بازبینی و تأیید علمی: دکتر رویا میرنظامی، داروساز
آخرین به‌روزرسانی: ۲۱ مهر ۱۴۰۵
این مطلب جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان پزشکی نیست. برای تشخیص دقیق و انتخاب درمان مناسب، حتماً با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
صبح‌ها که وقت کم است، این سؤال زیاد پیش می‌آید: اول پرایمر بزنیم یا مرطوب کننده؟ هر دو بیرنگ و کرمی‌اند، روی یک جای صورت زده می‌شوند و هر دو قول پوستی صافتر می‌دهند. اما کارشان فرق دارد و جابه‌جا زدنشان نتیجه را خراب میکند: کرم پودر لکه‌لکه می‌نشیند، پوسته‌های ریز زیر آرایش بیشتر دیده می‌شوند یا روی گونه‌ها گلوله‌های کوچک محصول درست میشود.
این راهنما ترتیب درست را همراه با دلیلش توضیح میدهد، جای ضد آفتاب را مشخص میکند و برای پوست چرب، خشک، حساس و جوشدار نکته‌های جداگانه دارد.
جواب کوتاه این است: اول مرطوب کننده، بعد پرایمر. طبق راهنمای انجمن متخصصان پوست آمریکا درباره ترتیب محصولات پوستی، اول صورت را می‌شویید، بعد داروی موضعی را میزنید، سپس مرطوب کننده و ضد آفتاب و در آخر آرایش. پرایمر جزو آرایش است؛ پس جایش بعد از مرطوب کننده و ضد آفتاب است.
متخصصان پوست در توصیه کلیولند کلینیک درباره ترتیب روتین پوستی هم دو قاعده ساده دارند: محصولات را از رقیق به غلیظ بزنید و ضد آفتاب را آخرین مرحله مراقبت پوست قرار دهید. آن‌ها تأکید می‌کنند ضد آفتابی که داخل مرطوب کننده یا آرایش است، معمولاً بهتنهایی کافی نیست.
برای به خاطر سپردن این ترتیب، یک قاعده کافی است: هر محصولی که برای سلامت پوست است زیر می‌رود و هر محصولی که برای ظاهر آرایش است رو. جدول زیر ترتیب کامل صبح و نشانه آماده بودن پوست برای مرحله بعد را نشان میدهد.
| مرحله | محصول | کار اصلی | نشانه آماده بودن برای مرحله بعد |
|---|---|---|---|
| ۱ | شوینده صورت | پاک کردن چربی و آلودگی شب | پوست تمیز و هنوز کمی نمناک است |
| ۲ | داروی موضعی یا سرم (اختیاری) | رساندن ماده مؤثر به پوست | سطح پوست دیگر لیز نیست |
| ۳ | مرطوب کننده | نگه داشتن آب پوست و نرم کردن آن | با لمس آرام، پوست خیس یا چسبناک نیست |
| ۴ | ضد آفتاب | محافظت در برابر اشعه فرابنفش | چند دقیقه گذشته و لایه ضد آفتاب ثابت شده است |
| ۵ | پرایمر | صاف کردن سطح پوست زیر آرایش | لایه نازک و یکدست است و پرز نمی‌دهد |
| ۶ | کرم پودر و بقیه آرایش | پوشش و یکدست کردن رنگ پوست | پایان روتین صبح |
دلیلش در کار متفاوت این دو محصول است. یکی با خود پوست سروکار دارد و دیگری با سطحی که آرایش روی آن می‌نشیند.
کرم مرطوب کننده آب لایه بیرونی پوست را نگه میدارد و پوست را نرم میکند. طبق توصیه انجمن متخصصان پوست آمریکا درباره مرطوب کننده، بهتر است آن را بعد از شستن صورت و وقتی پوست هنوز کمی نمناک است بزنید تا رطوبت در پوست حبس شود. همین منبع می‌گوید پوست خشک ممکن است چربی بیشتری بسازد و منافذ را راحتتر ببندد؛ برای همین پوست چرب هم از یک مرطوب کننده سبک بی‌نیاز نیست.
این کارها روی خود پوست انجام میشود؛ پس منطقی است مرطوب کننده زودتر از محصولات آرایشی روی پوست بنشیند. اگر اول پرایمر بزنید، لایه نازک آن ممکن است بین پوست و مرطوب کننده فاصله بیندازد و مرطوب کننده بیشتر روی سطح بماند.
پرایمر برای مراقبت از پوست ساخته نشده؛ کارش آماده کردن سطح برای کرم پودر است. بسیاری از پرایمرها مواد سیلیکونی مثل دایمتیکون دارند. این مواد فیلم نازک و لغزنده‌ای روی پوست می‌سازند، منافذ و خطوط ریز را صافتر نشان می‌دهند و کمک می‌کنند کرم پودر یکدست‌تر پخش شود. در ارزیابی ایمنی کمیته بررسی مواد آرایشی آمریکا (CIR)، انواع پلیمری دایمتیکون در غلظت‌های رایج محصولات آرایشی ایمن شناخته شده‌اند.
نوع پرایمر هم مهم است: مات‌کننده برای پوست چرب، آبرسان برای پوست خشک و روشن‌کننده برای پوست کدر. اگر هنوز مطمئن نیستید پرایمر چیست و کدام نوعش به کارتان می‌آید، راهنمای کامل آن را در مجله مهتاطب بخوانید.
پرایمر روی پوستی بهترین نتیجه را میدهد که از قبل نرم و مرطوب باشد. روی پوست خشک، پوسته‌های ریز زیر لایه سیلیکونی هم دیده می‌شوند و کرم پودر لابه‌لای آن‌ها جمع میشود.
جواب اول پرایمر بزنیم یا مرطوب کننده وقتی کامل میشود که جای بقیه محصولات هم معلوم باشد. اگر روتین صبحتان بیشتر از دو محصول دارد، این ترتیب را دنبال کنید:
شب‌ها پرایمر و ضد آفتاب از روتین حذف می‌شوند. بعد از پاک کردن آرایش و شستن صورت، داروی شب یا سرم و بعد مرطوب کننده کافی است.
اول ضد آفتاب. ضد آفتاب آخرین مرحله مراقبت پوست است و پرایمر اولین مرحله آرایش. در گفت‌وگوی کلیولند کلینیک با یک متخصص پوست درباره ضد آفتاب و آرایش آمده است که ضد آفتاب را بعد از شستن و مرطوب کردن پوست و پیش از آرایش بزنید و چند دقیقه فرصت بدهید تا خشک و جذب شود؛ آرایش زودهنگام ممکن است محافظت آن را کم کند.
همان منبع می‌گوید SPF داخل آرایش معمولاً کافی نیست، چون این محصولات را کم می‌زنیم و در عمل حدود نصف محافظت روی برچسب را می‌گیریم. ضد آفتاب را هر دو ساعت یک بار تمدید کنید و اگر عرق کردید یا شنا کردید، زودتر. روی آرایش، پودرهای ضد آفتاب معدنی کار تمدید را راحتتر می‌کنند.
اگر آرایش سبک دوست دارید، ضد آفتاب رنگی هم محافظت میکند و هم کمی پوشش میدهد. در این حالت هم ترتیب عوض نمی‌شود: مرطوب کننده، ضد آفتاب رنگی و اگر لازم بود، پرایمر و کرم پودر. برای انتخاب نمونه‌ای که منافذ را نبندد، مطلب بهترین ضد آفتاب برای پوست چرب و جوشدار را ببینید.
کسی که می‌پرسد اول پرایمر بزنیم یا مرطوب کننده، معمولاً سؤال بعدی‌اش این است که بین این دو چقدر صبر کند. عدد ثابتی برای این فاصله وجود ندارد؛ به غلظت محصول، رطوبت هوا و نوع پوست بستگی دارد. نشانه بهتر از ساعت است: با پشت انگشت آرام به گونه بزنید. اگر پوست خیس یا چسبناک نیست و انگشت روی آن لیز نمی‌خورد، لایه بعدی را بزنید. معمولاً چند دقیقه کافی است؛ در این فاصله می‌توانید موهایتان را مرتب کنید.
بی‌حوصلگی در این مرحله هزینه دارد. به نوشته مجله تخصصی Cosmetics & Toiletries درباره گلوله شدن محصولات پوستی، زدن محصول پیش از نشستن لایه قبلی، ترتیب اشتباه، تعداد زیاد محصول و ناسازگاری مواد دو محصول، دلیل‌های اصلی پرز دادن روتین‌اند.
گلوله شدن یعنی ذره‌های ریز محصول هنگام زدن لایه بعدی از روی پوست جدا می‌شوند و مثل پرز لباس جمع می‌شوند. این راه‌ها جلویش را می‌گیرند:
بعضی‌ها به جای اینکه بپرسند اول پرایمر بزنیم یا مرطوب کننده، می‌خواهند یکی را کنار بگذارند. در بیشتر موارد این کار درست نیست. طبق مقاله مروری مجله پوست هند درباره انواع مرطوب کننده‌ها، یک مرطوب کننده سه گروه ماده دارد: جاذب‌های رطوبت مثل گلیسرین که آب را به لایه بیرونی پوست می‌کشند، نرم‌کننده‌هایی مثل سرامید و اسکوالان که پوست را نرم می‌کنند و مواد پوششی مثل وازلین که جلوی تبخیر آب را می‌گیرند.
همین مقاله عدد جالبی دارد: وازلین حتی در غلظت ۵ درصد بیش از ۹۸ درصد از تبخیر آب پوست را کم میکند، در حالی که سیلیکون‌ها، مثل روغن معدنی و لانولین، فقط حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد. یعنی لایه سیلیکونی پرایمر حس نرمی میدهد، اما بهتنهایی کار یک مرطوب کننده کامل را نمی‌کند.
برخی پرایمرهای آبرسان هم جاذب رطوبت دارند. اگر پوستتان چرب است و احساس خشکی نمی‌کنید، یک مرطوب کننده ژلی بسیار سبک زیر پرایمر آبرسان معمولاً کافی است. اما اگر پوستتان خشک است یا داروی ضدجوش مصرف می‌کنید، مرطوب کننده را حذف نکنید. فرق این دو گروه محصول را در مطلب تفاوت کرم مرطوب کننده و آبرسان هم توضیح داده‌ایم.
جواب اول پرایمر بزنیم یا مرطوب کننده برای همه پوست‌ها یکی است؛ چیزی که فرق میکند، نوع و مقدار محصول است.
| نوع پوست | مرطوب کننده مناسب | پرایمر مناسب | نکته کلیدی |
|---|---|---|---|
| چرب و مختلط | ژلی یا لوسیون سبک، غیرکومدوژن | مات‌کننده | پرایمر را فقط روی ناحیه T بزنید |
| خشک | کرم غلیظ‌تر با نرم‌کننده و مواد پوششی | آبرسان یا روشن‌کننده | تا جذب کامل مرطوب کننده صبر بیشتری کنید |
| حساس | بدون عطر، با ترکیبات کم | ساده و بدون عطر | هر محصول تازه را اول تست کنید |
| جوشدار | بدون چربی و غیرکومدوژن | غیرکومدوژن | داروی جوش اول از همه، آرایش هر شب پاک شود |
مرطوب کننده ژلی یا لوسیونی با برچسب «فاقد چربی» یا «غیرکومدوژن» انتخاب کنید. غیرکومدوژن یعنی محصول احتمالاً منافذ را نمی‌بندد. مقاله مروری که بالاتر به آن اشاره شد، مرطوب کننده‌های با پایه سیلیکونی را هم برای پوست چرب مناسب می‌داند.
پرایمر مات‌کننده را فقط روی ناحیه T، یعنی پیشانی، بینی و چانه، بزنید؛ پوشاندن کل صورت با آن گاهی گونه‌ها را خشک و کدر نشان میدهد. برای چیدن یک روتین کامل، مطلب روتین روزانه پوست چرب و مستعد جوش را ببینید.
مرطوب کننده غلیظ‌تر با نرم‌کننده و مواد پوششی برای پوست خشک بهتر جواب میدهد. این کرم‌ها دیرتر جذب می‌شوند؛ پس فاصله تا پرایمر را کمی بیشتر کنید و به جای پرایمر مات‌کننده، نوع آبرسان یا روشن‌کننده بزنید. پیش از خرید، روی برچسب ببینید محصول برای پوست خشک پیشنهاد شده است یا نه.
اگر در انتخاب مرطوب کننده مردد هستید، راهنمای خرید کرم مرطوب کننده معیارها را قدم‌به‌قدم توضیح داده است.
پوست حساس با هر لایه اضافه بیشتر در معرض قرمزی و سوزش است. محصول بدون عطر و با فهرست ترکیبات کوتاه انتخاب کنید و پرایمر را فقط روزهایی بزنید که واقعاً آرایش دارید. برای انتخاب مرطوب کننده، فهرست بهترین کرم مرطوب کننده برای پوست حساس کمک‌تان میکند.
هر محصول تازه را اول امتحان کنید. روش تست محصول در خانه از انجمن متخصصان پوست آمریکا این است: محصول را ۷ تا ۱۰ روز، روزی دو بار، روی ناحیه‌ای کوچک مثل داخل آرنج بزنید. اگر قرمزی، خارش یا تورم ندیدید، استفاده روی صورت را شروع کنید.
طبق توصیه‌های انجمن متخصصان پوست آمریکا برای آرایش پوست مستعد جوش، محصولاتی با برچسب «فاقد چربی»، «غیرکومدوژن» یا «منافذ را نمی‌بندد» انتخاب کنید، داروی جوش را پیش از آرایش بزنید و هر شب قبل از خواب آرایش را کامل پاک کنید. پس ترتیب شما این است: شوینده، داروی جوش، مرطوب کننده سبک، ضد آفتاب، پرایمر غیرکومدوژن و بعد آرایش.
بیشتر مشکل‌هایی که بعد از آرایش دیده میشود، از یکی از این اشتباه‌ها می‌آید:
اول آبرسان. آبرسان هم مثل مرطوب کننده محصولی مراقبتی است و باید روی پوست تمیز بنشیند. اگر هر دو را دارید، ترتیب این است: آبرسان رقیق‌تر، بعد مرطوب کننده غلیظ‌تر، ضد آفتاب و در آخر پرایمر.
اول ضد آفتاب رنگی. ضد آفتاب، رنگی یا بیرنگ، پیش از آرایش زده میشود. اگر ضد آفتاب رنگی تنها لایه آرایشتان است، معمولاً به پرایمر نیازی ندارید؛ اگر روی آن کرم پودر میزنید، پرایمر را بعد از جذب ضد آفتاب و به مقدار کم بزنید.
قبل از کرم پودر. پرایمر زیرسازی آرایش است و کرم پودر، کانسیلر و پودر روی آن می‌نشینند. بعد از پرایمر هم کمی صبر کنید تا لایه‌اش ثابت شود و بعد کرم پودر را بزنید.
بله، ولی سبک. پوست کمآب ممکن است چربی بیشتری بسازد و مرطوب کننده تحمل داروهای ضدجوش را هم راحتتر میکند. یک ژل یا لوسیون غیرکومدوژن به مقدار کم کافی است.
پرایمر منافذ را در ظاهر صافتر نشان میدهد، ولی هر پرایمری لزوماً جوشزا نیست. اگر پوستتان مستعد جوش است، برچسب «غیرکومدوژن» را بررسی کنید و آرایش را هر شب کامل پاک کنید. اگر بعد از شروع یک پرایمر تازه جوشهایتان بیشتر شد، مصرفش را قطع کنید.
معمولاً نه. متخصصان پوست میگویند ضد آفتاب داخل مرطوب کننده یا آرایش بهتنهایی کافی نیست، چون بیشتر افراد آن را به اندازه لازم نمیزنند. اگر میخواهید فقط یک محصول بزنید، ضد آفتابی انتخاب کنید که پوست را هم مرطوب نگه میدارد و آن را به مقدار کافی بزنید.
جواب سؤال «اول پرایمر بزنیم یا مرطوب کننده» ساده است: اول مرطوب کننده، بعد ضد آفتاب و بعد پرایمر. مرطوب کننده از پوست مراقبت میکند و پرایمر از آرایش. بین لایه‌ها چند دقیقه صبر کنید، هر لایه را نازک بزنید و محصول را با نوع پوستتان جور کنید تا آرایش یکدست‌تر بنشیند و کمتر گلوله شود.
بیشتر بخوانید:
