15 روز) | کالری ناچیز؛ اگر به سخت‌پوستان حساسیت دارید برچسب را بخوانید |
| یونی فلکس لیبرتی سوئیس | کلسیم کربنات 650، MSM 250 میلی‌گرم، ویتامین D3، منیزیم، زینک و ویتامین K1 در هر قرص | ندارد | 60 عدد؛ روزی 1 قرص (2 ماه) | ممکن است به خاطر کلسیم نفخ و یبوست بدهد |
| گلوکوزامین نکستایل | گلوکوزامین 1500، MSM 1000، کندرویتین 500 میلی‌گرم در 2 قرص | هیدروکلراید (HCl) | 60 عدد؛ روزی 2 قرص (1 ماه) | نمک ندارد؛ تحقیقات کمتری درباره این نوع انجام شده |
اگر هدف‌تان کم شدن درد زانوست، کم کردن وزن احتمالا از هر قرصی اثر بیشتری دارد. تحقیقی روی افراد دارای اضافه وزن و آرتروز زانو نشان داد هر 1 کیلوگرم کاهش وزن، در هر قدم حدود 4 کیلوگرم از فشار روی زانو کم میکند. با چند هزار قدم در روز، همین یک کیلوگرم تفاوت بزرگی می‌سازد.
درباره اثر خود این قرصها بر درد زانو هم نظر متخصصان یکی نیست. طبق گزارش همان مرکز ملی سلامت مکمل آمریکا، بعضی انجمن‌های پزشکی مصرف گلوکوزامین و کندرویتین را برای آرتروز زانو توصیه نمی‌کنند و بعضی دیگر آن را برای آرتروز خفیف تا متوسط قابل امتحان می‌دانند. پس بهتر است این قرصها را کنار کاهش وزن و ورزش ببینید، نه به جای آن‌ها. چند پیشنهاد عملی:
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
این مقاله جایگزین مشاوره با پزشک یا داروساز نیست.
پس آیا قرص غضروف ساز چاق کننده است؟ طبق شواهدی که داریم، نه. تحقیقات فرقی بین وزن مصرف‌کنندگان و گروه دارونما ندیده‌اند و چاقی جزو عوارض ثبت‌شده این قرصها نیست. اگر در این دوره وزنتان بالا رفته، معمولا مسکن یا کورتون همراه، کم‌تحرکی، نفخ یا نمک قرصهای جوشان مقصر است. به جای وزن، بیشتر مراقب قند خون باشید؛ اگر دیابت یا قند مرزی دارید، مصرف را با پزشک هماهنگ کنید. و یادتان باشد برای زانوی دردناک، هر کیلوگرم کاهش وزن احتمالا از هر قرصی مفیدتر است.
نه. در تحقیقات روی انسان، گلوکوزامین وزن یا چربی بدن را زیاد نکرده و انرژی مقدار روزانه‌اش ناچیز است. اگر در دوره مصرف چاق‌تر شده‌اید، داروهای همراه، میزان تحرک و غذای روزانه‌تان را بررسی کنید.
مواد اصلی این قرصها باعث جمع شدن آب در بدن نمیشوند. ورم معمولا به مسکنهای ضدالتهاب، کورتون یا نمک قرصهای جوشان مربوط است. اگر مچ پایتان ناگهان ورم کرد و وزنتان بالا رفت، به پزشک خبر دهید.
خیلی از افراد دیابتی بدون مشکل مصرفش میکنند. اما چون گلوکوزامین در بعضی افراد قند خون را بالا میبرد، مصرف را با نظر پزشک شروع کنید و در چند هفته اول قندتان را کنترل کنید.
نه. کاهش وزن فقط در تحقیقات حیوانی و با مقدارهایی دهها برابر مقدار مصرفی انسان دیده شده است. در تحقیق روی انسان، مکمل اثری بر کاهش وزن نداشت. برای لاغری باید سراغ رژیم غذایی و ورزش رفت.
هر گرم پروتئین حدود 4 کیلوکالری انرژی دارد؛ پس یک وعده 10 گرمی پودر کلاژن حدود 40 کیلوکالری است. این مقدار به‌تنهایی چاق نمی‌کند، مگر اینکه پودر را با آبمیوه شیرین یا شیر پرچرب بخورید. اگر شکل قرصی را ترجیح می‌دهید، انواع قرص کلاژن کالری کمتری هم دارند.
مطالب مرتبط
داروخانه اینترنتی مهتاطب تمامی محصولات معرفی‌شده در مقالات مجله مهتاطب متعلق به سایت داروخانه اینترنتی مهتاطب (داروخانه شبانه‌روزی دکتر رویا میرنظامی) است و می‌توانید همه محصولات مورد نیاز خود را از سایت www.mahtateb.com خریداری کنید.
🌟 لطفا برای انتخاب محصول مناسب، اول مقاله را کامل و با دقت بخوانید.
پشتیبانی و مشاوره در واتساپ، ایتا و روبیکا: 09302007587
شماره تماس: 02165389693
محتوای این صفحه توسط دکتر رویا میرنظامی، داروساز، از نظر علمی بازبینی شده است. آخرین به‌روزرسانی: 4 مهر 1405
